Skip to main contentછેલ્લે અપડેટ: 15-Nov-2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
લીવરની મોટા ભાગની સાદી ગાંઠને ઓપરેશનની જરૂર પડતી નથી. સામાન્ય રીતે ધરપત આપવામાં આવે છે અને વધુમાં વધુ ક્યારેક સ્કેન કરાવવાનું કહેવાય છે.
સર્જન ગાંઠ કાઢે છે ફક્ત ત્રણ કારણે: નિદાન પર શંકા રહે, ગાંઠમાંથી લોહી નીકળવાનો કે નુકસાનકારક બનવાનો ભય હોય, અથવા ઓપરેશનથી દૂર થાય તેવી તકલીફ હોય.
ફક્ત કદ કારણ નથી. ઓપરેશનનું જોખમ કાઢવાની ગાંઠના જોખમ કરતાં ઓછું હોવું જોઈએ.
લીવરની ગાંઠો વિશેની પૂરી માહિતી માટે, સ્કેનથી લઈને સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એક સવાલ સમજાવે છે: ઓપરેશન ખરેખર ક્યારે જરૂરી છે?
મોટા ભાગે નહીં. ઘણી ગાંઠ બીજા કારણે કરાવેલા સ્કેનમાં અચાનક દેખાય છે અને તેમાંની મોટા ભાગની નુકસાન વગરની રહે છે.
સામાન્ય ગાંઠો છે haemangioma (લોહીની નળીઓનો ગૂંચળો), focal nodular hyperplasia એટલે FNH (ડાઘ જેવો વધારો), સાદી cyst અને ઓછી વાર adenoma. સારા MRI થી ઘણી વાર ગાંઠનું સાચું નામ મળી જાય છે. નામ સ્પષ્ટ થયા પછી મોટા ભાગના લોકોને ઘરે જવાનું અને ચિંતા ન કરવાનું કહેવાય છે.
ગાંઠ છે એટલે કાઢવી જ પડે, એવી માન્યતા ખોટી છે. લીવરના ઓપરેશનનું પોતાનું જોખમ હોય છે. એટલે સવાલ એ નથી કે ગાંઠ કાઢી શકાય કે નહીં, સવાલ એ છે કે કાઢવાથી ફાયદો વધુ થશે કે નુકસાન.
સર્જન સામાન્ય રીતે ત્રણમાંથી એક કારણ બતાવી શકે છે. એકેય ન હોય તો ઓપરેશનની સલાહ અપાતી નથી.
| કારણ | તેનો અર્થ | શું ગણાતું નથી |
|---|---|---|
| નિદાન પર શંકા | બધા ટેસ્ટ પછી પણ કેન્સર નકારી શકાતું નથી | સ્પષ્ટ MRI માં દેખાતી સામાન્ય haemangioma કે FNH |
| નુકસાનનો સાચો ભય | ગાંઠમાંથી લોહી નીકળી શકે, ફાટી શકે કે કેન્સરમાં બદલાઈ શકે | ફક્ત કાગળ પરનો ફાટવાનો ભય |
| ઓપરેશનથી દૂર થાય તેવી તકલીફ | બીજા કોઈ કારણથી સમજાવી ન શકાય તેવો દુખાવો કે દબાણ | પથરી કે એસિડિટી હોય ત્યારે જમણી બાજુનો આછો દુખાવો |
યાદીમાં શું નથી તે જુઓ. ફક્ત કદ કારણ નથી. કોઈ તકલીફ વગરની વ્યક્તિમાં મોટી ગાંઠ હોય તો પણ તેને જોતા રહેવાય છે, કઢાતી નથી.
તે ગાંઠના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. Adenoma અને ગાંઠવાળી દીવાલની cyst મોટા ભાગે કઢાય છે. FNH ભાગ્યે જ કઢાય છે.
| ગાંઠનો પ્રકાર | ક્યારે ફક્ત જોતા રહેવાય | ક્યારે ઓપરેશન વિચારાય |
|---|---|---|
| Focal nodular hyperplasia | લગભગ હંમેશાં | નિદાન નક્કી ન થાય, અથવા મોટી ગાંઠથી સ્પષ્ટ તકલીફ થાય |
| Haemangioma | મોટી હોય તો પણ, તકલીફ ન હોય ત્યારે | બીજા કારણથી ન સમજાય તેવી તકલીફ, લોહી ગંઠાવાની ખામી, અથવા ખૂબ ઝડપી વધારો |
| Adenoma | સ્ત્રીમાં નાની ગાંઠ, જે હૉર્મોન બંધ કરવાથી નાની થાય | પુરુષમાં કોઈ પણ કદે, સ્ત્રીમાં આશરે 5 cm કે વધુ, અથવા વધુ જોખમવાળો લૅબ પ્રકાર |
| સાદી cyst | તકલીફ ન હોય તો કદ ગમે તેટલું હોય | મોટી cyst દબાણ કરીને તકલીફ કરે |
| જાડી દીવાલ કે ગાંઠવાળી cyst | આને ક્યારેય હળવાશથી લેવાતી નથી | કેન્સર પહેલાંની cyst ગણીને મોટા ભાગે કઢાય છે |
સ્કેનમાં નુકસાન વગરની cyst અને પરોપજીવીવાળી cyst વચ્ચેનો ભેદ હંમેશાં પકડાતો નથી. અમારો લેખ લીવરનો abscess કે hydatid cyst: સ્કેનથી ભેદ કેવી રીતે પડે તે ભેદ સમજાવે છે.
ના. 10 cm થી મોટી haemangioma પણ સામાન્ય રીતે ખૂબ ધીમે વધે છે અથવા વધતી જ નથી. સાબિત થયેલી સાચી તકલીફ ન હોય તો તેને જોતા રહેવાય છે.
મોટી ગાંઠ ભાગ્યે જ ફાટે છે. પેટ પર જોરદાર ઘા વગર ફાટવું ખૂબ ઓછું બને છે. તકલીફ થાય તો સામાન્ય રીતે enucleation નામનું ઓપરેશન થાય છે: સર્જન ગાંઠને લીવરમાંના તેના સ્તરમાંથી ઉખેડીને કાઢે છે. તેમાં લીવરનો ભાગ કાપવા કરતાં લોહી ઓછું જાય છે અને તંદુરસ્ત લીવર વધુ બચે છે.
Adenoma એવી ગાંઠ છે જેના નિયમો કડક છે, કારણ કે તેમાંથી લોહી નીકળી શકે અને ક્યારેક તે કેન્સર બની શકે. નિયમો તમારા જાતિ, કદ અને લૅબ પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
Adenomaમાંથી અચાનક લોહી નીકળે તો પહેલાં રક્તસ્રાવ કાબૂમાં લેવાય છે, ઘણી વાર પાતળી નળી વડે તેનો લોહીનો પુરવઠો બંધ કરીને. દર્દી સ્થિર થાય ત્યારે પછી નક્કી કરેલું ઓપરેશન થાય છે. આ તાત્કાલિક લીવરના ઓપરેશન કરતાં વધુ સલામત છે.
સાદી cyst મોટી હોય અને પેટ જલદી ભરાઈ જવું કે દુખાવા જેવી તકલીફ કરે ત્યારે જ સારવાર જોઈએ. તકલીફ વગર ફક્ત કદ પૂરતું નથી.
સામાન્ય ઓપરેશન દૂરબીનથી થાય છે, જેમાં cyst ની છત ખોલી નાખવામાં આવે છે, જેને deroofing કહે છે. તે નાનું ઓપરેશન છે. અંદર જાડી દીવાલ કે ગાંઠવાળી cyst સાદી cyst નથી, અને તેને અલગ રીતે સંભાળાય છે.
આખા લીવરમાં ઘણી cyst હોય (polycystic liver disease) ત્યારે ઓપરેશન તેમના માટે છે જેમનું ફૂલેલું લીવર અસહ્ય દબાણ કરે કે ખાવાનું ઓછું કરી દે. આ નિષ્ણાતનો નિર્ણય છે, દરેક દર્દી મુજબ લેવાય છે.
પહેલાં ટેસ્ટ. ખાસ MRI, પછી contrast સોનોગ્રાફી અને ક્યારેક સોયથી ટેસ્ટ, ઓપરેશનનો વિચાર થાય તે પહેલાં મોટા ભાગની શંકા દૂર કરે છે.
આ બધા ટેસ્ટ પછી પણ કેન્સર નકારી ન શકાય ત્યારે જ નિદાન નક્કી કરવા માટે ગાંઠ કાઢવાનો અર્થ રહે છે. લોહીમાં marker વધે કે ગાંઠ વિચિત્ર રીતે વધે તો પણ ચિંતા વધે છે. ત્યારે ડૉક્ટરો શક્ય કેન્સરને તપાસ્યા વગર છોડવા કરતાં ગાંઠ કાઢવાનું પસંદ કરે છે.
બે જોખમની સરખામણી કરીને: ગાંઠ શું કરી શકે અને ઓપરેશન શું કરી શકે. પહેલું વધુ હોય ત્યારે જ ઓપરેશનની સલાહ અપાય છે.
લગભગ કોઈ જોખમ વગરની નુકસાન વિનાની ગાંઠ માટે ઓપરેશનનું કોઈ જોખમ લેવા જેવું નથી. લોહી નીકળી શકે કે નુકસાનકારક બની શકે તેવી ગાંઠ માટે મધ્યમ ઓપરેશન પણ વાજબી છે. ગાંઠ ક્યાં છે તે પણ મહત્ત્વનું છે. સપાટી પાસેની નાની ગાંઠ દૂરબીનના નાના કાપાથી કઢાય છે. મોટી રક્તવાહિની પાસે ઊંડે બેઠેલી ગાંઠનો નિર્ણય અઘરો હોય છે.
Dr Harsh Shah લીવરનાં laparoscopic અને open બંને ઓપરેશન કરે છે. તમારા પોતાના સ્કેન તપાસ્યા પછી જ નક્કી થાય છે કે શું કરવું.
ગાંઠ નવી હોય, વધતી હોય, દુખતી હોય, અથવા અચાનક પેટમાં દુખાવો કે ચક્કર આવે તો સર્જનને બતાવો. જાણીતી adenoma હોય તો મોડું ન કરો.
ના. મોટા ભાગની ગાંઠ અચાનક મળે છે અને તેમને ઓપરેશન જોઈતું નથી. સામાન્ય haemangioma કે focal nodular hyperplasia ને સામાન્ય રીતે ફક્ત જોતા રહેવાય છે, અને નિદાન પાક્કું થયા પછી ક્યારેક ફોલો-અપ પણ જોઈતું નથી.
ફક્ત કદના કારણે નહીં. બહુ મોટી ગાંઠ પણ ઘણાં વર્ષો શાંત રહે છે. ઓપરેશન એવી ગાંઠ માટે રખાય છે જેની તકલીફ સ્પષ્ટ હોય અને બીજા કોઈ કારણથી સમજાવી ન શકાય, અથવા લોહી ગંઠાવાની ભાગ્યે જ થતી ખામી હોય.
પુરુષમાં સામાન્ય રીતે કોઈ પણ કદે, સ્ત્રીમાં જ્યારે તે આશરે 5 cm કે મોટી હોય અથવા હૉર્મોન બંધ કર્યા પછી પણ વધતી હોય, અને ખાસ લૅબ ટેસ્ટમાં વધુ જોખમવાળો પ્રકાર નીકળે ત્યારે કઢાય છે.
સાદી cyst ગમે તેટલી મોટી હોય, દબાણ કરીને તકલીફ ન કરે ત્યાં સુધી ઓપરેશન જોઈતું નથી. તકલીફ થાય તો દૂરબીનના ઓપરેશનથી તેની છત ખોલી શકાય. જાડી દીવાલ કે અંદર ગાંઠવાળી cyst ને અલગ રીતે સંભાળાય છે.
બધા ટેસ્ટ પછી જ. પહેલાં ખાસ MRI, પછી contrast સોનોગ્રાફી અને ક્યારેક સોયથી ટેસ્ટ. નિદાન નક્કી કરવા માટેનું ઓપરેશન છેલ્લું પગલું છે, પહેલું નથી.
જોખમ ગાંઠ ક્યાં બેઠી છે અને કેટલું લીવર કાઢવું પડે તેના પર આધાર રાખે છે. સપાટી પાસેની નાની ગાંઠનું ઓપરેશન મોટી રક્તવાહિની પાસેની ગાંઠ કરતાં નાનું હોય છે. ઓપરેશનનું જોખમ હંમેશાં ગાંઠના જોખમ કરતાં ઓછું હોવું જોઈએ.
તે ગાંઠના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. Adenoma માં સામાન્ય રીતે બંધ કરાય છે. Focal nodular hyperplasia માં સામાન્ય રીતે બંધ કરવાની જરૂર પડતી નથી. કંઈ બદલતાં પહેલાં તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.
લીવરની સાદી ગાંઠ અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
લીવરમાં ગાંઠ દેખાઈ છે અને ઓપરેશન કરાવવું કે નહીં તેની મૂંઝવણ છે? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah દર અઠવાડિયે લીવરની સાદી ગાંઠના સ્કેન તપાસે છે. MRI, CT કે સોનોગ્રાફીના રિપોર્ટ સાથે લાવો. ગાંઠને ફક્ત જોતા રહેવી પૂરતી છે કે ઓપરેશન યોગ્ય છે, તે તેઓ સીધી રીતે સમજાવશે. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.