Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
Focal nodular hyperplasia એટલે FNH, લીવરના સામાન્ય કોષોનો નુકસાન વગરનો ગઠ્ઠો છે. તે કેન્સર નથી અને કેન્સરમાં બદલાતો પણ નથી.
તેનાથી ભાગ્યે જ તકલીફ થાય છે, લગભગ ક્યારેય લોહી નીકળતું નથી અને મોટા ભાગના લોકોને કોઈ સારવાર જોઈતી નથી. FNH ને કારણે ગર્ભનિરોધક ગોળી બંધ કરવાની કે ગર્ભ ટાળવાની જરૂર નથી.
ખરું કામ એટલું જ કે તે FNH જ છે, adenoma કે બીજી ગાંઠ નથી, તેની ખાતરી થાય. MRI થી ખાતરી થાય પછી સામાન્ય સલાહ ધરપતની હોય છે.
લીવરની સાદી ગાંઠો વિશેની પૂરી માહિતી માટે, પ્રકારોથી લઈને સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એક ગાંઠ સમજાવે છે: FNH.
નાની અસામાન્ય ધમનીની આસપાસ લીવરના સામાન્ય કોષોનો વધારો. કોષો સ્વસ્થ જ હોય છે. તેઓ ફક્ત ગઠ્ઠો બની ગયા છે, અને વચ્ચે ડાઘ જેવો ભાગ હોય છે.
ડૉક્ટરોનું માનવું છે કે જન્મથી રહેલી એક અસામાન્ય ધમનીમાંથી વધારે લોહી આવે છે, અને લીવર તેનો જવાબ આપે છે. તેની આસપાસ લીવરના કોષો વધીને ઘન ગોળ ગાંઠ બને છે. વચ્ચેથી પાતળો ડાઘ પસાર થાય છે અને પૈડાંના આરાની જેમ બારીક પટ્ટીઓ બહાર ફેલાય છે.
Haemangioma પછી FNH લીવરની નુકસાન વગરની ઘન ગાંઠોમાં બીજા ક્રમે વારંવાર જોવા મળે છે. તે મોટા ભાગે સ્ત્રીઓમાં મળે છે, પણ પુરુષોને પણ થઈ શકે. મોટા ભાગના લોકોમાં તે બીજા કારણસર કરેલા સ્કેનમાં અચાનક પકડાય છે.
| સવાલ | સામાન્ય FNH માટે જવાબ |
|---|---|
| શાની બનેલી છે? | લીવરના સામાન્ય કોષોનો ગઠ્ઠો, વચ્ચે ડાઘ સાથે |
| કેન્સર બની શકે? | ના. તે ગાંઠ નથી અને કેન્સરનું જોખમ નથી |
| લોહી નીકળે કે ફાટે? | લગભગ ક્યારેય નહીં. adenoma થી આ મુખ્ય ફરક છે |
| લીવરના ટેસ્ટ પર અસર? | ના. લીવરના લોહીના ટેસ્ટ સામાન્ય રહે છે |
| સારવાર જોઈએ? | સામાન્ય રીતે નહીં. ધરપત એ જ સામાન્ય સલાહ છે |
ના. FNH લીવરની પ્રતિક્રિયા છે, બેકાબૂ બનેલી વૃદ્ધિ નથી. તેમાં કેન્સરનું જોખમ નથી અને તે ફેલાતી નથી.
“હાયપરપ્લેસિયા” શબ્દનો અર્થ ફક્ત સામાન્ય કોષોની સંખ્યા વધારે હોવી એટલો જ છે. સાચી ગાંઠના કોષો બદલાઈ ગયા હોય છે અને પોતાની મેળે વધે છે. FNH ના કોષો બદલાયા નથી. એટલે નિદાન પાકું થયા પછી ગાંઠને એમ જ રહેવા દેવાય છે.
એક સાવધાની વાજબી છે. Fibrolamellar carcinoma નામનું લીવરનું એક દુર્લભ કેન્સર પણ વચ્ચે ડાઘ ધરાવી શકે. તે સામાન્ય રીતે યુવાનમાં થાય છે, અને ગાંઠ મોટી તથા ખરબચડી હોય છે. MRI માં ડાઘ જુદો દેખાય છે. ચિત્રો વાંચનાર સર્જન આ બંનેને જુદાં પાડી શકે છે.
કારણ જન્મ પહેલાં વિચિત્ર રીતે બનેલી લોહીની નળી છે. ગર્ભનિરોધક ગોળી FNH કરતી નથી, અને તમારે તે બંધ કરવાની જરૂર નથી.
આ ચિંતા સામાન્ય છે, અને તે adenoma સાથેની ગેરસમજ છે. Adenoma ને ગોળી અને અમુક હોર્મોનની દવાઓ સાથે મજબૂત સંબંધ છે. FNH ને નથી. કેટલાક ડૉક્ટરોને લાગે છે કે oestrogen થી FNH થોડી વધી શકે, પણ તેનાથી તે જોખમી બનતી નથી.
ખોરાક, ટેવ કે દારૂથી FNH થતી નથી. તમે કંઈ કર્યું નથી જેનાથી તે થઈ હોય.
ભાગ્યે જ. મોટા ભાગની FNH અચાનક પકડાય છે અને કદી તકલીફ આપતી નથી. ગાંઠ બહુ મોટી ન હોય તો FNH થી દુખાવો અસામાન્ય છે.
પેટના ઉપરના ભાગમાં દુખતું હોય તો તરત FNH નો વાંક ન કાઢો. પિત્તાશયની પથરી, એસિડિટી અને ચરબીવાળું લીવર ઘણાં વધુ સામાન્ય કારણો છે. સારા સર્જન પહેલાં તેમને તપાસે છે.
અચાનક સખત પેટનો દુખાવો અને ચક્કર FNH માટે સામાન્ય નથી. તેનાથી ડૉક્ટરને વિચાર આવવો જોઈએ કે ગાંઠ ખરેખર adenoma તો નથી. આવું થાય તો તરત દવાખાને પહોંચો.
liver-specific dye વાળો MRI સામાન્ય રીતે નક્કી કરી આપે છે. FNH dye પકડી રાખે છે અને મોડાં ચિત્રમાં ચમકતી રહે છે. મોટા ભાગના લોકોને સોયથી ટેસ્ટની જરૂર પડતી નથી.
પહેલો સંકેત ઘણી વાર સોનોગ્રાફી કે CT માંથી મળે છે. પછીનું પગલું MRI છે, જે contrast ને તબક્કાવાર જુએ છે. સામાન્ય FNH ઝડપથી અને એકસરખી ચમકે છે, અને વચ્ચેનો ડાઘ મોડેથી ભરાય છે. Dye ના ચિત્રમાં adenoma કાળી પડે છે પણ FNH નથી પડતી. અમારો લેખ લીવરની ગાંઠ શું છે તે કયો ટેસ્ટ કહે છે દરેક પગલું સમજાવે છે.
સોયથી ટેસ્ટ એવી ગાંઠ માટે રખાય છે જે સારા સ્કેન પછી પણ અસ્પષ્ટ રહે. ત્યારે પણ નમૂનામાં glutamine synthetase નામના રંગથી એક ખાસ ઢબ દેખાઈ શકે. સામાન્ય FNH માં તેની જરૂર નથી.
Adenoma માંથી લોહી નીકળી શકે અને તેને ખાસ ગોઠવણ જોઈએ. FNH માંથી લોહી નીકળતું નથી અને તેને કશું જોઈતું નથી. આ બાબત બરાબર પારખવી એ સ્કેનનું બહુ અગત્યનું કામ છે.
| બાબત | FNH | Adenoma |
|---|---|---|
| તે શું છે | લીવરના સામાન્ય કોષોનો વધારો | સાચી સાદી ગાંઠ |
| ગોળી સાથે સંબંધ | ગોળીથી થતી નથી | ગોળી સાથે મજબૂત સંબંધ |
| વચ્ચેનો ડાઘ | સામાન્ય અને લાક્ષણિક | હોતો નથી |
| Dye MRI, મોડું ચિત્ર | ચમકતી રહે છે | કાળી પડે છે |
| લોહી નીકળવાનો ભય | ખૂબ ઓછો | સાચો, અને કદ સાથે વધે છે |
| સામાન્ય સલાહ | ધરપત, અને વધુમાં વધુ એક ફરી સ્કેન | હોર્મોન બંધ, જોતા રહેવું કે ઓપરેશન |
ક્યારેક ગાંઠમાં ડાઘ નથી હોતો અને તે સામાન્ય જેવી દેખાતી નથી. જૂના રિપોર્ટમાં તેને “telangiectatic FNH” કહ્યું હોય. હવે તેને adenoma નો એક પ્રકાર ગણવામાં આવે છે. એટલે અસામાન્ય ગાંઠને બીજી વાર તપાસવી જોઈએ. અમારો લેખ hepatic adenoma ના પ્રકાર અને જોખમ આગળની વાત સમજાવે છે.
સામાન્ય રીતે નહીં. સામાન્ય FNH ને દવા, ખોરાકમાં ફેરફાર કે ઓપરેશન જોઈતું નથી. નિદાન પાકું કરવું અને પછી તેને એમ જ રહેવા દેવી, એ જ રીત છે.
ફક્ત થોડા કિસ્સામાં. સ્કેનથી ન ઉકેલાતી સાચી શંકા, દુખાવો કરતી બહુ મોટી ગાંઠ, અથવા લીવરથી લટકતી ગાંઠ.
ઘણી વાર કારણ શંકા છે. કોઈ વાર dye MRI પછી પણ ગાંઠ adenoma કે કેન્સરથી જુદી પડતી નથી. ત્યારે તેને કાઢવાથી પૂરો જવાબ મળે છે. પેટ પર દબાણ કરતી ગાંઠ પણ કાઢી શકાય. સતત દુખાવો કરતી ગાંઠ પણ, બીજાં કારણો બાકાત થયા પછી.
યાદ રાખો કે ગાંઠ માટે જ ઓપરેશન ભાગ્યે જ થાય છે. ખાતરી થયેલી FNH માં “સલામતી માટે” ઓપરેશન કરવાથી ફાયદો નથી. ઉલટું, લીવરના ઓપરેશનનું જોખમ ઉમેરાય છે. Dr Harsh Shah આમાંનું કોઈ કારણ સ્પષ્ટ હોય ત્યારે જ ઓપરેશન સૂચવે છે. જરૂર પડે તો તે દૂરબીનથી કે ખુલ્લું, ગાંઠને જે અનુકૂળ હોય તે રીતે થાય છે.
હા, લગભગ બધી સ્ત્રીઓમાં. ખાતરી થયેલી FNH ગર્ભ ટાળવાનું કારણ નથી, અને ગર્ભાવસ્થામાં તે ભાગ્યે જ બદલાય છે.
કેટલીક FNH હોર્મોનથી થોડી વધે છે, પણ તે જોખમી બનતી નથી. છતાં પહેલાં નિદાન પાકું હોવું જોઈએ. ગાંઠ adenoma હોવાની થોડી પણ શક્યતા હોય તો સલાહ બદલાય છે. ગર્ભાવસ્થાનું વિચારતી સ્ત્રીઓએ ગર્ભ રહે તે પહેલાં સ્કેન લીવરના સર્જનને બતાવવા.
ના. FNH લીવરના સામાન્ય કોષોનો નુકસાન વગરનો વધારો છે. તે કેન્સરમાં બદલાતી નથી અને લગભગ ક્યારેય લોહી નીકળતું નથી. મોટા ભાગના લોકોને સારવાર જોઈતી નથી.
લગભગ ક્યારેય નહીં. સ્કેનથી adenoma કે કેન્સર બાકાત ન થાય, અથવા બહુ મોટી ગાંઠ સાચી તકલીફ કરે, ત્યારે જ ઓપરેશનની વાત થાય છે.
સામાન્ય રીતે નહીં. ગોળીથી FNH થતી નથી. સ્કેનમાં adenoma ની થોડી પણ શક્યતા રહે તો સલાહ બદલાય છે, એટલે પહેલાં સ્કેન લીવરના સર્જનને બતાવો.
મોટા ભાગની એટલી જ રહે છે. થોડી થોડી વધે કે ઘટે. ફરી સ્કેનમાં સ્પષ્ટ વધેલી ગાંઠ ફરી તપાસવી જોઈએ, જેથી તે FNH જ છે તેની ખાતરી થાય.
dye MRI થી ખાતરી થયેલી સામાન્ય FNH માં નિયમિત સ્કેન જોઈતા નથી. કેટલાક સર્જન સલામતી માટે થોડા મહિના પછી એક સ્કેન ફરી કરે છે.
ભાગ્યે જ. પેટના ઉપરના ભાગનો મોટા ભાગનો દુખાવો પથરી, એસિડિટી અને ચરબીવાળા લીવરથી સમજાય છે. બહુ મોટી FNH આસપાસના અંગ પર દબાઈને હળવો દુખાવો કરી શકે.
લગભગ બધી સ્ત્રીઓમાં હા. પહેલાં નિદાન પાકું હોવું જોઈએ, અને ગર્ભાવસ્થાનું વિચારતા પહેલાં સ્કેન લીવરના સર્જનને બતાવો.
લીવરની સાદી ગાંઠ અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવી ગાંઠ ક્યારે કઢાય છે તે જાણવા સાદી ગાંઠને ઓપરેશન ક્યારે જોઈએ વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
સ્કેનમાં FNH લખ્યું છે, કે ગાંઠ "FNH જેવી લાગે છે" એવું કહ્યું છે? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah ઘણા દર્દીઓને મળે છે જેમને આ શબ્દથી ડર લાગ્યો હોય. તેઓ સ્કેન જાતે જુએ છે અને કંઈ કરવાની જરૂર છે કે નહીં તે સીધું કહે છે. બધા રિપોર્ટ અને સ્કેનની ડિસ્ક સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.