WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

ગુદાના કેન્સરની શંકા હોય તો કઈ તપાસ કરાવવી પડે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

ગુદાનળીના કેન્સરની પાકી ખાતરી ફક્ત biopsy થી થાય છે, એટલે ગાંઠનો નાનો ટુકડો લઈને માઇક્રોસ્કોપમાં જોવો. કોઈ સ્કૅન કે તપાસ તેની જગ્યા લઈ શકતી નથી.

Biopsy પછી તપાસનો નક્કી ક્રમ આવે છે: p16 નામનું સ્ટેઇન, HIV ની તપાસ, પેલ્વિસનો MRI, CT સ્કૅન અને સામાન્ય રીતે PET-CT સ્કૅન.

સારવાર શરૂ થાય તે પહેલાં આ બધું ડૉક્ટરોની ટીમ સાથે બેસીને જુએ છે. સારવાર સામાન્ય રીતે રેડિયોથેરાપી અને કીમોથેરાપી સાથે હોય છે, એટલે આ તપાસ જ plan નક્કી કરે છે.

આ કેન્સરની આખી વાત, લક્ષણોથી લઈને સારવાર સુધી, અમારા ગુદાનળીના કેન્સરની સારવાર પાનામાં છે. આ લેખ ફક્ત એ તપાસની વાત કરે છે જે કેન્સર નક્કી કરે છે અને તે કેટલું ફેલાયું છે તે બતાવે છે.

ગુદાનળીનું કેન્સર કેવી રીતે નક્કી થાય?

હંમેશાં biopsy થી. તમારી વાત અને તપાસ પરથી ડૉક્ટરને કેન્સરની શંકા જાય, પણ માઇક્રોસ્કોપમાં જોયેલી પેશી જ તેને સાબિત કરે છે.

રસ્તામાં ચાર પગથિયાં છે. પહેલાં તપાસ અને biopsy. પછી પૅથોલોજિસ્ટ સ્ટેઇન ઉમેરે છે, જેથી ખબર પડે કે HPV નામનો વાઇરસ આ કેન્સર પાછળ છે કે નહીં. ત્યાર પછી લોહીની તપાસ અને સ્કૅનથી જોવાય છે કે કેન્સર કેટલું ફેલાયું છે. છેલ્લે ડૉક્ટરોની ટીમ બધું ભેગું કરીને સારવાર નક્કી કરે છે.

ઘણા લોકોને શરૂઆતમાં મસા કે ચીરો કહી દેવામાં આવે છે, કારણ કે લક્ષણો સરખા લાગે છે. જે ગાંઠ રૂઝાતી નથી, વારંવાર લોહી પાડે છે કે સખત લાગે છે, તેને ફરી જોવી જોઈએ અને તેમાંથી ટુકડો લેવો જોઈએ. સામાન્ય લક્ષણો અમારા ગુદાનું કેન્સર સરળ ભાષામાં લેખમાં આપ્યાં છે.

પહેલી તપાસમાં શું થાય છે?

ડૉક્ટર લક્ષણો પૂછે છે, ભાગ જુએ છે, હાથમોજાંવાળી આંગળીથી અંદર અનુભવે છે અને ટૂંકી નળી નાખીને અંદરનું અસ્તર જુએ છે. ક્લિનિકમાં આમાં થોડી મિનિટો જ લાગે છે.

  • વાતચીત: લોહી પડવું, ગાંઠ, ખંજવાળ, દુખાવો, મળ નીકળવાની રીતમાં ફેરફાર અને વજન ઘટવું.
  • બહારથી જોવું: ગુદાની આસપાસની ચામડી અને ગુદાનું મોઢું.
  • આંગળીથી તપાસ: ગાંઠનું કદ, સખતાઈ, જગ્યા અને ગુદાનો સ્નાયુ પકડાયો છે કે નહીં તે અનુભવવા.
  • ટૂંકી નળીથી તપાસ: proctoscope નામનું નાનું સાધન, જેથી ગાંઠ સીધી જોઈ શકાય.
  • જંઘામૂળની તપાસ: બંને જંઘામૂળની લસિકા ગ્રંથિ તપાસાય છે, કારણ કે કેન્સર પહેલાં ત્યાં ફેલાઈ શકે છે.

જો તપાસ એટલી દુખે કે પૂરી ન થઈ શકે, તો કહી દો. અધૂરી તપાસ એ અંદાજ લગાવવાનું કારણ નથી, વધારે હળવી રીત અપનાવવાનું કારણ છે.

Biopsy હંમેશાં કેમ જરૂરી છે?

કારણ કે ઘણી બીમારીઓ સરખી દેખાય છે અને દરેકની સારવાર અલગ છે. ગાંઠનો ટુકડો જ કહી શકે કે તે કેન્સર છે, મસો છે, ચાંદું છે કે કેન્સર પહેલાંનો ફેરફાર.

ગુદાની biopsy લેવાની રીતો
રીતક્યારે વપરાય છે
ક્લિનિકમાં cup forceps થી biopsyગાંઠ સહેલાઈથી દેખાય છે અને તમે તપાસ સહન કરી શકો છો
એનેસ્થેસિયા હેઠળ biopsyતપાસ બહુ દુખે છે, ગાંઠ સુધી પહોંચવું અઘરું છે, અથવા સર્જને તેને પૂરેપૂરી માપવી છે
High-resolution anoscopy સાથે biopsyHIV સાથે જીવતા લોકો જેવા વધારે જોખમવાળાઓમાં કેન્સર પહેલાંનો શરૂઆતનો ફેરફાર શોધવા
જંઘામૂળની ગ્રંથિમાંથી સોયથી નમૂનોગ્રંથિ મોટી લાગે છે અને પરિણામથી plan બદલાવાનો છે

સારી biopsy ગાંઠની કિનારીએથી લેવાય છે, જ્યાં જીવતા કેન્સરના કોષો હોય છે. વચલો ભાગ મરેલી પેશી હોઈ શકે. સર્જન કેટલાક ટુકડા લે છે અને અસ્તરની નીચેના સ્તર સુધી પહોંચે છે. છીછરો ટુકડો અંદર સુધી ફેલાયેલું કેન્સર ચૂકી શકે અને ખોટી નિરાંત આપી શકે.

એનેસ્થેસિયા હેઠળ તપાસ ક્યારે કરવી પડે?

જ્યારે ક્લિનિકમાં તપાસ બહુ દુખે કે અધૂરી રહે, અથવા સર્જનને ચોક્કસ માપ જોઈએ. ટૂંકા એનેસ્થેસિયામાં જ biopsy, માપ અને ગોઠવણ એક સાથે થઈ જાય છે.

  • આંગળી કે સાધનથી તપાસ તમે સહન કરી શકતા નથી.
  • ગાંઠની ઉપરની કિનારી અનુભવાતી નથી.
  • સર્જને જાણવું છે કે sphincter સ્નાયુ સામેલ છે કે નહીં.
  • સ્ત્રીમાં યોનિની દીવાલ હાથથી તપાસવી જરૂરી છે.
  • રેડિયોથેરાપીના plan માટે કદ માપવું પડે છે.

તમે ઊંઘમાં હો ત્યારે સર્જન ગાંઠ માપે છે, ગુદાના મોઢાથી તે કેટલી દૂર છે તે નોંધે છે, biopsy લે છે અને જંઘામૂળની ગ્રંથિઓ તપાસે છે. એનેસ્થેસિયા આખા શરીરનું કે કરોડરજ્જુનું હોઈ શકે. મોટા ભાગના લોકો એ જ દિવસે અથવા બીજા દિવસે ઘરે જાય છે.

Biopsy રિપોર્ટમાં શું લખેલું હોય છે?

કેન્સરનો પ્રકાર, કોષો કેટલા અસામાન્ય દેખાય છે અને કેન્સર HPV ને કારણે છે કે નહીં. ગુદાનળીનાં મોટા ભાગનાં કેન્સર squamous cell પ્રકારનાં હોય છે, અને તેમાંનાં મોટા ભાગનામાં HPV નું નિશાન હોય છે.

પૅથોલોજિસ્ટ p16 નામનું સ્ટેઇન ઉમેરે છે. જો સ્ટેઇન ઘાટું અને બધે ફેલાયેલું હોય, તો તે HPV ને કારણે કેન્સર થયાની નિશાની છે. સામાન્ય રીતે આવું જ જોવા મળે છે, અને આવાં કેન્સર સારવારને સારો જવાબ આપે છે. સ્ટેઇન ફિક્કું હોય કે ન હોય, તે ઓછું જોવા મળે છે. મોટા ભાગના લોકોમાં પહેલો plan બદલાતો નથી, પણ ટીમ વધારે નજર રાખે છે. દરેક ગુદાના કેન્સરના રિપોર્ટમાં p16 નું પરિણામ લખેલું હોવું જોઈએ. તમારા રિપોર્ટમાં ન હોય તો માગી લો.

  • પ્રકાર: સામાન્ય રીતે squamous cell કેન્સર હોય છે. adenocarcinoma કે melanoma જેવા બીજા પ્રકારની સારવાર જુદા રસ્તે થાય છે.
  • ગ્રેડ: કોષો સામાન્ય કોષોથી કેટલા અલગ દેખાય છે.
  • ઊંડાઈ અને કદ: કેન્સર દીવાલમાં કેટલું અંદર સુધી ગયું છે.
  • લોહીની નળી અને ચેતામાં પ્રવેશ: નાની લોહીની નળીઓ કે ચેતામાં કેન્સરના કોષો દેખાય છે કે નહીં.
  • જગ્યા: કેન્સર નળીની અંદર છે કે કિનારી પરની ચામડી પર, કારણ કે બંનેની સારવાર થોડી અલગ હોય છે.

ક્યારેક biopsy માં ફક્ત કેન્સર પહેલાંનો ફેરફાર દેખાય છે, જેને high-grade dysplasia કહે છે. તે હજી અંદર ફેલાયેલું કેન્સર નથી. તેનો પોતાનો અલગ plan હોય છે.

HIV ની તપાસ કેમ કરાવવામાં આવે છે?

કારણ કે HIV ગુદાના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે અને સારવાર કેવી રીતે અપાય તે પણ બદલે છે. ગુદાનું કેન્સર હોય એવા દરેકને, તે કોઈ પણ હોય, આ તપાસ માટે પૂછવામાં આવે છે.

આ લોહીની તપાસ છે, જે સમજાવ્યા પછી અને તમારી સંમતિથી થાય છે. સંતાનની ઉંમરની સ્ત્રીઓ માટે ગર્ભાવસ્થાની તપાસ જેમ નિયમિત છે, તેમ આ પણ નિયમિત છે. ક્યારેક ગુદાનું કેન્સર જ પહેલી નિશાની હોય છે કે કોઈને HIV છે.

  • HIV નેગેટિવ: સામાન્ય સારવારનો plan આગળ વધે છે.
  • HIV પૉઝિટિવ અને સારી રીતે કાબૂમાં: એ જ plan, પણ નજીકની દેખરેખ સાથે. આજના સમયમાં પરિણામ HIV વગરના લોકો જેવાં જ રહે છે.
  • HIV પૉઝિટિવ અને કાબૂમાં નહીં: HIV ની સારવાર પહેલાં અથવા સાથે શરૂ થાય છે, અને ટીમમાં HIV ના ફિઝિશિયન જોડાય છે.

પરિણામ ખાનગી રહે છે. તેનો ઉપયોગ ફક્ત સલામત સારવારનો plan બનાવવા માટે થાય છે. સાથે સામાન્ય રીતે હેપેટાઇટિસ B અને C ની તપાસ પણ મોકલાય છે, કારણ કે કીમોથેરાપીથી હેપેટાઇટિસ B ફરી સક્રિય થઈ શકે છે.

Biopsy પછી કયા સ્કૅન કરાવવામાં આવે છે?

ગાંઠ સ્થાનિક રીતે કેવી છે તે જોવા પેલ્વિસનો MRI, ફેલાવો શોધવા છાતી અને પેટનો CT સ્કૅન, અને બીજા સ્કૅન ચૂકી જાય તેવી ગ્રંથિઓ કે ડાઘ શોધવા સામાન્ય રીતે PET-CT.

ગુદાના કેન્સરની તપાસમાં સ્કૅન
સ્કૅનશું બતાવે છે
પેલ્વિસનો MRIગાંઠનું કદ, sphincter સ્નાયુઓ, નજીકના અવયવો અને પેલ્વિસની ગ્રંથિઓ
છાતી, પેટ અને પેલ્વિસનો CTફેફસાં, લિવર અને પેટની ગ્રંથિઓમાં ફેલાવો
PET-CTજંઘામૂળ અને પેલ્વિસની ગ્રંથિઓમાં તથા દૂરની જગ્યાઓએ સક્રિય કેન્સર, જે બીજા સ્કૅન ચૂકી શકે
જંઘામૂળનો અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, જરૂર પડે તો સોયથી નમૂનોજંઘામૂળની ગ્રંથિમાં કેન્સર છે કે નહીં

PET-CT ક્યારેક એવી ગ્રંથિ કે જગ્યા શોધી કાઢે છે જે સ્ટેજ બદલે છે, અને તેથી રેડિયોથેરાપીનો વિસ્તાર પણ બદલે છે. એટલે જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં તે હવે સામાન્ય તપાસનો ભાગ છે. બીજા સ્કૅન ફક્ત કારણ હોય ત્યારે થાય છે: ગાંઠ મૂત્રાશય કે યોનિ સુધી પહોંચી હોય તો તેમની તપાસ, મગજના લક્ષણો હોય તો જ મગજનો સ્કૅન, અને હાડકાંના દુખાવા હોય તો જ હાડકાંનો સ્કૅન.

સારવાર પહેલાં બીજી કઈ તપાસ થાય છે?

લોહીની તપાસ, તમારી તાકાત અને પોષણની ચકાસણી, અને આજે તમારા આંતરડા તથા જાતીય કાર્ય કેવાં ચાલે છે તેની નોંધ. આથી સારવાર વધારે સલામત બને છે અને પછીથી સરખામણી માટે આધાર મળે છે.

  • લોહીની તપાસ: લોહીની ગણતરી, લિવર અને કિડનીનું કાર્ય, ક્ષાર, સુગર અને થાઇરોઇડ.
  • ગર્ભાવસ્થાની તપાસ એવી સ્ત્રીઓમાં જેમને ગર્ભ હોઈ શકે, કોઈ સ્કૅન કે રેડિયોથેરાપી પહેલાં.
  • તાકાત અને પોષણ: રોજનું કામ કેટલું કરી શકો છો, વજન, અને સારવાર પહેલાં ડાયટિશિયનની મદદ જોઈએ કે નહીં.
  • ઉંમર અને બીજી બીમારી: વૃદ્ધ દર્દીઓમાં હૃદય, યાદશક્તિ અને દવાઓની વધારે ઊંડી તપાસ જરૂરી બની શકે.
  • HPV સાથે જોડાયેલાં બીજાં કેન્સર: HIV હોય તો ગર્ભાશયનું મુખ, યોનિનો બહારનો ભાગ, શિશ્ન, ગળું અને ચામડી પણ તપાસાય છે.
  • હાલનું કાર્ય: મળ પર કાબૂ અને જાતીય જીવન આજે કેવાં છે, જેથી પછીથી સુધારાની સરખામણી થઈ શકે.

ટીમની બેઠકમાં શું થાય છે?

જુદા જુદા વિભાગના નિષ્ણાતો તમારી biopsy, સ્કૅન અને તપાસ સાથે બેસીને જુએ છે. કંઈ પણ શરૂ થાય તે પહેલાં સ્ટેજ અને સારવાર નક્કી કરે છે. આ બેઠક રેડિયોથેરાપી શરૂ થાય તે પહેલાં થવી જોઈએ.

  • સર્જન ગાંઠ સ્થાનિક રીતે કેવી છે અને sphincter સ્નાયુ બચાવી શકાય કે નહીં તે નક્કી કરે છે.
  • રેડિયેશનના નિષ્ણાત વિસ્તાર અને ડોઝનો plan બનાવે છે.
  • મેડિકલ ઓન્કોલૉજિસ્ટ કીમોથેરાપી પસંદ કરે છે.
  • રેડિયોલૉજિસ્ટ અને પૅથોલોજિસ્ટ સ્કૅન અને સ્લાઇડમાં શું દેખાય છે તેની ખાતરી કરે છે.
  • જરૂર પડે ત્યારે HIV ના ફિઝિશિયન જોડાય છે, અને સ્ટોમા કદાચ જરૂરી હોય તો સ્ટોમા નર્સ.

પરિણામ એક લેખિત plan હોય છે, જેમાં સ્ટેજ, સારવારનો હેતુ અને ફૉલો-અપનું સમયપત્રક હોય છે. ગુદાનળીનાં મોટા ભાગનાં કેન્સરની સારવાર રેડિયોથેરાપી અને કીમોથેરાપી સાથે થાય છે, અને સર્જરી થોડા સંજોગો માટે રાખવામાં આવે છે. Dr Shah તમારા રિપોર્ટ તમારી સાથે જોશે અને તમે નિર્ણય લો તે પહેલાં plan સમજાવશે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

Biopsy વગર ગુદાના કેન્સરનું નિદાન થઈ શકે?

ના. સ્કૅન કે તપાસથી શંકા જાય, પણ કેન્સર ફક્ત biopsy થી સાબિત થાય છે. તેના વગર રેડિયોથેરાપી જેવી સારવાર શરૂ ન કરવી જોઈએ.

Biopsy દુખે છે?

ક્લિનિકમાં biopsy થોડી અકળાવનારી હોઈ શકે. બહુ દુખે તો તમે ઊંઘમાં હો ત્યારે એનેસ્થેસિયા હેઠળ લઈ શકાય. ફક્ત દુખાવાને કારણે અધૂરી biopsy સ્વીકારવી ન જોઈએ.

p16 ની તપાસ એટલે શું?

તે biopsy ના નમૂના પર કરાતું સ્ટેઇન છે. ઘાટું પરિણામ બતાવે છે કે કેન્સર HPV ને કારણે છે, જે સામાન્ય બાબત છે. તેનાથી ટીમને આગળની સ્થિતિનો અંદાજ આવે છે.

મારે HIV ની તપાસ કેમ કરાવવી પડે?

HIV ગુદાના કેન્સરની શક્યતા વધારે છે અને સારવારનો plan બદલે છે. ગુદાનું કેન્સર હોય એવા દરેકને આ તપાસ માટે પૂછવામાં આવે છે, અને પરિણામ ખાનગી રહે છે.

મારે PET-CT સ્કૅન કરાવવો પડે?

સામાન્ય રીતે સલાહ અપાય છે, કારણ કે તે બીજા સ્કૅન ચૂકી જાય તેવી ગ્રંથિઓ કે જગ્યાઓ શોધીને plan બદલી શકે. તમારા કિસ્સામાં જરૂર છે કે નહીં તે સર્જન કહેશે.

બધી તપાસ એક જ મુલાકાતમાં થઈ શકે?

ના. પહેલાં તપાસ અને biopsy, પછી થોડા દિવસે biopsy નો રિપોર્ટ, પછી સ્કૅન અને લોહીની તપાસ. બધાં પરિણામ તૈયાર થાય ત્યારે ટીમની બેઠક થાય છે.

સંબંધિત પાનાં

સારવારની આખી વાત સમજવા ગુદાનળીના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

ગુદાના ભાગે ગાંઠ, લોહી પડવું કે દુખાવો છે, અને ડૉક્ટરે કહ્યું છે કે તે ગુદાનળીનું કેન્સર હોઈ શકે? અમદાવાદના પેટ અને કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે નિદાન કેવી રીતે થાય છે. કઈ તપાસ પહેલાં આવે, biopsy કેમ છોડી શકાતી નથી અને સ્કૅન શા માટે કરાવાય છે, તે તમે જાણશો. તમારા રિપોર્ટ સાથે લાવો, અમે સાથે બેસીને જોઈશું. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.