Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
ગુદાનળીના કેન્સરની પાકી ખાતરી ફક્ત biopsy થી થાય છે, એટલે ગાંઠનો નાનો ટુકડો લઈને માઇક્રોસ્કોપમાં જોવો. કોઈ સ્કૅન કે તપાસ તેની જગ્યા લઈ શકતી નથી.
Biopsy પછી તપાસનો નક્કી ક્રમ આવે છે: p16 નામનું સ્ટેઇન, HIV ની તપાસ, પેલ્વિસનો MRI, CT સ્કૅન અને સામાન્ય રીતે PET-CT સ્કૅન.
સારવાર શરૂ થાય તે પહેલાં આ બધું ડૉક્ટરોની ટીમ સાથે બેસીને જુએ છે. સારવાર સામાન્ય રીતે રેડિયોથેરાપી અને કીમોથેરાપી સાથે હોય છે, એટલે આ તપાસ જ plan નક્કી કરે છે.
આ કેન્સરની આખી વાત, લક્ષણોથી લઈને સારવાર સુધી, અમારા ગુદાનળીના કેન્સરની સારવાર પાનામાં છે. આ લેખ ફક્ત એ તપાસની વાત કરે છે જે કેન્સર નક્કી કરે છે અને તે કેટલું ફેલાયું છે તે બતાવે છે.
હંમેશાં biopsy થી. તમારી વાત અને તપાસ પરથી ડૉક્ટરને કેન્સરની શંકા જાય, પણ માઇક્રોસ્કોપમાં જોયેલી પેશી જ તેને સાબિત કરે છે.
રસ્તામાં ચાર પગથિયાં છે. પહેલાં તપાસ અને biopsy. પછી પૅથોલોજિસ્ટ સ્ટેઇન ઉમેરે છે, જેથી ખબર પડે કે HPV નામનો વાઇરસ આ કેન્સર પાછળ છે કે નહીં. ત્યાર પછી લોહીની તપાસ અને સ્કૅનથી જોવાય છે કે કેન્સર કેટલું ફેલાયું છે. છેલ્લે ડૉક્ટરોની ટીમ બધું ભેગું કરીને સારવાર નક્કી કરે છે.
ઘણા લોકોને શરૂઆતમાં મસા કે ચીરો કહી દેવામાં આવે છે, કારણ કે લક્ષણો સરખા લાગે છે. જે ગાંઠ રૂઝાતી નથી, વારંવાર લોહી પાડે છે કે સખત લાગે છે, તેને ફરી જોવી જોઈએ અને તેમાંથી ટુકડો લેવો જોઈએ. સામાન્ય લક્ષણો અમારા ગુદાનું કેન્સર સરળ ભાષામાં લેખમાં આપ્યાં છે.
ડૉક્ટર લક્ષણો પૂછે છે, ભાગ જુએ છે, હાથમોજાંવાળી આંગળીથી અંદર અનુભવે છે અને ટૂંકી નળી નાખીને અંદરનું અસ્તર જુએ છે. ક્લિનિકમાં આમાં થોડી મિનિટો જ લાગે છે.
જો તપાસ એટલી દુખે કે પૂરી ન થઈ શકે, તો કહી દો. અધૂરી તપાસ એ અંદાજ લગાવવાનું કારણ નથી, વધારે હળવી રીત અપનાવવાનું કારણ છે.
કારણ કે ઘણી બીમારીઓ સરખી દેખાય છે અને દરેકની સારવાર અલગ છે. ગાંઠનો ટુકડો જ કહી શકે કે તે કેન્સર છે, મસો છે, ચાંદું છે કે કેન્સર પહેલાંનો ફેરફાર.
| રીત | ક્યારે વપરાય છે |
|---|---|
| ક્લિનિકમાં cup forceps થી biopsy | ગાંઠ સહેલાઈથી દેખાય છે અને તમે તપાસ સહન કરી શકો છો |
| એનેસ્થેસિયા હેઠળ biopsy | તપાસ બહુ દુખે છે, ગાંઠ સુધી પહોંચવું અઘરું છે, અથવા સર્જને તેને પૂરેપૂરી માપવી છે |
| High-resolution anoscopy સાથે biopsy | HIV સાથે જીવતા લોકો જેવા વધારે જોખમવાળાઓમાં કેન્સર પહેલાંનો શરૂઆતનો ફેરફાર શોધવા |
| જંઘામૂળની ગ્રંથિમાંથી સોયથી નમૂનો | ગ્રંથિ મોટી લાગે છે અને પરિણામથી plan બદલાવાનો છે |
સારી biopsy ગાંઠની કિનારીએથી લેવાય છે, જ્યાં જીવતા કેન્સરના કોષો હોય છે. વચલો ભાગ મરેલી પેશી હોઈ શકે. સર્જન કેટલાક ટુકડા લે છે અને અસ્તરની નીચેના સ્તર સુધી પહોંચે છે. છીછરો ટુકડો અંદર સુધી ફેલાયેલું કેન્સર ચૂકી શકે અને ખોટી નિરાંત આપી શકે.
જ્યારે ક્લિનિકમાં તપાસ બહુ દુખે કે અધૂરી રહે, અથવા સર્જનને ચોક્કસ માપ જોઈએ. ટૂંકા એનેસ્થેસિયામાં જ biopsy, માપ અને ગોઠવણ એક સાથે થઈ જાય છે.
તમે ઊંઘમાં હો ત્યારે સર્જન ગાંઠ માપે છે, ગુદાના મોઢાથી તે કેટલી દૂર છે તે નોંધે છે, biopsy લે છે અને જંઘામૂળની ગ્રંથિઓ તપાસે છે. એનેસ્થેસિયા આખા શરીરનું કે કરોડરજ્જુનું હોઈ શકે. મોટા ભાગના લોકો એ જ દિવસે અથવા બીજા દિવસે ઘરે જાય છે.
કેન્સરનો પ્રકાર, કોષો કેટલા અસામાન્ય દેખાય છે અને કેન્સર HPV ને કારણે છે કે નહીં. ગુદાનળીનાં મોટા ભાગનાં કેન્સર squamous cell પ્રકારનાં હોય છે, અને તેમાંનાં મોટા ભાગનામાં HPV નું નિશાન હોય છે.
પૅથોલોજિસ્ટ p16 નામનું સ્ટેઇન ઉમેરે છે. જો સ્ટેઇન ઘાટું અને બધે ફેલાયેલું હોય, તો તે HPV ને કારણે કેન્સર થયાની નિશાની છે. સામાન્ય રીતે આવું જ જોવા મળે છે, અને આવાં કેન્સર સારવારને સારો જવાબ આપે છે. સ્ટેઇન ફિક્કું હોય કે ન હોય, તે ઓછું જોવા મળે છે. મોટા ભાગના લોકોમાં પહેલો plan બદલાતો નથી, પણ ટીમ વધારે નજર રાખે છે. દરેક ગુદાના કેન્સરના રિપોર્ટમાં p16 નું પરિણામ લખેલું હોવું જોઈએ. તમારા રિપોર્ટમાં ન હોય તો માગી લો.
ક્યારેક biopsy માં ફક્ત કેન્સર પહેલાંનો ફેરફાર દેખાય છે, જેને high-grade dysplasia કહે છે. તે હજી અંદર ફેલાયેલું કેન્સર નથી. તેનો પોતાનો અલગ plan હોય છે.
કારણ કે HIV ગુદાના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે અને સારવાર કેવી રીતે અપાય તે પણ બદલે છે. ગુદાનું કેન્સર હોય એવા દરેકને, તે કોઈ પણ હોય, આ તપાસ માટે પૂછવામાં આવે છે.
આ લોહીની તપાસ છે, જે સમજાવ્યા પછી અને તમારી સંમતિથી થાય છે. સંતાનની ઉંમરની સ્ત્રીઓ માટે ગર્ભાવસ્થાની તપાસ જેમ નિયમિત છે, તેમ આ પણ નિયમિત છે. ક્યારેક ગુદાનું કેન્સર જ પહેલી નિશાની હોય છે કે કોઈને HIV છે.
પરિણામ ખાનગી રહે છે. તેનો ઉપયોગ ફક્ત સલામત સારવારનો plan બનાવવા માટે થાય છે. સાથે સામાન્ય રીતે હેપેટાઇટિસ B અને C ની તપાસ પણ મોકલાય છે, કારણ કે કીમોથેરાપીથી હેપેટાઇટિસ B ફરી સક્રિય થઈ શકે છે.
ગાંઠ સ્થાનિક રીતે કેવી છે તે જોવા પેલ્વિસનો MRI, ફેલાવો શોધવા છાતી અને પેટનો CT સ્કૅન, અને બીજા સ્કૅન ચૂકી જાય તેવી ગ્રંથિઓ કે ડાઘ શોધવા સામાન્ય રીતે PET-CT.
| સ્કૅન | શું બતાવે છે |
|---|---|
| પેલ્વિસનો MRI | ગાંઠનું કદ, sphincter સ્નાયુઓ, નજીકના અવયવો અને પેલ્વિસની ગ્રંથિઓ |
| છાતી, પેટ અને પેલ્વિસનો CT | ફેફસાં, લિવર અને પેટની ગ્રંથિઓમાં ફેલાવો |
| PET-CT | જંઘામૂળ અને પેલ્વિસની ગ્રંથિઓમાં તથા દૂરની જગ્યાઓએ સક્રિય કેન્સર, જે બીજા સ્કૅન ચૂકી શકે |
| જંઘામૂળનો અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, જરૂર પડે તો સોયથી નમૂનો | જંઘામૂળની ગ્રંથિમાં કેન્સર છે કે નહીં |
PET-CT ક્યારેક એવી ગ્રંથિ કે જગ્યા શોધી કાઢે છે જે સ્ટેજ બદલે છે, અને તેથી રેડિયોથેરાપીનો વિસ્તાર પણ બદલે છે. એટલે જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં તે હવે સામાન્ય તપાસનો ભાગ છે. બીજા સ્કૅન ફક્ત કારણ હોય ત્યારે થાય છે: ગાંઠ મૂત્રાશય કે યોનિ સુધી પહોંચી હોય તો તેમની તપાસ, મગજના લક્ષણો હોય તો જ મગજનો સ્કૅન, અને હાડકાંના દુખાવા હોય તો જ હાડકાંનો સ્કૅન.
લોહીની તપાસ, તમારી તાકાત અને પોષણની ચકાસણી, અને આજે તમારા આંતરડા તથા જાતીય કાર્ય કેવાં ચાલે છે તેની નોંધ. આથી સારવાર વધારે સલામત બને છે અને પછીથી સરખામણી માટે આધાર મળે છે.
જુદા જુદા વિભાગના નિષ્ણાતો તમારી biopsy, સ્કૅન અને તપાસ સાથે બેસીને જુએ છે. કંઈ પણ શરૂ થાય તે પહેલાં સ્ટેજ અને સારવાર નક્કી કરે છે. આ બેઠક રેડિયોથેરાપી શરૂ થાય તે પહેલાં થવી જોઈએ.
પરિણામ એક લેખિત plan હોય છે, જેમાં સ્ટેજ, સારવારનો હેતુ અને ફૉલો-અપનું સમયપત્રક હોય છે. ગુદાનળીનાં મોટા ભાગનાં કેન્સરની સારવાર રેડિયોથેરાપી અને કીમોથેરાપી સાથે થાય છે, અને સર્જરી થોડા સંજોગો માટે રાખવામાં આવે છે. Dr Shah તમારા રિપોર્ટ તમારી સાથે જોશે અને તમે નિર્ણય લો તે પહેલાં plan સમજાવશે.
ના. સ્કૅન કે તપાસથી શંકા જાય, પણ કેન્સર ફક્ત biopsy થી સાબિત થાય છે. તેના વગર રેડિયોથેરાપી જેવી સારવાર શરૂ ન કરવી જોઈએ.
ક્લિનિકમાં biopsy થોડી અકળાવનારી હોઈ શકે. બહુ દુખે તો તમે ઊંઘમાં હો ત્યારે એનેસ્થેસિયા હેઠળ લઈ શકાય. ફક્ત દુખાવાને કારણે અધૂરી biopsy સ્વીકારવી ન જોઈએ.
તે biopsy ના નમૂના પર કરાતું સ્ટેઇન છે. ઘાટું પરિણામ બતાવે છે કે કેન્સર HPV ને કારણે છે, જે સામાન્ય બાબત છે. તેનાથી ટીમને આગળની સ્થિતિનો અંદાજ આવે છે.
HIV ગુદાના કેન્સરની શક્યતા વધારે છે અને સારવારનો plan બદલે છે. ગુદાનું કેન્સર હોય એવા દરેકને આ તપાસ માટે પૂછવામાં આવે છે, અને પરિણામ ખાનગી રહે છે.
સામાન્ય રીતે સલાહ અપાય છે, કારણ કે તે બીજા સ્કૅન ચૂકી જાય તેવી ગ્રંથિઓ કે જગ્યાઓ શોધીને plan બદલી શકે. તમારા કિસ્સામાં જરૂર છે કે નહીં તે સર્જન કહેશે.
ના. પહેલાં તપાસ અને biopsy, પછી થોડા દિવસે biopsy નો રિપોર્ટ, પછી સ્કૅન અને લોહીની તપાસ. બધાં પરિણામ તૈયાર થાય ત્યારે ટીમની બેઠક થાય છે.
સારવારની આખી વાત સમજવા ગુદાનળીના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
ગુદાના ભાગે ગાંઠ, લોહી પડવું કે દુખાવો છે, અને ડૉક્ટરે કહ્યું છે કે તે ગુદાનળીનું કેન્સર હોઈ શકે? અમદાવાદના પેટ અને કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે નિદાન કેવી રીતે થાય છે. કઈ તપાસ પહેલાં આવે, biopsy કેમ છોડી શકાતી નથી અને સ્કૅન શા માટે કરાવાય છે, તે તમે જાણશો. તમારા રિપોર્ટ સાથે લાવો, અમે સાથે બેસીને જોઈશું. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.