WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

Budd-Chiari ની સારવાર કયા ક્રમમાં થાય છે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 21 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લીવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

Budd-Chiari syndrome ની સારવાર તબક્કાવાર થાય છે. લોહી પાતળું કરતી દવા અને કારણની સારવાર દરેક દર્દીને સૌ પ્રથમ મળે છે.

ટૂંકો અવરોધ બલૂન કે સ્ટેન્ટથી ખોલાય છે. લાંબા અવરોધમાં TIPS દ્વારા બાયપાસ બને છે. લીવર નિષ્ફળ જાય તો ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો માર્ગ રખાય છે.

આગલા તબક્કે ત્યારે જ જવાય છે, જ્યારે પાછલા તબક્કાથી બીમારી કાબૂમાં ન આવી હોય.

કારણો, સ્કેન અને સારવારના દરેક વિકલ્પ એક જગ્યાએ વાંચવા અમારું Budd-Chiari syndrome ની સારવાર પાનું જુઓ. આ લેખ ફક્ત એક પ્રશ્ન સમજાવે છે: સારવાર કયા ક્રમમાં અને કેમ વપરાય છે.

સારવાર તબક્કાવાર કેમ આપવામાં આવે છે?

દરેક તબક્કો પછીના તબક્કા કરતાં ઓછો આક્રમક છે. વર્તમાન તબક્કાથી બીમારી કાબૂમાં ન આવે ત્યારે જ આગળ વધાય છે.

Budd-Chiari syndrome એટલે લીવરનું લોહી બહાર લઈ જતી નસોમાં અવરોધ. આ સારવારો એકબીજાની હરીફ નથી. તે એક ક્રમ છે. ડૉક્ટર હળવામાં હળવો અસરકારક તબક્કો પસંદ કરે છે અને તે ન ચાલે તો આગળ વધે છે.

આખા plan નીચે બે વિચાર રહેલા છે.

  • નસની અને લોહીની, બંનેની સારવાર. બલૂન, સ્ટેન્ટ કે બાયપાસ લોહીનો નીકળવાનો માર્ગ ખોલે છે. પણ અવરોધ કરનાર લોહી જામવાનું વલણ હજી હાજર છે. લોહી પાતળું કરતી દવા વગર ખુલેલી નસ ફરી બંધ થઈ શકે.
  • કારણસર આગળ વધવું. તમે આગલા તબક્કે એટલા માટે જાઓ છો કે બીમારી કાબૂમાં નથી, જેમ કે પાણી વારંવાર ભરાય કે લીવરના ટેસ્ટ બગડતા રહે. ઊંચો તબક્કો ફક્ત ઊંચો હોવાથી સારો નથી.
Budd-Chiari ની સારવારના તબક્કા એક નજરે
તબક્કોશું કરવામાં આવે છેકોના માટે
પહેલો, બધા માટેલોહી પાતળું કરતી દવા, કારણની સારવાર, પેટના પાણી પર કાબૂદરેક દર્દી, નિદાનના દિવસથી
પછીનોબલૂનથી ખોલવું, સ્ટેન્ટ સાથે કે વગરલીવરની નસ કે મોટી નસમાં ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ
તે પછીTIPS, ગળાની નસ દ્વારા બનતો બાયપાસલાંબો અવરોધ, અથવા પહેલાંના તબક્કા ઓછા પડે ત્યારે
ભાગ્યે જખુલ્લું શંટ ઓપરેશનTIPS ન થઈ શકે અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટની જરૂર ન હોય ત્યારે
અલગ માર્ગલીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટઅચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર નિષ્ફળ થાય

શરૂઆતમાં દરેક દર્દીને શું મળે છે?

લોહી પાતળું કરતી દવા, ગઠ્ઠો થવાના કારણની સારવાર અને પેટના પાણી પર કાબૂ. આ બધું કોઈ પણ પ્રક્રિયા પહેલાં શરૂ થાય છે.

સ્કેનનો પછીનો પરિણામ ગમે તે હોય, આ બાબતો એકસાથે શરૂ થાય છે.

  • લોહી પાતળું કરતી દવા. તે ગઠ્ઠાને વધતો અટકાવે છે અને નવા ગઠ્ઠા બનતા રોકે છે. સામાન્ય રીતે પહેલાં ઇન્જેક્શન અપાય છે અને પછી ગોળીમાં બદલાય છે. જાળી મળી હોય અને હજી સારવાર ન થઈ હોય, તો પણ તે શરૂ કરાય છે.
  • કારણની સારવાર. ઘણા લોકોમાં લોહીની છુપી તકલીફ હોય છે, જેમ કે અસ્થિમજ્જા વધુ પડતા કોષ બનાવે, અથવા લાલ કોષો તૂટવાનો કોઈ દુર્લભ રોગ. કેટલીક સ્ત્રીઓએ હોર્મોનની ગોળીઓ બંધ કરવી પડે. આ લોહીના રોગોના નિષ્ણાત સાથે મળીને થાય છે.
  • પાણી પર કાબૂ. મીઠું ઓછું, પેશાબની ગોળીઓ, અને પેટ તંગ હોય ત્યારે નળી મૂકીને પાણી કાઢવું. અન્નનળીની ફૂલેલી નસો તપાસીને સારવાર કરાય છે.
  • ખોરાક અને શરૂઆતની તપાસ. પ્રોટીન સારું લેવું, અને પછી સરખામણી માટે લીવરના ટેસ્ટ અને સ્કેનનો પહેલો સેટ કરાવવો.

કેટલાક લોકો ફક્ત આ પહેલા તબક્કાથી સારા રહે છે. તેમને ઓછાં લક્ષણો હોય, લીવરના ટેસ્ટ સારા હોય અને પાણી કાબૂમાં હોય. તેમને વર્ષો સુધી નજર હેઠળ રાખી શકાય, અને આગલો તબક્કો અનામત રહે. એટલે plan ક્યારેય એવો નથી કે બધાને TIPS કરવું.

બલૂન કે સ્ટેન્ટ ક્યારે પૂરતું છે?

સ્કેનમાં ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ દેખાય ત્યારે બલૂન નસ ફરી ખોલી શકે છે. નસ પાછી સંકોચાય તો સ્ટેન્ટ ઉમેરાય છે.

આ તબક્કો અવરોધની લંબાઈ પર આધાર રાખે છે. લીવરની નસમાં કે મોટી નસ (IVC) માં ટૂંકી જાળી કે ટૂંકો સાંકડાશ હોય, તો પાતળી નળી પરના બલૂનથી તેને ફુલાવીને ખોલી શકાય. આથી લીવરનો કુદરતી નીકળવાનો માર્ગ પાછો મળે છે, જે ઘણો કુદરતી ઉપાય છે.

બલૂનથી ખોલવું ક્યારે શક્ય બને
જરૂરિયાતકેમ મહત્ત્વનું
અવરોધ ટૂંકો હોય, લાંબો નહીંલાંબા અવરોધને કાયમ માટે ફુલાવીને ખોલી શકાતો નથી
અવરોધ પછી નસ ખુલ્લી હોયલોહીને વહીને જવા જગ્યા જોઈએ
નસ પાછી સંકોચાય તો સ્ટેન્ટબલૂન પછી નસને ખુલ્લી રાખે છે
લોહી પાતળું કરતી દવા ચાલુનસને ફરી બંધ થતી અટકાવે છે

ભારતમાં આ તબક્કો ઘણો મહત્ત્વનો છે. મોટી નસમાં પાતળી જાળી અહીં ઘણી વાર જોવા મળતી રીત છે, અને બલૂન એવા જ અવરોધને ખોલી શકે છે. સાંકડાશ પાછો આવી શકે છે. એટલે નસનો સ્કેન નિયમિત કરાવવો પડે, અને સાંકડી થાય તો ફરી બલૂન કરવું પડે.

TIPS આગલો તબક્કો ક્યારે બને છે?

જ્યારે લીવરની નસો લાંબા ભાગમાં બંધ હોય, અથવા બલૂનનું પરિણામ ટક્યું ન હોય. TIPS લીવરમાંથી લોહી માટે નવો માર્ગ બનાવે છે.

TIPS એટલે transjugular intrahepatic portosystemic shunt. રેડિયોલોજિસ્ટ ગળાની નસ દ્વારા પાતળી નળી લીવરમાં પહોંચાડે છે. પછી કવરવાળો સ્ટેન્ટ પોર્ટલ નસને હૃદય તરફ જતી નસ સાથે જોડે છે. લોહી બંધ નસોને ટાળીને નીકળે છે, લીવરનું દબાણ ઘટે છે અને પાણી શાંત થાય છે.

  • ગમે તેટલા અવરોધમાં કામ કરે. તેને લીવરની ખુલ્લી નસની જરૂર નથી.
  • કવરવાળા સ્ટેન્ટ વધુ ટકે છે. નવા સ્ટેન્ટ જૂના ખુલ્લા સ્ટેન્ટ કરતાં ઘણા સારા ખુલ્લા રહે છે.
  • ટ્રાન્સપ્લાન્ટની રાહ જોવા દે, અથવા તેની જગ્યા લે. રાહ દરમિયાન તે બીમાર લીવરને સ્થિર રાખે છે, અને ઘણા લોકોને પછી ટ્રાન્સપ્લાન્ટ જોઈતું જ નથી.
  • તે કુશળતા માગતી પ્રક્રિયા છે. લીવરની નસો બંધ હોય ત્યારે સોયનો માર્ગ અઘરો બને છે. જ્યાં તે વારંવાર થાય છે એવા કેન્દ્રમાં તે વધુ સલામત છે.

TIPS ની કિંમત પણ છે. થોડું લોહી હવે લીવરના કોષોને ટાળીને જાય છે, જેનાથી કેટલાક લોકોને ગૂંચવણ થઈ શકે. તે હૃદય પર વધારાનું કામ પણ નાખે છે. એટલે દર્દીઓ કાળજીથી પસંદ થાય છે, અને પછી સ્ટેન્ટ બંધ થવા અને ગૂંચવણ માટે વારંવાર તપાસાય છે. TIPS રેડિયોલોજિસ્ટ કરે છે. Dr Harsh Shah આખી સારવારનું સંકલન કરે છે, અને સર્જરીની જરૂર પડે ત્યારે ઓપરેશન કરે છે.

ઓપરેશનવાળા શંટ હજી વપરાય છે?

ભાગ્યે જ. TIPS મોટા ઓપરેશન વગર એ જ બાયપાસ આપે છે, એટલે ખુલ્લું શંટ ઓપરેશન હવે થોડા ખાસ કિસ્સા માટે રખાય છે.

TIPS પહેલાં સર્જનો ખુલ્લા ઓપરેશનથી પોર્ટલ નસને બીજી નસ સાથે જોડતા. સૂજેલા અને સહેલાઈથી વહેતા લીવરમાં ખુલ્લું ઓપરેશન ઊંચું જોખમ ધરાવતું. અને મોટી નસમાં જ દબાણ ઊંચું હોય ત્યારે ઘણા શંટ માર્ગ નિષ્ફળ જાય છે.

ખુલ્લા શંટનો ઉપયોગ કેમ ઘટ્યો
સમસ્યાપરિણામ
TIPS સોય દ્વારા એ જ બાયપાસ આપે છેTIPS ન થઈ શકે ત્યારે જ ઓપરેશન રખાય છે
લોહીથી ભરેલા લીવરમાં ઓપરેશનનું ઊંચું જોખમજોખમ અને ફાયદાનું સંતુલન નબળું
મોટી નસના દબાણથી સરળ માર્ગ નિષ્ફળ જાયજટિલ ઓપરેશનની જરૂર પડતી
તબક્કાવાર સારવાર કરતાં વધુ સારાં પરિણામ નહીંનિયમિત તબક્કામાંથી બાદ થયા

આજની પ્રથામાં માર્ગ TIPS પરથી સીધો ટ્રાન્સપ્લાન્ટ તરફ જાય છે. ખુલ્લું શંટ ભાગ્યે જ લેવાતો નિર્ણય છે, જે કિસ્સાને સારી રીતે જાણતી ટીમ લે છે.

લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ક્યારે જરૂરી બને છે?

શરૂઆતમાં અચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય ત્યારે, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર નિષ્ફળ થતું રહે ત્યારે. તે અલગ માર્ગ છે, ફક્ત છેલ્લો ઉપરનો તબક્કો નથી.

ટ્રાન્સપ્લાન્ટ બે જુદી પરિસ્થિતિઓનો જવાબ છે, અને બંને કોઈ પણ સમયે આવી શકે.

  • અચાનક લીવર નિષ્ફળ થવું. શરૂઆતમાં જ ગૂંચવણ, પીળી આંખો અને લોહી જામવામાં તકલીફ. કોઈ બાયપાસ આને સમયસર ઉલટાવી શકતો નથી. દર્દીએ તે જ દિવસે ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કેન્દ્ર પહોંચવું પડે, અને તપાસ સાથે ચાલે.
  • સમય જતાં નિષ્ફળ થયેલું લીવર. પહેલાંના તબક્કા છતાં પાણી, ટેસ્ટ અને તાકાત બગડતાં જ રહે.

ટ્રાન્સપ્લાન્ટ લોહી જામવાનું વલણ દૂર કરતું નથી. ઓપરેશન પછી પણ લોહી પાતળું કરતી દવા અને કારણની સારવાર ચાલુ રહે છે. લોહીનો રોગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ નકારવાનું કારણ નથી, પણ તેના માટે પહેલાં અને પછી plan જોઈએ.

તબક્કો અસર કરે છે એ કેવી રીતે જાણવું?

પહેલાં તમને કેવું લાગે છે અને લોહીના ટેસ્ટ શું બતાવે છે તે જુઓ. તબિયત બગડતી હોય ત્યારે સારો દેખાતો સ્કેન સફળતા નથી.

આગળ વધતાં પહેલાં પ્રતિભાવ કેવી રીતે વાંચવો
બાબતઆ તબક્કે ટકી રહ્યું છેઆગળ વધવાનો સમય
પેટનું પાણીગોળીઓથી કાબૂમાંતંગ પાણી જે વારંવાર ભરાય છે
લીવરના ટેસ્ટસ્થિર કે સારા થતાબિલીરુબિન અને લોહી જામવાનો સમય બગડે, આલ્બ્યુમિન ઘટે
લોહીની ઊલટીનહીં; નસો કાબૂમાંઅન્નનળીની નસોમાંથી વારંવાર રક્તસ્રાવ
રોજિંદું જીવનસારું જમવું અને રોજિંદા કામ પર પાછાનબળાઈ અને વજન ઘટવું ચાલુ રહે
નસ કે સ્ટેન્ટનો સ્કેનખુલ્લું અને કામ કરતુંસાંકડું, બંધ અથવા નવો ગઠ્ઠો

દર્દીની સારવાર કરો, ચિત્રની નહીં. સ્કેનમાં નસ ખુલ્લી દેખાય પણ પાણી અને લીવરના ટેસ્ટ બગડતા હોય, તો પણ આગલો તબક્કો જોઈએ. જેને સારું લાગતું હોય અને સ્કેનમાં થોડો બાકી ફેરફાર હોય, તે જ્યાં છે ત્યાં રહી શકે.

ડૉક્ટરને કયા પ્રશ્નો પૂછવા?

પૂછો કે તમે કયા તબક્કે છો, કેમ, અને આગળ વધવાનું કારણ શું બનશે. સ્પષ્ટ જવાબ બતાવે છે કે plan મજબૂત છે.

  • શું હું લોહી પાતળું કરતી દવા પર છું, અને કેટલા સમય સુધી?
  • શું લોહીના રોગોના નિષ્ણાતે મારા ગઠ્ઠાનું કારણ શોધ્યું છે?
  • શું મારો અવરોધ બલૂન માટે પૂરતો ટૂંકો છે, અને સ્કેનમાં આ તપાસાયું છે?
  • TIPS સૂચવાય તો કોણ કરશે, અને તે કેન્દ્રમાં કેટલી વાર થાય છે?
  • કયાં ચિહ્નો હોય તો મારે તે જ દિવસે આવવું?

સારું લાગતું હોય તો પણ લોહી પાતળું કરતી દવા જાતે બંધ ન કરો. લોહીની ઊલટી થાય, ગૂંચવણ થાય કે ઝડપથી પીળાશ આવે તો તરત દવાખાને જાઓ. બીમારી પહેલવહેલી કેવી રીતે પકડાય છે તે સમજવા અમારો Budd-Chiari ના લક્ષણો અને નિદાન લેખ વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

Budd-Chiari syndrome ની પહેલી સારવાર કઈ છે?

દરેક દર્દીને લોહી પાતળું કરતી દવા શરૂ થાય છે, સાથે ગઠ્ઠો થવાના કારણની સારવાર પણ. પેટના પાણીને મીઠું ઓછું કરીને અને પેશાબની ગોળીઓથી કાબૂમાં રાખવામાં આવે છે. આ બધું કોઈ પણ પ્રક્રિયા પહેલાં થાય છે.

શું દરેક Budd-Chiari દર્દીને TIPS કરાવવું પડે?

ના. TIPS તેમના માટે છે જેમની લીવરની નસો લાંબા ભાગમાં બંધ હોય, અથવા પહેલાંના તબક્કાથી કાબૂ ન આવ્યો હોય. કેટલાક લોકો ફક્ત લોહી પાતળું કરતી દવાથી સારા રહે છે, અને કેટલાકને માત્ર બલૂન જોઈએ.

શું બંધ નસ બલૂનથી ખોલી શકાય?

હા, જ્યારે અવરોધ ટૂંકી જાળી કે સાંકડાશ જેવો હોય. બલૂનથી, સ્ટેન્ટ સાથે કે વગર, નસ ફરી ખૂલી શકે છે. પછી પણ લોહી પાતળું કરતી દવા ચાલુ રહે છે, જેથી નસ ફરી બંધ ન થાય.

શું લોહી પાતળું કરતી દવા જીવનભર લેવી પડે?

મોટા ભાગના લોકોમાં હા. કોઈ પ્રક્રિયા પછી પણ લોહી જામવાનું વલણ દૂર થતું નથી. ગોળીનો પ્રકાર અને માત્રા ડૉક્ટર સમયાંતરે તપાસશે, પણ જાતે બંધ કરવી જોખમી છે.

હવે શંટનું ઓપરેશન કેમ ભાગ્યે જ થાય છે?

ગળાની નસ દ્વારા સોય વડે TIPS એ જ બાયપાસ બનાવી આપે છે, મોટા ઓપરેશન વગર. લોહીથી ભરેલા લીવરમાં ખુલ્લું શંટ ઓપરેશન વધુ જોખમી છે, એટલે તે ફક્ત ખાસ સંજોગો માટે રખાય છે.

લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો વિચાર ક્યારે થાય છે?

શરૂઆતમાં અચાનક લીવર નિષ્ફળ જાય, અથવા પહેલાંના તબક્કા છતાં લીવર ધીમે ધીમે નિષ્ફળ થતું જાય ત્યારે. તે યાદીનો આગલો પગથિયો નથી, પણ અલગ માર્ગ છે.

સારવાર અસર કરે છે એ કેવી રીતે ખબર પડે?

પેટનું પાણી ઓછું થાય, લોહીના ટેસ્ટ સ્થિર કે સારા રહે, ઊલટીમાં લોહી ન આવે અને રોજિંદું જીવન સારું ચાલે તો અસર થઈ રહી છે. નસનો સ્કેન મદદ કરે છે, પણ તમને કેવું લાગે છે અને ટેસ્ટ વધુ મહત્ત્વના છે.

સંબંધિત પાનાં

કારણો અને સારવારની દરેક પસંદગી માટે Budd-Chiari syndrome ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. લીવરની નસોના બીજા દબાણની સમસ્યા માટે પોર્ટલ હાઇપરટેન્શન વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

Budd-Chiari syndrome નું નિદાન થયું છે, પણ કઈ સારવાર પહેલાં કરવી એ સમજાતું નથી? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah તમારા સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટ જોઈને સારવારનો ક્રમ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. તેઓ તમારા ફિઝિશિયન, લોહીના રોગોના નિષ્ણાત અને રેડિયોલોજિસ્ટ સાથે મળીને કામ કરે છે. બધા રિપોર્ટ અને સ્કેન સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.