WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

લિવરમાં પરુ હોય તો શું ફક્ત એન્ટિબાયોટિક પૂરતી છે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, લિવર અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

પરુનો લિવર abscess બેક્ટેરિયાથી બનેલો પરુનો ખિસ્સો છે. કોઈ પણ કદના ખિસ્સામાં ફક્ત એન્ટિબાયોટિક ભાગ્યે જ પૂરતી થાય છે, કારણ કે દવા પરુની વચ્ચે સુધી મુશ્કેલીથી પહોંચે છે.

મોટા ભાગના દર્દીઓને બંને જોઈએ. પહેલાં નસ વાટે અને પછી ગોળીઓ તરીકે લાંબો એન્ટિબાયોટિક કોર્સ, અને સાથે સ્કેનની માર્ગદર્શનમાં પરુ કાઢતી પાતળી નળી કે સોય.

ઓપરેશન એવા થોડા દર્દીઓ માટે રખાય છે જેમને ફેર ન પડે, અથવા જેમનો abscess ફાટી ગયો હોય. ચેપના મૂળ કારણની સારવાર પણ સાથે કરવાની હોય ત્યારે તે જરૂરી બને છે.

અમીબાનો abscess, hydatid cyst અને સારવારની પૂરી શ્રેણી અમારા લિવર abscess અને hydatid cyst પાનામાં છે. આ લેખ એક જ સવાલનો જવાબ આપે છે: એન્ટિબાયોટિક અને નળી સાથે કેવી રીતે કામ કરે છે?

પરુનો લિવર abscess એટલે શું?

તે લિવરની અંદર પરુનો ભરાવો છે. પિત્તની નળીઓ, આંતરડું, લોહી કે નજીકના ચેપ વાટે લિવરમાં પહોંચેલા બેક્ટેરિયા તેને બનાવે છે.

લિવરને લોહી અને પિત્ત ભરપૂર મળે છે, એટલે જંતુઓ ઘણા રસ્તે આવી શકે છે. પિત્તની નળીમાં અવરોધ, પથરી, સોજો આવેલું appendix કે diverticulum દરેક લિવરમાં ચેપ ફેલાવી શકે છે. ક્યારેક કોઈ રસ્તો મળતો નથી. ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં જોખમ વધુ છે.

  • સામાન્ય ચિહ્નો. ધ્રુજારી સાથે તાવ, જમણી પાંસળી નીચે દુખાવો, ભૂખ ઓછી થવી અને વજન ઘટવું.
  • સ્કેન. સોનોગ્રાફી કે CT માં પરુની આસપાસ દીવાલવાળા એક કે ઘણા ગોળ ખિસ્સા દેખાય છે.
  • લોહીના ટેસ્ટ. શ્વેત કણો વધેલા હોય અને ચેપના માપદંડ ઊંચા હોય. પહેલી એન્ટિબાયોટિક પહેલાં લોહીનું કલ્ચર લેવાય છે.

ફક્ત એન્ટિબાયોટિક હંમેશાં પૂરતી કેમ નથી?

પરુને પોતાનો લોહીનો પુરવઠો હોતો નથી. એન્ટિબાયોટિક લોહી વાટે ફરે છે, એટલે તે abscess ની વચ્ચે કરતાં તેની દીવાલ સુધી વધુ સારી રીતે પહોંચે છે.

આ કારણે સામાન્ય plan એ છે કે બને તેટલું પરુ કાઢવું અને સાથે એન્ટિબાયોટિક આપવી. અપવાદ ખૂબ નાનાં ખિસ્સા છે, અને લિવરમાં વેરવિખેર ઘણાં નાનાં ખિસ્સા. આવા ફક્ત એન્ટિબાયોટિકથી શાંત થઈ શકે છે, અને સ્કેનથી તપાસ કરાય છે.

કઈ એન્ટિબાયોટિક અને કેટલા સમય સુધી?

આંતરડાનાં જંતુઓને આવરી લેતી વ્યાપક એન્ટિબાયોટિક metronidazole સાથે અપાય છે, જે હવા વિના જીવતા જંતુઓ સામે કામ કરે છે. કલ્ચરનું પરિણામ આવે ત્યારે દવા બદલાય છે.

  • શરૂઆત. એન્ટિબાયોટિક નસ વાટે અપાય છે, ઘણી વાર પહેલાં એકથી બે અઠવાડિયાં, જ્યાં સુધી તાવ ઊતરે નહીં.
  • બદલાવ. તમે જમતા હો, તાવ ન હોય અને સુધારો થતો હોય ત્યારે ડૉક્ટર ગોળીઓ પર લઈ જઈ શકે છે.
  • કુલ સમય. સામાન્ય રીતે ચારથી છ અઠવાડિયાં, અને ખાલી જગ્યા ધીમે નાની થાય તો વધુ.
  • કલ્ચર. પરુ અને લોહીના નમૂના દવા નક્કી કરે છે. ભારતમાં ઘણી વાર Klebsiella અને E. coli જંતુઓ હોય છે.

સમયગાળો તમને કેવું લાગે છે, લોહીના ટેસ્ટ અને ફોલો-અપ સ્કેન પરથી નક્કી થાય છે, એટલે બધા માટે સરખો હોતો નથી. તાવ જતો રહ્યો હોય તો પણ ગોળીઓ વહેલી બંધ ન કરો.

એન્ટિબાયોટિક, સોય કે નળી: ક્યારે કઈ?

ખિસ્સાનું કદ અને આકાર પદ્ધતિ નક્કી કરે છે. નીચેનું ટેબલ સામાન્ય મેળ બતાવે છે, પણ સર્જન તેને તમારા સ્કેન મુજબ ફેરવે છે.

ફક્ત એન્ટિબાયોટિક, સોય અને પરુ કાઢતી નળી વચ્ચે પસંદગી
સ્કેનમાં સ્થિતિસામાન્ય પદ્ધતિકારણ
નાનું ખિસ્સું, લગભગ 3 cm થી ઓછુંએન્ટિબાયોટિક, અને ફરી સ્કેનકાઢવા જેવું પરુ ઓછું
ઘણાં ખૂબ નાનાં ખિસ્સાંએન્ટિબાયોટિક, અને મોટામાં મોટા ખિસ્સામાંથી નમૂનોદરેકને કાઢવા માટે ખૂબ નાનાં અને વેરવિખેર
મધ્યમ ખિસ્સું, લગભગ 5 cm સુધીસોયથી પરુ કાઢવું, જરૂર પડે તો ફરીએક કે બે વારમાં ખાલી થઈ શકે
મોટું ખિસ્સું, જાડું પરુ કે ઘણા ખાનાપરુ કાઢતી નળી અંદર રાખવીદિવસો સુધી ધીમે ધીમે ખાલી કરે
ફેર ન પડે, ફાટી ગયો હોય, કે ઓપરેશન માગતું મૂળ કારણદૂરબીન કે ખુલ્લું ઓપરેશનમૂળ કારણ કાબૂમાં લે અને પરુ સાફ કરે

નળી કેવી રીતે મુકાય છે?

રેડિયોલૉજિસ્ટ કે સર્જન સોનોગ્રાફી કે CT ની મદદથી ચામડી વાટે abscess માં પાતળી નળી મૂકે છે. ચામડી બહેરી કરાય છે, અને પૂરી બેભાનીની જરૂર પડતી નથી.

  1. તમે પીઠ પર કે ડાબા પડખે સૂઓ છો, અને લિવર ઉપરની ચામડી સાફ કરીને બહેરી કરાય છે.
  2. સ્કેનની માર્ગદર્શનમાં સોય પરુમાં જાય છે, અને તેના પર નરમ નળી સરકાવાય છે.
  3. પરુ નાની થેલીમાં જાય છે. એક નમૂનો કલ્ચર માટે પ્રયોગશાળામાં મોકલાય છે.
  4. નર્સ કે તાલીમ પામેલા સગા રોજ નળીમાં saline થી પાણી ફેરવે છે.
  5. પરુ ઓછું આવે અને ફરી સ્કેનમાં ખાલી જગ્યા બેસી ગયેલી દેખાય ત્યારે નળી કઢાય છે.

નળીની જગ્યાએ હળવી તકલીફ સામાન્ય છે. નળી નીકળી જાય, થેલીમાં લોહી ભરાય કે તાવ પાછો આવે તો તરત ફોન કરો.

પરુનું મૂળ કારણ શોધવું કેમ જરૂરી છે?

લિવરનો abscess મોટા ભાગે બીજે થયેલા ચેપની નિશાની હોય છે. મૂળ કારણ છોડી દઈએ તો નળી કાઢ્યા પછી abscess પાછો આવી શકે છે.

  • પિત્તની નળીઓ. પથરી કે સાંકડાશ માટે પિત્તની નળીઓનું સ્કેન જોઈએ, અને ઘણી વાર stent કે પથરી કાઢવી પડે.
  • આંતરડું. સ્કેન કે colonoscopy appendicitis, diverticulitis કે આંતરડાનો રોગ શોધે છે.
  • સુગરનું નિયંત્રણ. ઊંચી સુગર સાજા થવામાં વિલંબ કરે છે, એટલે ડાયાબિટીસ કાબૂમાં લવાય છે.
  • આંખ અને મગજ. Klebsiella ના કેટલાક ચેપમાં જંતુ આગળ ફેલાય છે. આંખમાં દુખાવો, ઝાંખું દેખાવું કે તીવ્ર માથાનો દુખાવો હોય તો ડૉક્ટરને કહો.

લિવરની દરેક કોથળી abscess હોય છે?

ના. Hydatid cyst પરોપજીવીની કોથળી છે, અને abscess ની જેમ તેમાં સોય ન ઘોંચાય. બંનેમાં ફરક સૌ પ્રથમ સોયથી નહીં, સ્કેનથી પડે છે.

Hydatid cyst લીક થાય તો અચાનક એલર્જીની તકલીફ થઈ શકે કે તે ફેલાઈ શકે. તેની સારવાર albendazole, સાવચેતી સાથેની ખાસ પદ્ધતિ કે ઓપરેશનથી થાય છે. સ્કેનમાં બેવડી દીવાલ કે નાની બાળ કોથળીઓ દેખાય તો સોનોગ્રાફી અને CT માં hydatid cyst ના તબક્કા અને albendazole કેમ અપાય છે વિશે વાંચો.

ઓપરેશન ક્યારે જરૂરી બને?

ઓપરેશન પહેલું નહીં, છેલ્લું પગલું છે. નળી અને એન્ટિબાયોટિક નિષ્ફળ જાય કે abscess પેટમાં ફાટી જાય ત્યારે તે કરાય છે.

  • નળી અને યોગ્ય એન્ટિબાયોટિકના કેટલાક દિવસ પછી પણ તાવ અને પરુ ચાલુ રહે.
  • Abscess ફાટી ગયો હોય, અચાનક તીવ્ર દુખાવો થાય અને પેટ કઠણ થઈ જાય.
  • પરુ એટલું જાડું કે ખાનાંવાળું હોય કે નળી ખાલી ન કરી શકે.
  • મૂળ કારણ, જેમ કે બગડેલું પિત્તાશય કે આંતરડું, ઓપરેશન માગે.

Dr Harsh Shah બની શકે ત્યાં દૂરબીનથી, અને જરૂર હોય ત્યારે ખુલ્લા ઓપરેશનથી પોલાણ સાફ કરે છે અને પરુ કાઢે છે.

સારવાર પછી શું થાય છે?

પહેલી નળી પછી તાવ સામાન્ય રીતે દિવસોમાં ઊતરે છે. સ્કેનમાંની ખાલી જગ્યા અઠવાડિયાંમાં નાની થાય છે, એટલે ફોલો-અપ સ્કેન નક્કી કરે છે કે એન્ટિબાયોટિક ક્યારે બંધ કરવી.

  • સંપૂર્ણ સારું લાગે તો પણ એન્ટિબાયોટિકનો પૂરો કોર્સ કરો.
  • સ્કેન અને લોહીના ટેસ્ટની તારીખો ચૂકશો નહીં.
  • લિવર સાજું થાય ત્યાં સુધી દારૂ ટાળો.
  • સારું ખાઓ, કારણ કે પ્રોટીન ખાલી જગ્યા બંધ થવામાં મદદ કરે છે.
  • તાવ, નવો દુખાવો, પીળી આંખો કે નળીની જગ્યાએથી ગળતર થાય તો તરત પાછા આવો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું લિવરનો abscess ફક્ત એન્ટિબાયોટિકથી જતો રહે?

ફક્ત નાનો, લગભગ 3 cm થી ઓછો, કે ઘણા ખૂબ નાના ખિસ્સા. મોટા ભાગનાને સોય કે પાતળી નળીથી પરુ પણ કાઢવું પડે છે, કારણ કે એન્ટિબાયોટિક પરુની વચ્ચે સુધી ઓછી પહોંચે છે.

લિવરના abscess માટે એન્ટિબાયોટિક કેટલો સમય જોઈએ?

કુલ સામાન્ય રીતે ચારથી છ અઠવાડિયાં, પહેલાં નસ વાટે અને પછી ગોળીઓ તરીકે. ડૉક્ટર તમારાં લક્ષણો, લોહીના ટેસ્ટ અને ફોલો-અપ સ્કેન પરથી સમય નક્કી કરે છે.

શું પરુ કાઢવાની નળી દુખે છે?

ચામડી બહેરી કરાય છે, એટલે પ્રક્રિયામાં દુખાવો સામાન્ય રીતે થતો નથી. નળીની આસપાસ હળવી તકલીફ થોડા દિવસ સામાન્ય છે અને સાદી દવાથી ઓછી થાય છે.

નળી કેટલા દિવસ રહે છે?

સામાન્ય રીતે કેટલાક દિવસથી બે અઠવાડિયાં. પરુ ઓછું આવે અને ફરી સ્કેનમાં ખાલી જગ્યા બેસી ગયેલી દેખાય ત્યારે નળી કઢાય છે.

લિવરના abscess માં ઓપરેશન ક્યારે જોઈએ?

નળી અને એન્ટિબાયોટિક નિષ્ફળ જાય, abscess ફાટી જાય, અથવા બગડેલું પિત્તાશય કે આંતરડું જેવું મૂળ કારણ ઓપરેશન માગે ત્યારે. મોટા ભાગના દર્દીઓને ઓપરેશન જોઈતું નથી.

મને લિવરનો abscess કેમ થયો?

જંતુઓ પિત્તની નળીઓ, આંતરડા કે લોહી વાટે લિવરમાં પહોંચે છે. પથરી, અવરોધ, સોજો આવેલું appendix કે ડાયાબિટીસ કારણ હોઈ શકે, એટલે અમે મૂળ કારણ શોધીએ છીએ.

શું આ hydatid cyst જેવું જ છે?

ના. Hydatid cyst પરોપજીવીની કોથળી છે, અને abscess ની જેમ તેમાં સોય ન ઘોંચાય. સોય વાપરતા પહેલાં સ્કેન બંનેને અલગ પાડે છે.

સંબંધિત પાનાં

લિવરના abscess અને hydatid cyst ની પૂરી માહિતી માટે લિવર abscess અને hydatid cyst પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં સવાલ હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે?

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તાવ અને સ્કેન પછી કહેવાયું છે કે લિવરમાં પરુ છે? બેક્ટેરિયાનો લિવર abscess ગંભીર છે, પણ યોગ્ય એન્ટિબાયોટિક અને ચામડી વાટે મુકાતી પાતળી નળીથી મોટા ભાગના દર્દીઓ સારા થાય છે. Dr Harsh Shah લિવર અને પેટના સર્જન છે. તેઓ તમારાં સ્કેન અને રિપોર્ટ જુએ છે, કેટલી મોટી નળી જોઈએ કે જરૂર જ છે કે નહીં તે નક્કી કરે છે, અને પરુ પાછળનું કારણ શોધે છે. ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.