WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

GIST કેટલું દુર્લભ છે અને કયા પ્રકાર હોય?

છેલ્લે અપડેટ: 17-Nov-2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટના કેન્સરના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

GIST દુર્લભ કેન્સર છે. દર વર્ષે દસ લાખમાંથી થોડા જ લોકોને તે થાય છે, અને મોટા ભાગના દર્દી 50 વર્ષથી મોટી ઉંમરના હોય છે.

દસમાંથી લગભગ છ GIST પેટમાં શરૂ થાય છે. બાકીના નાના આંતરડા, ગુદામાર્ગમાં અને ક્યારેક અન્નનળીમાં શરૂ થાય છે.

ડૉક્ટર GIST ને ત્રણ રીતે વહેંચે છે: કોષો કેવા દેખાય છે, કયો જનીન ફેરફાર તેને ચલાવે છે, અને ગાંઠ પાછી આવવાની શક્યતા કેટલી છે. જનીન ફેરફાર દવા નક્કી કરે છે.

GIST ની પૂરી વાત, પહેલી તપાસથી imatinib અને ઓપરેશન સુધી, માટે અમારું અમદાવાદમાં GIST વિશે પૂરી માહિતી પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એટલું સમજાવે છે કે GIST કેટલું સામાન્ય છે અને તેના પ્રકાર કેવી રીતે પડે છે.

GIST કેટલું સામાન્ય છે?

GIST દુર્લભ છે. દુનિયામાં દર વર્ષે દસ લાખમાંથી થોડા લોકોને તે નક્કી થાય છે, એટલે સામાન્ય પેટના કેન્સર કરતાં તે ઘણું ઓછું જોવા મળે છે.

  • નવા દર્દીઓ કરતાં GIST સાથે જીવતા લોકોની સંખ્યા વધુ ઝડપથી વધી છે. Imatinib થી ઘણા દર્દી વર્ષો સુધી રોગ કાબૂમાં રાખીને જીવે છે.
  • નોંધાયેલી સંખ્યા વર્ષોથી થોડી વધી છે. મોટું કારણ એ છે કે પેથોલોજિસ્ટ હવે સારા રંગ-પરીક્ષણ વાપરે છે અને સ્કેનમાં અકસ્માતે ગાંઠ પકડાય છે.
  • ભારતના આંકડા રાષ્ટ્રીય નોંધણીમાંથી નથી, હોસ્પિટલના અભ્યાસોમાંથી છે. તેમાં એ જ રીત દેખાય છે, પણ દર્દીઓ સરેરાશ થોડા નાની ઉંમરના હોય છે.

દુર્લભ એટલે બિનમહત્ત્વનું નહીં. રોગ ઓછો હોવાથી ઘણી સામાન્ય હોસ્પિટલમાં વર્ષમાં થોડા જ દર્દી આવે છે. પહેલા ઓપરેશનમાં GIST ને કેવી રીતે સંભાળાય છે તેની અસર પછીના પગલાં પર પડી શકે છે.

GIST કોને થાય છે અને કઈ ઉંમરે?

મોટા ભાગના દર્દી 55 થી 70 વર્ષની વચ્ચેના હોય છે. પુરુષ અને સ્ત્રી લગભગ સરખા પ્રમાણમાં અસર પામે છે, પુરુષોમાં સહેજ વધુ.

GIST કોને અસર કરે છે
પ્રશ્નશું જાણીતું છે
સામાન્ય ઉંમરજીવનનો છઠ્ઠો અને સાતમો દાયકો; ભારતની હોસ્પિટલના અભ્યાસોમાં સરેરાશ ઉંમર થોડી નાની છે
પુરુષ કે સ્ત્રીલગભગ સરખા; SDH પરિવારના જનીન ફેરફારવાળો એક દુર્લભ પ્રકાર યુવાન સ્ત્રીઓમાં વધુ દેખાય છે
બાળકો અને યુવાન વયસ્કોદુર્લભ; થાય ત્યારે મોટે ભાગે જનીન ફેરફાર જુદો હોય છે અને નિષ્ણાત ટીમ જોઈએ
પરિવારમાં ઇતિહાસમોટા ભાગના GIST અકસ્માતે થાય છે; થોડા બદલાયેલા જનીનથી પરિવારમાં ચાલે છે
પ્રદેશ કે જાતિ પ્રમાણે ફરકકેટલી વાર થાય છે તેમાં કોઈ સ્પષ્ટ ફરક નથી

જેમને ન્યુરોફાઇબ્રોમેટોસિસ ટાઇપ 1 નામની વારસાગત બીમારી હોય, તેમને GIST થવાની શક્યતા વધુ હોય છે, ઘણી વાર નાના આંતરડામાં અને એકથી વધુ જગ્યાએ. આવા દર્દીઓ માટે સામાન્ય કરતાં જુદો plan જોઈએ.

શરીરમાં GIST ક્યાંથી શરૂ થાય છે?

સામાન્ય જગ્યા પેટ છે, પછી નાનું આંતરડું. GIST અન્નમાર્ગમાં ગમે ત્યાંથી શરૂ થઈ શકે છે, અને ક્યારેક તેની બહારથી પણ.

GIST ક્યાંથી શરૂ થાય અને જગ્યા કેમ મહત્ત્વની છે
જગ્યાકેટલી વારશા માટે મહત્ત્વનું
પેટદસમાંથી લગભગ છઘણી વાર પેટની દીવાલનો નાનો ટુકડો કાઢીને દૂર થાય છે; યોગ્ય ગાંઠમાં દૂરબીનથી
નાનું આંતરડુંલગભગ ચોથા ભાગનાઘણી વાર મોડું પકડાય છે, લોહી વહે કે આંતરડું રૂંધાય પછી
ગુદામાર્ગ અને મોટું આંતરડુંનાનો હિસ્સોનીચલા ગુદામાર્ગની ગાંઠમાં મોટું ઓપરેશન કરવું પડે, એટલે ઓપરેશન પહેલાં દવા ઘણી વાર અપાય છે
અન્નનળીદુર્લભમોટે ભાગે નીચેનો ભાગ; દીવાલમાંથી ગાંઠ છોલીને કાઢી શકાય
આંતરડાની બહારદુર્લભપેટની ચરબીની પરત કે પાછળના ભાગમાં ઊગે; જનીન ફેરફાર ઘણી વાર જુદો હોય છે

જગ્યા જનીન ફેરફારનો સંકેત પણ આપે છે. પેટનું GIST કોઈ પણ મુખ્ય પ્રકારનું હોઈ શકે. SDH ફેરફારવાળું GIST લગભગ હંમેશાં પેટમાં હોય છે, જ્યારે ન્યુરોફાઇબ્રોમેટોસિસ સાથેનું મોટે ભાગે નાના આંતરડામાં હોય છે.

GIST કયા કોષમાંથી ઊગે છે?

GIST આંતરડાના પેસમેકર કોષોમાંથી ઊગે છે, જેને ઇન્ટરસ્ટિશિયલ સેલ્સ ઑફ કાહલ કહે છે. આ કોષો ખોરાકને આગળ ધકેલતા સંકોચનની લય નક્કી કરે છે.

  • આ કોષો આંતરડાના સ્નાયુના પડોની વચ્ચે હોય છે, એટલે GIST દીવાલમાંથી ઊગે છે, અંદરની પરતમાંથી નહીં.
  • તેમને વધવા માટે KIT નામનો સંદેશો જોઈએ. મોટા ભાગના GIST માં આ સંદેશો કાયમ “ચાલુ” રહી જાય છે.
  • એટલે જ દૂરબીનમાં GIST ઉપરની પરત ઘણી વાર સામાન્ય દેખાય છે.
  • 1990 પહેલાં આવી ગાંઠોને સ્નાયુનું કેન્સર કે લિયોમાયોસાર્કોમા કહેવાતી. એ નામવાળા જૂના રિપોર્ટ ઘણી વાર GIST વિશે હોય છે.

આ ઇતિહાસ આજે મહત્ત્વનો છે. પેટની “સ્નાયુની ગાંઠ” લખેલો જૂનો રિપોર્ટ હોય, તો પેથોલોજિસ્ટને સ્લાઇડ નવા રંગ-પરીક્ષણથી ફરી તપાસવા કહેવું યોગ્ય છે.

GIST ના પ્રકાર કેવી રીતે પડે છે?

GIST ત્રણ અલગ રીતે વહેંચાય છે: કોષો કેવા દેખાય છે, કયો જનીન ફેરફાર તેને ચલાવે છે, અને ઓપરેશન પછી ગાંઠ પાછી આવવાની શક્યતા કેટલી છે.

GIST ને વહેંચવાની ત્રણ રીત અને દરેક શું નક્કી કરે
રીતજૂથશું નક્કી કરે
માઇક્રોસ્કોપમાં દેખાવલાંબા કોષો (મોટા ભાગના), ગોળ કોષો, મિશ્રગાંઠનું વર્ણન કરે; એકલો દેખાવ વર્તનનો નબળો સંકેત છે
જનીન ફેરફારKIT (મોટા ભાગના), PDGFRA, SDH ની ખામીવાળા, અને થોડા દુર્લભ પ્રકારકઈ દવા કામ કરશે અને કેટલા ડોઝમાં
પાછા આવવાનું જોખમખૂબ ઓછું, ઓછું, મધ્યમ, વધુઓપરેશન પછી ગોળીઓ જોઈએ કે નહીં, અને કેટલો સમય

જોખમ ગાંઠના કદ, કોષો કેટલી ઝડપથી વિભાજાય છે, ગાંઠ ક્યાંથી શરૂ થઈ, અને ઓપરેશન પહેલાં કે દરમિયાન ગાંઠ ફાટી હતી કે નહીં, તેના પરથી નક્કી થાય છે. પેટની ગાંઠનું જોખમ, સરખા કદની નાના આંતરડાની ગાંઠ કરતાં ઓછું હોય છે.

જનીન પ્રકાર દવા કેમ બદલે છે?

દરેક જનીન પ્રકાર જુદી રીતે પ્રતિભાવ આપે છે. મોટા ભાગના KIT પ્રકાર imatinib થી સારા ચાલે છે, PDGFRA નો એક પ્રકાર બિલકુલ ચાલતો નથી, અને SDH ની ખામીવાળા નબળું ચાલે છે.

  • KIT પ્રકાર: સામાન્ય imatinib ડોઝ ચાલે છે; કેટલાક ઉપપ્રકારમાં વધુ ડોઝ જોઈએ.
  • PDGFRA પ્રકાર: મોટા ભાગના imatinib થી ચાલે છે, પણ એક ચોક્કસ ફેરફાર ચાલતો નથી, અને ત્યારે જુદી દવા પસંદ થાય છે.
  • SDH ની ખામીવાળો પ્રકાર: imatinib નબળું ચાલે છે, ગાંઠ દૂર નહીં પણ આસપાસની ગ્રંથિઓમાં ફેલાય છે, અને જનીન સલાહ સૂચવાય છે.
  • NF1, BRAF કે NTRK સાથેના દુર્લભ પ્રકાર: નિષ્ણાત ટીમ સંભાળે છે, કારણ કે સામાન્ય દવા લાગુ પડતી નથી.

એટલે કોઈ ગોળી શરૂ કરતાં પહેલાં જનીન તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે. તે ક્યારે મોકલાય તે અમારા CT થી બાયોપ્સી સુધીની GIST ની તપાસ લેખમાં સમજાવ્યું છે.

અકસ્માતે મળેલી નાની GIST ને સારવાર જોઈએ?

હંમેશાં નહીં. ઘણા મોટી ઉંમરના લોકોના પેટમાં GIST જેવી નાની ગાંઠો મૃત્યુ પછીની તપાસમાં મળે છે, અને તેમાંની મોટા ભાગની કદી તકલીફ બનતી નથી.

  • મોટી ઉંમરના લોકોના અભ્યાસોમાં ઘણા પેટમાં સૂક્ષ્મ GIST મળ્યા છે, અને લગભગ બધાની જીવનમાં કદી જાણ થઈ નહોતી.
  • દૂરબીનમાં અકસ્માતે મળેલી લગભગ એક સેન્ટિમીટર કે નાની ગાંઠ પર ઘણી વાર ફરી ફરી દૂરબીન કરીને નજર રખાય છે.
  • જે ગાંઠ મોટી હોય, વધી હોય, કે દૂરબીન સોનોગ્રાફીમાં ચિંતાજનક દેખાય, તેમાં પેશીનો નમૂનો અને plan જોઈએ.
  • નિર્ણય કદ, દૂરબીન સોનોગ્રાફીનો દેખાવ અને તમારાં લક્ષણો પર આધાર રાખે છે. એ નિષ્ણાત લે છે, ફક્ત કદ પરથી નહીં.

નાની ગાંઠ કેવી રીતે તપાસાય તે દૂરબીન સોનોગ્રાફી વિશેના લેખમાં છે. લક્ષણોની ચિંતા હોય તો GIST તરફ ઇશારો કરતાં લક્ષણો વાંચો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું GIST અને પેટનું કેન્સર એક જ છે?

ના. સામાન્ય પેટનું કેન્સર અંદરની પરતમાંથી શરૂ થાય છે. GIST દીવાલના સ્નાયુના પડમાંથી, આંતરડાના પેસમેકર કોષોમાંથી શરૂ થાય છે, અને તેની દવા જુદી હોય છે.

શું GIST હંમેશાં કેન્સર હોય છે?

GIST ને કેન્સર ગણીને સારવાર થાય છે, કારણ કે તે વધી અને ફેલાઈ શકે છે. જોખમ ઘણું જુદું હોય છે: કોઈ ખૂબ ઓછા જોખમની, કોઈ વધુ જોખમની. જોખમનું જૂથ કદ, કોષ વિભાજન અને જગ્યા પરથી નક્કી થાય છે.

શું GIST પરિવારમાં ચાલી શકે?

મોટા ભાગના અકસ્માતે થાય છે. થોડા બદલાયેલા જનીનથી પરિવારમાં ચાલે છે, અને કેટલાક ન્યુરોફાઇબ્રોમેટોસિસ જેવી બીમારી સાથે જોડાયેલા છે. પરિવારમાં એકથી વધુ જણને હોય તો જનીન સલાહ માગો.

જનીન પ્રકાર કેમ મહત્ત્વનો છે?

ગાંઠની અંદરનો જનીન ફેરફાર નક્કી કરે છે કે કઈ દવા કામ કરશે અને કેટલા ડોઝમાં. ફક્ત GIST લખેલો, જનીન પ્રકાર વગરનો રિપોર્ટ દવા નક્કી કરવા માટે અધૂરો છે.

અકસ્માતે મળેલી નાની GIST જોખમી છે?

ઘણી નાની ગાંઠ કદી તકલીફ આપતી નથી. લગભગ એક સેન્ટિમીટર કે નાની, દૂરબીન સોનોગ્રાફીમાં શાંત દેખાતી ગાંઠ પર ઘણી વાર નજર રખાય છે. મોટી કે વધતી ગાંઠમાં નમૂનો અને plan જોઈએ.

શું GIST અને લિયોમાયોસાર્કોમા એક જ છે?

ના, જોકે જૂના રિપોર્ટ આજના GIST માટે એ નામ વાપરતા. આજે ખાસ રંગ-પરીક્ષણ અને જનીન તપાસથી બંને જુદાં પડે છે, અને સારવાર અલગ છે.

જોખમ જૂથનો અર્થ શું થાય?

તે બતાવે છે કે ઓપરેશન પછી ગાંઠ પાછી આવવાની શક્યતા કેટલી છે. તે કદ, કોષ વિભાજનની ઝડપ, જગ્યા અને ગાંઠ ફાટી હતી કે નહીં તેના પર આધારિત છે. ઓપરેશન પછી ગોળીઓ જોઈએ કે નહીં તે તેનાથી નક્કી થાય છે.

સંબંધિત પાનાં

GIST ની પૂરી તસવીર માટે અમદાવાદમાં GIST વિશે પૂરી માહિતી પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમને કહેવાયું છે કે GIST છે, અથવા સ્કેનમાં પેટની દીવાલમાં ગાંઠ દેખાઈ છે, અને તમે જાણવા માગો છો કે તે કયા પ્રકારની છે? પ્રકાર નક્કી કરે છે કે કઈ દવા કામ કરશે અને આગળ શું કરવું. અમદાવાદના પેટના કેન્સરના સર્જન Dr Harsh Shah તમારા રિપોર્ટ તમારી સાથે જુએ છે અને તેનો અર્થ સમજાવે છે. તમારી પાસે જે સ્કેન, દૂરબીનના રિપોર્ટ અને બાયોપ્સીના રિપોર્ટ હોય તે બધાં લાવો. ફોન કરી શકો અથવા WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.