WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

લીવરની ગાંઠ કાઢ્યા કે જોયા પછી શું તપાસ ચાલુ રાખવી?

છેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લીવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

લીવરની નુકસાન વગરની મોટા ભાગની ગાંઠ કાઢ્યા પછી ફોલો-અપ જોઈતું નથી. સ્કેન ફક્ત adenoma માં, ઘણી ગાંઠવાળા લીવરમાં અને ઘણી cyst વાળા લીવરમાં ચાલુ રહે છે.

adenoma વાળા લીવરને બચાવવાનો મુખ્ય રસ્તો તેનું કારણ દૂર કરવાનો છે, જેમ કે હોર્મોનની ગોળી કે સ્ટેરોઇડ. ગમે તેટલા સ્કેન કરતાં આ વધુ કામ આવે છે.

દરેક ફોલો-અપની રૂપરેખામાં સ્કેનનું નામ, બે સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો અને તે બંધ થવાનો દિવસ લખેલા હોવા જોઈએ. ક્લિનિકમાંથી નીકળતાં પહેલાં આ લખેલું માગી લો.

લીવરની સાદી ગાંઠો વિશેની પૂરી માહિતી માટે, પ્રકારોથી લઈને સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એક વાત સમજાવે છે: સારવાર પછી કોને ફોલો-અપ જોઈએ અને કેટલો સમય.

દરેક લીવરની ગાંઠમાં ફોલો-અપ સ્કેન જોઈએ?

ના. સ્કેનમાં કોઈ ફેરફાર દેખાય તો આપણી સારવાર બદલાય, ત્યારે જ ફોલો-અપ કામનું છે. ઘણી નુકસાન વગરની ગાંઠમાં એવું કંઈ દેખાવાનું જ નથી જે આગળનો રસ્તો બદલે.

જે ગાંઠ કાઢી નથી અને ફક્ત જોવાની છે, તેને જોતા રહેવું એક અલગ કામ છે. એમાં સવાલ એ હોય છે કે ગાંઠને એમ જ રાખવી સલામત છે કે નહીં. સારવાર પછીના ફોલો-અપમાં સવાલ જુદો છે: ફરી ક્યારે જોવું, કયા સ્કેનથી જોવું અને ક્યારે બંધ કરવું.

સારવાર પછીનું ફોલો-અપ, ગાંઠ પ્રમાણે
ગાંઠકાઢ્યા કે સારવાર પછીક્યારે પૂરું થાય
Haemangiomaસાજા થયા પછી એક વાર તપાસસાજા થયા પછી રજા
FNH (ડાઘ જેવી ગાંઠ)સાજા થયા પછી એક વાર તપાસસાજા થયા પછી રજા
સાદી cystક્લિનિકમાં તપાસ, દુખાવો પાછો આવે તો જ સ્કેનરજા, તકલીફ પાછી આવે તો ફરી મળવું
એક adenoma, પૂરેપૂરી કઢાયેલીબાકીના લીવરનો MRI લગભગ છ થી બાર મહિનેલીવર સાફ હોય અને કારણ દૂર થયું હોય તો રજા
ઘણી adenomaબાકીના લીવરનો ગોઠવેલો MRIરજા નહીં; લીવર સ્થિર રહે તેમ સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો લાંબો થાય
ઘણી cyst વાળું લીવરતકલીફ પ્રમાણે ક્લિનિકમાં તપાસપૂરેપૂરી રજા નહીં; કંઈ બદલાય ત્યારે જ સ્કેન

કઈ ગાંઠમાં ફોલો-અપની જરૂર નથી?

Haemangioma, FNH અને સાદી cyst કાઢ્યા પછી તે ખતરો બનીને પાછી આવતી નથી. ઓપરેશન પછી તમે સાજા થઈ જાઓ એટલે ગાંઠ ગઈ.

આ ત્રણે ગાંઠ સ્વભાવે નુકસાન વગરની છે. તેને કાઢ્યા પછી એવું કોઈ જોખમ બાકી રહેતું નથી જે સ્કેનથી પકડી શકાય. “સલામતી માટે” દર વર્ષે સ્કેન કરાવવાથી ફક્ત ખર્ચ અને ચિંતા વધે છે, અને CT હોય તો રેડિયેશન પણ.

સાદી cyst માં એક અપવાદ જાણવા જેવો છે. દૂરબીનથી તેને ખોલીને પ્રવાહી કાઢ્યા પછી ધીમે ધીમે ફરી પ્રવાહી ભરાઈ શકે અને દુખાવો પાછો આવી શકે. એ કારણથી ફરી મળવું અને સ્કેન કરાવવો, નક્કી તારીખના કૅલેન્ડર પ્રમાણે સ્કેન નહીં.

Adenoma માં ઓપરેશન પછી પણ તપાસ કેમ?

કારણ કે જે લીવરમાં એક adenoma થઈ તેમાં બીજી થઈ શકે, અને કારણ ઘણી વાર હજી હાજર હોય છે. ગાંઠ કાઢવાથી ગાંઠની સારવાર થાય છે, તે કેમ ઊગી તેની નહીં.

એક adenoma પૂરેપૂરી કાઢ્યા પછી લગભગ છ થી બાર મહિને બાકીના લીવરનો MRI કરીને જોવાય છે કે કંઈ નવું ઊગતું નથી ને. સ્કેન સાફ હોય અને કારણ દૂર થયું હોય તો આપણે રજા તરફ જઈએ છીએ.

  • કારણ બંધ કરો. જ્યાં સલામત હોય ત્યાં એસ્ટ્રોજન ગોળી કે હોર્મોનની સારવાર બંધ કરાય છે. શરીર બનાવવાના સ્ટેરોઇડ બંધ કરો. વજન અને લોહીની સાકર પર કામ કરો.
  • સ્ટેરોઇડ વિશે પૂછો. પુરુષોમાં છુપાવેલો સ્ટેરોઇડનો ઉપયોગ એક સામાન્ય અને સુધારી શકાય તેવું કારણ છે.
  • તમારો પ્રકાર જાણો. કાઢેલી ગાંઠના ટેસ્ટથી તેનો પ્રકાર ખબર પડે છે, અને પ્રકાર પ્રમાણે કેટલી નજીકથી જોવું તે નક્કી થાય છે.

ઘણા adenoma હોય તો શું થાય?

ત્યારે એક ગાંઠ કાઢવાથી સમસ્યા પૂરી થતી નથી. બાકીની ગાંઠ લીવરમાં જ છે, એટલે ગોઠવેલા MRI ચાલુ રહે છે અને વહેલી રજા મળતી નથી.

ઘણી ગાંઠ હોય ત્યારે સર્જન જે મોટી હોય કે તકલીફ કરતી હોય તે કાઢે છે. બાકીની પર નજર રખાય છે. લીવર વર્ષો સુધી સ્થિર રહે તેમ સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો લાંબો કરાય છે.

અમુક પ્રકારની adenoma કેન્સરમાં બદલાવાની શક્યતા થોડી વધુ રાખે છે. તમારા રિપોર્ટમાં એવો પ્રકાર લખ્યો હોય તો અમે વધુ નજીકથી જોઈએ છીએ અને નવી કે વધતી ગાંઠ પર વહેલા પગલાં લઈએ છીએ.

ગર્ભાવસ્થા રહે તો શું બદલાય?

ગર્ભાવસ્થામાં એસ્ટ્રોજન વધે છે, અને એસ્ટ્રોજન adenoma ને વધારી શકે છે. મોટી adenoma માંથી લોહી નીકળી શકે, એટલે ગોઠવણ ગર્ભ રહ્યા પહેલાં કરવી, પછી નહીં.

જે સ્ત્રીમાં પાંચ સેન્ટિમીટર કે તેથી મોટી adenoma હોય તેને બાળકનું વિચારતાં પહેલાં તે કઢાવી લેવાની સલાહ સામાન્ય રીતે અપાય છે. નાની ગાંઠ ઘણી વાર નજીકના સમયપત્રક સાથે સલામત રીતે રાખી શકાય.

  • ગર્ભ પહેલાં: સર્જનને મળો, ગાંઠનું માપ ફરી જુઓ અને કાઢવી કે નહીં તે નક્કી કરો.
  • ગર્ભ દરમિયાન: થોડા અઠવાડિયે સોનોગ્રાફી. જરૂર પડે તો dye વગરનો MRI. CT અને contrast dye ટાળવામાં આવે છે.
  • પ્રસૂતિ પછી: થોડા મહિનામાં સ્કેન ફરી કરો, કારણ કે હોર્મોન સ્થિર થતાં ઘણી adenoma નાની થાય છે.

FNH અને haemangioma માટે આ ખાસ ગોઠવણ જોઈતી નથી.

ઘણી cyst વાળું લીવર કેવી રીતે તપાસાય?

તારીખ પ્રમાણે નહીં, તમને કેવું લાગે છે તે પ્રમાણે. ઘણી cyst વાળું લીવર લાંબા સમયની સ્થિતિ છે, એટલે સ્કેન ઓછા હોય તો પણ ડૉક્ટર સાથેનો સંપર્ક ચાલુ રહે છે.

અમે આ બાબતો પર ધ્યાન રાખીએ છીએ: પેટ ફૂલવું, જમ્યા પછી જલદી પેટ ભરાઈ જવું, વજન ઘટવું, અને અચાનક દુખાવો કે તાવ, જે cyst માં લોહી નીકળવા કે ચેપ તરફ ઇશારો કરી શકે. આવું થાય ત્યારે સ્કેન કરાય છે. લીવર બહુ મોટું થઈ જાય તો તેનું કદ ઘટાડવાની સારવાર વિશે વાત થઈ શકે. કિડનીમાં પણ cyst હોય તો કિડનીના ડૉક્ટર અને લીવરના સર્જન સાથે મળીને ગોઠવણ કરે છે.

ફોલો-અપમાં કયો સ્કેન વપરાય?

મોટા ભાગનું કામ MRI અને સોનોગ્રાફી કરે છે. નુકસાન વગરની બીમારીમાં વારંવાર CT ટાળવામાં આવે છે, કારણ કે વર્ષો જતાં રેડિયેશન જમા થાય છે.

adenoma ના કાર્યક્રમ માટે liver-specific dye વાળો MRI સામાન્ય પસંદગી છે. એક સહેલાઈથી દેખાતી ગાંઠ માટે contrast સોનોગ્રાફી બંધબેસતી છે. ગર્ભાવસ્થામાં માપ જોવા સાદી સોનોગ્રાફી પૂરતી છે. CT અચાનક લોહી નીકળવા જેવી કટોકટી માટે રાખવામાં આવે છે.

ફોલો-અપ ક્યારે બંધ કરાય?

જ્યારે રૂપરેખામાં લેખિતમાં તે લખ્યું હોય. સારી રૂપરેખામાં છેલ્લો સ્કેન, રજા આપવા દેતું પરિણામ અને પાછા આવવાની નિશાનીઓ લખેલી હોય છે.

લેખિત અંત ન હોય તો અહેવાલમાં ગાંઠનો ઉલ્લેખ જોઈને નવા ડૉક્ટર જૂના સ્કેન ફરી કરાવી દે છે. “હવે સ્કેન જોઈતા નથી, તકલીફ થાય તો ફરી મળવું” એવું લખેલું ડિસ્ચાર્જ નોંધ આ અટકાવે છે.

સારવાર પછી ઘરે શું લઈ જવું?

એક પાનાની રૂપરેખા, જેમાં ત્રણ વાત હોય: કયો સ્કેન કરાવવો, બે સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો અને તે બંધ થવાનો દિવસ. તમારા પોતાના શહેરના ડૉક્ટર તેને સહેલાઈથી અનુસરી શકે તેવી હોવી જોઈએ.

  • તમારા ઓપરેશનની નોંધ અને કાઢેલી ગાંઠનો રિપોર્ટ.
  • તમારી ગાંઠના પ્રકારનું નામ અને જે કારણથી દૂર રહેવાનું કહ્યું હોય તે.
  • આગળના સ્કેનની તારીખ અને જે નિશાનીઓ હોય તો વહેલા ફોન કરવો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

લીવરની ગાંઠ કાઢ્યા પછી દર વર્ષે સ્કેન કરાવવો પડે?

Haemangioma, FNH કે સાદી cyst માં નહીં. સાજા થયા પછી ગાંઠ ગઈ, અને દર વર્ષનો સ્કેન ફક્ત ખર્ચ અને ચિંતા વધારે છે. Adenoma મુખ્ય અપવાદ છે.

Adenoma ના ઓપરેશન પછી MRI કેમ કરાવવો પડે?

જે લીવરમાં એક adenoma થઈ તેમાં બીજી થઈ શકે, અને કારણ હજી હાજર હોઈ શકે. લગભગ છ થી બાર મહિને MRI બાકીના લીવરને તપાસે છે.

Adenoma થઈ હોય તો હોર્મોનની ગોળી લઈ શકાય?

ઘણી વાર નહીં. એસ્ટ્રોજન adenoma ને વધારી શકે, એટલે સર્જન જ્યાં સલામત હોય ત્યાં તે બંધ કરવાની અને ગર્ભ રોકવાના બીજા રસ્તાની સલાહ આપે છે.

Adenoma હોય તો ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન કરી શકાય?

હા, પણ પહેલાં ગોઠવણ કરીને. મોટી adenoma સામાન્ય રીતે ગર્ભ પહેલાં કઢાય છે. નાની પર સોનોગ્રાફીથી નજર રખાય અને પ્રસૂતિ પછી ફરી સ્કેન થાય.

ઘણી cyst વાળા લીવરને ક્યારેય રજા મળે ખરી?

પૂરેપૂરી નહીં. આ લાંબા સમયની સ્થિતિ છે, એટલે ડૉક્ટર સાથે સંપર્ક રહે છે. તકલીફ બદલાય ત્યારે જ સ્કેન કરાય છે.

વારંવાર તપાસ કરવા માટે કયો સ્કેન વધુ સલામત છે?

MRI અને સોનોગ્રાફીમાં રેડિયેશન નથી, એટલે તે વારંવાર માટે યોગ્ય છે. નુકસાન વગરની બીમારીમાં રોજિંદા ફોલો-અપ માટે CT ટાળવામાં આવે છે.

અનંત સ્કેનના ચક્રમાંથી કેવી રીતે છૂટવું?

લેખિત રૂપરેખા માગો, જેમાં છેલ્લો સ્કેન, રજા આપવા દેતું પરિણામ અને પાછા આવવાની નિશાનીઓ લખેલી હોય.

સંબંધિત પાનાં

લીવરની સાદી ગાંઠ અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. ગાંઠનું નામ કેવી રીતે પડે છે તે જાણવા કયો સ્કેન લીવરની ગાંઠ ઓળખે છે વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

લીવરની નુકસાન વગરની ગાંઠની સારવાર થઈ ગઈ છે, અથવા તેને ફક્ત જોતા રહેવાનું કહેવાયું છે, અને હવે સ્કેન ક્યાં સુધી કરાવવા તે સમજાતું નથી? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah દરેક દર્દી માટે સ્પષ્ટ ફોલો-અપ ગોઠવે છે: કયો સ્કેન, કેટલા સમયે, અને કયા દિવસે તે બંધ કરવો. રિપોર્ટ અને ડિસ્ચાર્જના કાગળ સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.