WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

સ્કેનમાં લીવરની cyst દેખાઈ: છોડી દેવી કે સારવાર?

છેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લીવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

સાદી લીવર cyst પ્રવાહીથી ભરેલી નુકસાન વગરની કોથળી છે. તે કેન્સર બનતી નથી અને દર વર્ષે સ્કેન માગતી નથી. તકલીફ કરે ત્યારે જ સારવાર થાય છે.

જે cyst માં પડદા, અંદર ગાંઠ કે જાડી દીવાલ હોય તે સાદી નથી. પહેલાં તેને ધ્યાનથી જોવી પડે, કારણ કે તેમાં કેટલીક ગાંઠ કે hydatid cyst હોઈ શકે.

ઘણી cyst વાળું લીવર લાંબા સમયની સ્થિતિ છે અને ઘણી વાર કુટુંબમાં ચાલે છે. સ્કેનમાં કેવું દેખાય છે તેના પર નહીં, તકલીફ પ્રમાણે તેની સારવાર થાય છે.

લીવરની સાદી ગાંઠો વિશેની પૂરી માહિતી માટે, પ્રકારોથી લઈને સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એક જૂથ સમજાવે છે: લીવરની પ્રવાહીવાળી cyst, એક કે ઘણી.

સાદી લીવર cyst એટલે શું?

તે સ્પષ્ટ પ્રવાહીથી ભરેલી પાતળી દીવાલવાળી કોથળી છે, જે માણસ જન્મથી લઈને આવે છે. સ્કેનમાં તે અચાનક મળે છે અને લગભગ હંમેશાં તેનો કોઈ અર્થ નથી હોતો.

તેની દીવાલ લીવરની નાની પિત્તનળીઓ જેવા કોષોથી બનેલી હોય છે. આ cyst પિત્તનળી સાથે જોડાયેલી નથી, અંદર પાણી જેવું પ્રવાહી હોય છે અને તે કેન્સરમાં ફેરવાતી નથી. ઉંમર વધે તેમ તે વધુ દેખાય છે અને સ્ત્રીઓમાં વધુ જોવા મળે છે.

મોટા ભાગના લોકોને ખબર જ હોતી નથી કે તેમને cyst છે. પેટની બીજી કોઈ તકલીફ કે હેલ્થ ચેકઅપ માટે સ્કેન કરાવો ત્યારે તે મળે છે. કામનું મુખ્ય પગલું એ ખાતરી કરવાનું છે કે cyst ખરેખર સાદી છે. પછી સારા ડૉક્ટર તેને એમ જ રહેવા દે છે.

સાદી cyst અને વધુ તપાસ માગતી cyst
સ્કેનમાં દેખાતી બાબતસાદી cystવધુ તપાસ માગતી cyst
દીવાલએટલી પાતળી કે માંડ દેખાયજાડી, ઊંચીનીચી કે ચૂના જેવી
અંદરફક્ત સ્પષ્ટ પ્રવાહીકચરો, પડદા કે નાની ગાંઠ
આકારએક ગોળ કોથળીઘણા ખાનાં
ડાઈવાળો સ્કેનકંઈ ચમકતું નથીદીવાલ કે ગાંઠ ચમકે છે
સમય સાથેએવી જ રહે છેવધતી રહે છે
તેનો અર્થનુકસાન વગરની; તકલીફ ન હોય તો કંઈ કરવાનું નથીગાંઠ, hydatid cyst કે ચેપ છે કે નહીં તે જોવું પડે

લીવરની cyst ક્યારે સાદી નથી?

જ્યારે સ્કેનમાં પડદા, અંદર ગાંઠ, જાડી કે ચૂના જેવી દીવાલ અથવા સમય સાથે વધારો દેખાય. આવી cyst સાદી ગણાતી નથી અને જુદી સમસ્યા તરીકે સંભાળાય છે.

ત્યારે સ્કેન પિત્તનળીની cyst બનાવતી ગાંઠ, hydatid cyst કે ચેપવાળા ભરાવા તરફ ઇશારો કરી શકે. આવી ગાંઠ પૂરેપૂરી કાઢવામાં આવે છે, ફક્ત ખોલીને છોડી દેવાતી નથી. તેનું પ્રવાહી કાઢવાથી કે છત કાપવાથી અસ્તર રહી જાય છે અને cyst પાછી આવે છે.

આ બધું છૂટું પાડતો સ્કેન, એટલે MRI કે contrast ultrasound, અમારા લેખ કયો ટેસ્ટ લીવરની ગાંઠ ઓળખે છે માં સમજાવ્યો છે. મધ્યમ ઉંમરની સ્ત્રીમાં જટિલ દેખાતી cyst હોય તો જવાબ સ્પષ્ટ થાય ત્યાં સુધી વધારાની કાળજી લેવાય છે.

પહેલાં hydatid cyst કેમ બાકાત કરાય?

કારણ કે hydatid રોગ ભારતમાં હજી જોવા મળે છે અને સ્કેનમાં સાધારણ cyst જેવો લાગી શકે છે. તેમાં સોય નાખવાથી ગંભીર એલર્જી થાય અને ચેપ ફેલાઈ શકે.

Hydatid કૂતરા અને ખેતરના પ્રાણીઓમાંથી આવતા કૃમિથી થતી cyst છે. પશુઓ વચ્ચે રહ્યા હો કે ગામડામાં રહ્યા હો તો તેની શક્યતા વધુ છે. લીવરની cyst પાસે કોઈ સોય કે દૂરબીન જાય તે પહેલાં આપણે તેની નિશાનીઓ શોધીએ છીએ: અંદર નાની બાળ cyst, છૂટી પડતી અંદરની પરત અને ચૂના જેવી દીવાલ. લોહીની તપાસ ચિત્રમાં ઉમેરો કરે છે.

  • આંધળી રીતે cyst ક્યારેય ન કાઢો. પહેલો સવાલ હંમેશાં એ છે કે તે કયા પ્રકારની cyst છે.
  • ડૉક્ટરને કહો કે તમે પ્રાણીઓ સાથે કામ કર્યું છે કે ખેતરમાં રહ્યા છો.
  • સોય વપરાય તે પહેલાં સ્કેનના રિપોર્ટ લીવરના નિષ્ણાત પાસે વંચાવો.

સાદી cyst ને સારવાર ક્યારે જોઈએ?

ફક્ત જ્યારે તે મોટી હોય અને તમને તેનો અહેસાસ થાય: ઉપરનું પેટ ભારે લાગે, જલદી પેટ ભરાયેલું લાગે કે દુખાવો થાય. તકલીફ ન કરતી cyst, ગમે તેટલી મોટી હોય, એમ જ રહેવા દેવાય છે.

Cyst કેવી દેખાય છે તે કારણે આપણે સારવાર કરતા નથી. સારા સોનોગ્રાફીમાં દેખાતી સામાન્ય સાદી cyst ને ડાઈવાળો સ્કેન, વર્ષે સ્કેન કે ઓપરેશન કશું જોઈતું નથી. સર્જન તરફથી સ્પષ્ટ જવાબ, “આ સાદી cyst છે, એને રહેવા દો”, ખર્ચ અને ચિંતા બચાવે છે.

મોટી cyst ખરેખર તકલીફ કરે ત્યારે સારવારના બે રસ્તા છે.

તકલીફ કરતી મોટી સાદી cyst ની સારવારના વિકલ્પો
વિકલ્પકેવી રીતે થાયકોને માટેમુખ્ય વાત
દૂરબીનથી છત કાઢવીcyst ની દીવાલનો પહોળો ભાગ કાપી લેવાય છે, જેથી પ્રવાહી પેટમાં વહીને શોષાઈ જાયઓપરેશન માટે યોગ્ય દર્દીકાયમી રસ્તો; બારી પહોળી હોવી જોઈએ
સોયથી પ્રવાહી કાઢી, બંધ કરનાર દવાચામડી દ્વારા પ્રવાહી કાઢી અસ્તરને દવાથી બંધ કરાય છેઓપરેશન માટે યોગ્ય ન હોય તેવા દર્દીઓપરેશન કરતાં વધુ વાર પાછી આવી શકે
ફક્ત સોયથી પ્રવાહી કાઢવુંપ્રવાહી ખેંચી લેવાય છે, બીજું કંઈ નહીંતકલીફ cyst ને લીધે છે કે નહીં તે ચકાસવા જલગભગ હંમેશાં ફરી ભરાય છે

દૂરબીનથી છત કાઢવામાં થોડા નાના કાપા પડે છે અને મોટા ભાગના લોકો એક-બે દિવસમાં ઘરે જાય છે. કાઢેલી દીવાલ હંમેશાં લેબમાં મોકલાય છે, જેથી ખાતરી થાય કે તે નુકસાન વગરનું અસ્તર જ છે.

Polycystic લીવરનો રોગ એટલે શું?

આ વારસાગત સ્થિતિ છે જેમાં લીવર ઘણી cyst થી ભરાઈ જાય છે, ઘણી વાર કિડનીમાં પણ cyst હોય છે. લીવર કામ કરતું રહે છે, પણ ઘણું મોટું થઈ શકે છે.

બે પ્રકાર જાણીતા છે. એકમાં ફક્ત લીવર અસરગ્રસ્ત હોય છે. બીજામાં કિડનીમાં ઘણી cyst હોય છે અને લીવરની cyst તેની સાથે આવે છે. સ્ત્રીઓમાં તે વધુ જોવા મળે છે, અને એસ્ટ્રોજન જેવા હોર્મોન તથા ગર્ભાવસ્થા cyst ને ઝડપથી વધારી શકે છે.

લીવરમાં ઘણી cyst ધરાવતા મોટા ભાગના લોકોને કોઈ તકલીફ નથી હોતી અથવા થોડી જ હોય છે. થોડા લોકોનું લીવર બહુ મોટું થઈ જાય છે. ત્યારે પેટ ફૂલે, જલદી પેટ ભરાયેલું લાગે, વજન ઘટે, શ્વાસ ચડે કે દુખાવો થાય. લીવર હજી કામ કરતું હોવાથી, માણસ બીમાર લાગે તોય લોહીની તપાસ ઘણી વાર સામાન્ય આવે છે.

  • કિડનીમાં પણ cyst હોય તો કુટુંબના સભ્યોએ તપાસ કરાવવી પડે, કારણ કે આ સ્થિતિ કુટુંબમાં ચાલી શકે છે.
  • તમે સ્ત્રી હો તો હોર્મોનની ગોળી, હોર્મોન થેરેપી અને ગર્ભાવસ્થા વિશે સર્જન સાથે વાત કરો.
  • તકલીફ ન હોય તો ઓપરેશન જોઈતું નથી, ફક્ત ફેરફાર થાય તો ફરી મળવાની ગોઠવણ પૂરતી છે.

Polycystic લીવરના રોગની સારવાર કેવી?

ફક્ત તકલીફ માટે, અને પસંદગી એના પર છે કે સારું લીવર કેટલું બચ્યું છે. થોડી મોટી cyst દૂરબીનથી ખોલાય છે. સારો ભાગ ન બચ્યો હોય તો ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો વિચાર થાય.

કોઈ પણ ઓપરેશન પહેલાં સર્જન સ્કેન જોઈને નક્કી કરે છે કે cyst કેટલી છે અને લીવરના કયા ભાગ હજી સારા છે. એના આધારે રૂપરેખા બને છે.

સ્કેનમાં દેખાતી ઢબ પ્રમાણે Polycystic લીવરની સારવાર
સ્કેનમાં ઢબસામાન્ય સારવારનોંધ
થોડી મોટી cystદૂરબીનથી છત કાઢવીનાની ઊંડી cyst રહી શકે
કેટલાક ભાગમાં cyst, બીજામાં સારું લીવર બચ્યુંબગડેલો ભાગ કાઢવો અને છત કાઢવીઆવા ઓપરેશન વારંવાર કરતા કેન્દ્રમાં જ
બધે cyst, સારો ભાગ બચ્યો નથીલીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ, ક્યારેક કિડની સાથેઆ ઢબ માટે એકમાત્ર પૂરો જવાબ
સાથે દવાcyst નો વધારો ધીમો કરતાં ઇન્જેક્શનલીવર થોડું નાનું કરે છે; મદદ કરે, cyst કાઢતાં નથી

ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો નિર્ણય લીવરના કદ, વજન ઘટવા અને જીવનની ગુણવત્તા પરથી થાય છે, લોહીની તપાસ પરથી નહીં, કારણ કે લોહીની તપાસ સામાન્ય રહે છે. વારંવારના નાના ઓપરેશન પછી ડાઘનો પેશી બને છે, જે પછીનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ વધુ અઘરું કરે છે. એટલે જેનું લીવર સારા ભાગ વગરનું હોય તેને વહેલી તકે અંતિમ રસ્તો પસંદ કરવાની સલાહ સારી છે.

cyst માં લોહી નીકળે કે ચેપ લાગે તો?

જે cyst અચાનક દુખવા લાગે, તાવ સાથે કે તાવ વગર, તેમાં લોહી નીકળ્યું હોય કે ચેપ લાગ્યો હોય. બંનેની સારવાર જુદી છે, એટલે પહેલાં કારણ શોધાય છે.

લોહી નીકળે ત્યારે ઉપરના પેટની એક બાજુ અચાનક દુખાવો થાય છે, અને તે ઘણી વાર આરામ અને દુખાવાની દવાથી શાંત થઈ જાય છે. ચેપમાં દુખાવા સાથે તાવ આવે છે, અને તેને એન્ટિબાયોટિક તથા ક્યારેક સ્કેનના માર્ગદર્શનથી નળી મૂકવી પડે છે. લોહી નીકળ્યા પછી બધું શાંત થાય ત્યારે સ્કેન ફરી કરાય છે, જેથી પાછળ કોઈ ગાંઠ ન હોય તેની ખાતરી થાય.

આમાંથી કોઈ પણ તકલીફમાં cyst ને ઉતાવળે કાપી ખોલવાનું કારણ નથી. જાણીતી cyst માં દુખાવા સાથે તાવ, ઉલટી કે પીળી આંખો થાય તો તે જ દિવસે ડૉક્ટરને બતાવો.

cyst મળ્યા પછી શું કરવું?

એક સવાલ પૂછો: તે ખરેખર સાદી છે? હા હોય અને તમે સ્વસ્થ લાગતા હો તો ચિંતા છોડો. ન હોય કે ઘણી cyst હોય તો લીવરના સર્જનને મળો.

  • દરેક સ્કેનનો રિપોર્ટ અને સ્કેનની ફિલ્મ સાચવો અને મુલાકાતમાં લાવો.
  • કોઈ તકલીફ નોંધો: પેટનું કદ, જલદી પેટ ભરાવું, વજન ઘટવું, દુખાવો કે તાવ.
  • કિડની કે લીવરની cyst નો કુટુંબમાં ઇતિહાસ હોય તો ડૉક્ટરને કહો.
  • Hydatid બાકાત થાય તે પહેલાં સોયથી પ્રવાહી કાઢવા સંમત ન થશો.

Cyst ની સારવાર થઈ ગયા પછી, પછી કેટલો સમય તપાસ ચાલુ રાખવી તે અમારા લેખ લીવરની ગાંઠની સારવાર પછીનું ફોલો-અપ માં છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

સાદી લીવર cyst કેન્સર બને?

ના. ખરેખર સાદી cyst નુકસાન વગરની છે અને કેન્સર બનતી નથી. સ્કેનમાં પાતળી દીવાલ, સ્પષ્ટ પ્રવાહી અને અંદર ગાંઠ નહીં, તે ખાતરી મુખ્ય છે.

લીવરની cyst માટે દર વર્ષે સ્કેન કરાવવો પડે?

તકલીફ વગરની સામાન્ય સાદી cyst માં નહીં. તેને સારવાર કે ફરી સ્કેન જોઈતા નથી. દુખાવો, પેટ ભરાયેલું લાગવું કે પેટ ફૂલે તો ફરી મળો.

લીવરની cyst ને ઓપરેશન ક્યારે જોઈએ?

જ્યારે તે મોટી હોય અને દુખાવો કે જલદી પેટ ભરાવું જેવી તકલીફ આપે. ઓપરેશન માટે યોગ્ય દર્દીમાં દૂરબીનથી છત કાઢવી કાયમી રસ્તો છે.

સોયથી cyst નું પ્રવાહી કાઢવું પૂરતું છે?

ભાગ્યે જ. ફક્ત પ્રવાહી કાઢવાથી લગભગ હંમેશાં તે ફરી ભરાય છે, કારણ કે અસ્તર રહી જાય છે. બંધ કરનાર દવા મદદ કરે, પણ ઓપરેશન વધુ ટકે છે.

સારવાર પહેલાં hydatid કેમ બાકાત કરાય?

Hydatid cyst સાદી cyst જેવી દેખાઈ શકે. સોયથી ગંભીર એલર્જી થાય અને ચેપ ફેલાઈ શકે, એટલે તેને પહેલાં બાકાત કરાય છે.

Polycystic લીવરનો રોગ વારસાગત છે?

હા, તે સામાન્ય રીતે કુટુંબમાં ચાલે છે અને ઘણી વાર કિડનીની cyst સાથે આવે છે. સ્ત્રીઓ, હોર્મોનની ગોળી અને ગર્ભાવસ્થા cyst ને ઝડપથી વધારી શકે છે.

Polycystic રોગ લીવરને નુકસાન કરે?

સામાન્ય રીતે નહીં. લીવર કામ કરતું રહે છે. તકલીફ કદને લીધે થાય છે, જેનાથી કેટલાકને પેટ ભરાયેલું લાગે, દુખાવો થાય અને વજન ઘટે.

સંબંધિત પાનાં

લીવરની સાદી ગાંઠ અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. ગાંઠને ઓપરેશન ક્યારે જોઈએ તે જાણવા નુકસાન વગરની લીવરની ગાંઠને ઓપરેશન ક્યારે વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

સ્કેનમાં લીવરમાં cyst દેખાઈ છે, અથવા લીવરમાં ઘણી cyst છે, અને તેનું કંઈ કરવું કે નહીં તે સમજાતું નથી? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah પહેલાં તપાસે છે કે cyst ખરેખર સાદી છે કે નહીં. મોટા ભાગની સાદી હોય છે અને તેમાં કંઈ કરવાનું હોતું નથી. તમારી cyst મોટી હોય, દુખતી હોય કે જુદી દેખાતી હોય તો તેઓ એક પછી એક વિકલ્પ સમજાવે છે. સ્કેનના રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.