Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
કોલોન કેન્સર સર્જન
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
ક્લાસિક FAP માં આંતરડું એમ જ છોડી દેવાય તો તેમાં કેન્સર થવાની લગભગ ખાતરી છે. એટલે પ્રશ્ન ઓપરેશન કરવું કે નહીં તે નથી, પ્રશ્ન ક્યારે કરવું અને કેટલું આંતરડું કાઢવું તે છે.
ઓપરેશન સામાન્ય રીતે કિશોરાવસ્થાના અંતે કે વીસીની શરૂઆતમાં ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટા પોલિપ હોય કે શરૂઆતનું કેન્સર હોય તો વહેલું થાય છે. હળવા પ્રકારમાં રાહ જોઈ શકાય.
પસંદગી નાના આંતરડામાંથી બનાવેલા પાઉચ અને મળાશય સાથે જોડાણ વચ્ચે છે. મળાશયની સ્થિતિ મુખ્ય નક્કી કરે છે, સાથે ડેસ્મોઇડનું જોખમ, સંતાનની શક્યતા અને નિયમિત તપાસ પણ જોવાય છે.
આ લેખ પોલિપોસિસના એક નિર્ણયને સમજાવે છે. મોટા આંતરડાના કેન્સર માટે અમારું કોલોન કેન્સરની સારવાર પાનું જુઓ.
FAP વારસાગત તકલીફ છે, જે APC જનીનની ખામીથી થાય છે. તેમાં આંતરડું પોલિપથી ભરાઈ જાય છે અને કંઈ ન કરાય તો તેમાંના કેટલાક કેન્સરમાં ફેરવાય છે.
સ્કોપથી થોડા પોલિપ કાઢી શકાય. પરંતુ ફરી ફરી ઊગતા સેંકડો પોલિપને સ્કોપ પહોંચી વળતો નથી. એટલે કેન્સર અટકાવવાનો ભરોસાપાત્ર રસ્તો એ પોલિપ ધરાવતું આંતરડું જ કાઢી નાખવાનો છે. MUTYH પોલિપોસિસ નામની સંબંધિત તકલીફમાં પણ આ જ સાચું છે. આ લેખમાં ક્યારે કરવું અને કયું ઓપરેશન પસંદ કરવું તે સમજાવ્યું છે.
પોલિપોસિસનો પ્રકાર નિર્ણયને આકાર આપે છે. ડૉક્ટર જનીનનો રિપોર્ટ અને સ્કોપમાં જે દેખાય તે સાથે વાંચે છે.
| પ્રકાર | સ્કોપમાં શું દેખાય | સામાન્ય ઓપરેશન |
|---|---|---|
| ક્લાસિક FAP | નાની ઉંમરથી સેંકડોથી હજારો પોલિપ | પાઉચનું ઓપરેશન, અથવા આંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ |
| હળવો (attenuated) FAP | ઓછા પોલિપ, મોટે ભાગે જમણી બાજુ, મોટી ઉંમરે | આંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ, અથવા વર્ષો સુધી સ્કોપથી કાબૂ |
| MUTYH પોલિપોસિસ | થોડા થી ઘણા પોલિપ, ઘણી વાર મોટી ઉંમરે | મોટા ભાગના લોકોમાં આંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ |
| ઘન, ગંભીર પ્રકાર | મળાશય સહિત પોલિપની આખી ચાદર | પાઉચનું ઓપરેશન, દરેક વ્યક્તિ મુજબ નક્કી કરીને |
ક્લાસિક FAP માં ઓપરેશન સામાન્ય રીતે તરુણાવસ્થા પછી, કિશોરાવસ્થાના અંતે કે વીસીની શરૂઆતમાં ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટો પોલિપ હોય કે કેન્સર મળે તો તે વહેલું કરાય છે.
FAP માં કિશોરાવસ્થાના અંત પહેલાં કેન્સર ઓછું જોવા મળે છે. એટલે યુવાનને ઊંચાઈ-વજન વધવાનો અને શાળા-કૉલેજ પૂરી કરવાનો સમય મળે છે. પરંતુ રાહ જોવાની પણ મર્યાદા છે. પોલિપ સ્કોપથી કાબૂમાં ન રહે ત્યારે ઓપરેશન મોકૂફ ન રખાય.
કેન્સર પહેલેથી મળી આવે તો આયોજન બદલાય છે. ત્યારે ઓપરેશન કેન્સરના નિયમો મુજબ થાય છે, અને આખું મોટું આંતરડું જ કાઢવામાં આવે છે. FAP માં ફક્ત કેન્સરવાળો ભાગ કાઢવો પૂરતો નથી.
ત્રણ વિકલ્પ છે. પાઉચના ઓપરેશનમાં આંતરડું અને મળાશય કાઢીને નવો ભંડાર બનાવાય છે. બીજામાં મળાશય રખાય છે. ત્રીજામાં કાયમી સ્ટોમા રહે છે.
ત્રણેયમાં મોટું આંતરડું નીકળે છે. ફરક એ છે કે મળાશયનું શું થાય છે અને પછી મળ કેવી રીતે પસાર થાય છે.
| ઓપરેશન | શું રહે છે | પછી મળત્યાગની ટેવ | મુખ્ય મર્યાદા |
|---|---|---|---|
| આંતરડું અને મળાશય કાઢીને નાના આંતરડાનું પાઉચ ગુદા સાથે જોડાય | ગુદા અને તેના સ્નાયુ | દિવસમાં ઘણી વાર મળત્યાગ, રાત્રે થોડું લીકેજ | મોટું ઓપરેશન, અને સ્ત્રીઓમાં સંતાનની શક્યતા ઘટી શકે |
| આંતરડું કાઢીને નાનું આંતરડું મળાશય સાથે જોડાય | મળાશય | સામાન્યની વધુ નજીક | મળાશયની સ્કોપ તપાસ આજીવન જોઈએ, અને પછી કાઢવું પડી શકે |
| આંતરડું અને મળાશય કાઢીને છેડે સ્ટોમા | આંતરડા કે મળાશયનો કોઈ ભાગ નહીં | મળ થેલીમાં જાય છે | કાયમી સ્ટોમા |
મળાશયમાં પોલિપની સંખ્યા મોટા ભાગનો નિર્ણય કરે છે. મળાશયમાં ઓછા પોલિપ અને ભરોસાપાત્ર ફૉલો-અપ હોય તો મળાશય રાખવાનું ઝોક છે. ઘણા પોલિપ હોય તો પાઉચ.
પાઉચનું ઓપરેશન કેન્સર થઈ શકે તેવી લગભગ આખી અંદરની પડ દૂર કરે છે. મળાશય રાખતું ઓપરેશન નાનું છે અને મળત્યાગની ટેવ સામાન્યની નજીક રાખે છે, પણ મળાશય જોખમમાં રહે છે. કેટલાક લોકોને પાછળથી તે કાઢવું પડે છે. આ વાત પહેલી મુલાકાતમાં જ સ્પષ્ટ કહેવી જોઈએ, જેથી પહેલું ઓપરેશન ભૂલ હતી એવું કોઈને ન લાગે.
કુશળ હાથમાં લેપ્રોસ્કોપિક (દૂરબીન) ઓપરેશન સારો વિકલ્પ છે. તેમાં અંદર ઓછા ડાઘ બને છે, જે યુવાન સ્ત્રીઓ અને પાછળના કોઈ ઓપરેશન માટે મહત્ત્વનું છે.
Dr Harsh Shah જરૂર મુજબ દૂરબીનથી કે ખુલ્લું ઓપરેશન કરે છે. મોટા કેન્સર કે કડક, ડાઘવાળા પેટમાં ખુલ્લું ઓપરેશન વધુ સુરક્ષિત રસ્તો રહે છે. રસ્તો ગમે તે હોય, લક્ષ્ય એ જ રહે છે: આખું મોટું આંતરડું કાઢવું, ચેતા સાચવવી અને પોલિપવાળી કોઈ પડ પાછળ ન છોડવી.
આજીવન મહત્ત્વની બે બીજી તકલીફો છે: ડ્યુઓડીનમના પોલિપ અને પેટમાં ડેસ્મોઇડ ગાંઠ. આંતરડાના ઓપરેશન પછી આ મુખ્ય જોખમ છે.
ડેસ્મોઇડને કારણે લક્ષ્ય ઘણાં નાના ઓપરેશનને બદલે એક સારી રીતે ગોઠવેલું ઓપરેશન હોય છે. પરિવારમાં ડેસ્મોઇડનો ઇતિહાસ હોય તો સમય અને ઓપરેશનના પ્રકાર વિશે વધારે કાળજીથી ચર્ચા કરવી જોઈએ.
FAP ધરાવતી વ્યક્તિના બાળકોમાં જનીન હોવાની શક્યતા અડધી-અડધી છે. જનીન પરીક્ષણથી ખબર પડે છે, એટલે સ્કોપ તપાસ યોગ્ય ઉંમરે અને ફક્ત જોખમવાળા લોકો માટે શરૂ થાય.
MUTYH પોલિપોસિસ જુદું છે. તેમાં જનીનની બંને નકલોમાં ખામી જોઈએ. એટલે બાળકો કરતાં ભાઈ-બહેનોને વધુ જોખમ રહે છે. જનીન સલાહકાર સમજાવી શકે કે કયા સગાંની તપાસ કરવી. FAP ધરાવતી વ્યક્તિના દરેક નજીકના સગાંને સલાહ-માર્ગદર્શન મળવું જોઈએ.
વારસાગત તકલીફોની કેન્સર બાજુ વિશે વધુ વાંચવા મળાશયના કેન્સરનું જોખમ અને વારસાગત તકલીફો લેખ જુઓ. આ સાઇટ પરનો જૂનો સામાન્ય લેખ familial adenomatous polyposis (FAP) છે, જે અંગ્રેજીમાં છે.
ક્લાસિક FAP માં વહેલા કે મોડા, હા. આંતરડામાં સ્કોપથી સાફ ન થાય તેટલા પોલિપ હોય છે અને છોડી દેવાય તો કેન્સર થાય છે. ફક્ત સમય ગોઠવી શકાય છે.
ઘણી વાર હા. કિશોરાવસ્થાના અંત પહેલાં કેન્સર ઓછું જોવા મળે છે, એટલે ઓપરેશન સામાન્ય રીતે તરુણાવસ્થા પછી ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટા પોલિપ હોય કે સ્કોપમાં ચિંતાજનક દેખાય તો વહેલું કરાય છે.
મોટા ભાગના કિસ્સામાં નહીં. પાઉચનું ઓપરેશન અને મળાશય રાખતું ઓપરેશન, બંનેમાં કાયમી થેલી ટાળી શકાય છે. જોડાણને રક્ષણ આપવા ઘણી વાર થોડા અઠવાડિયા માટે કામચલાઉ સ્ટોમા વપરાય છે.
કોઈ એક બધા માટે સારું નથી. મળાશયમાં ઓછા પોલિપ અને ચોક્કસ ફૉલો-અપ હોય તો મળાશય રાખવું યોગ્ય. મળાશયમાં પોલિપની ઘન ચાદર હોય તો પાઉચ યોગ્ય.
પાઉચના ઓપરેશનમાં પેડુમાં ડાઘ થવાથી સ્ત્રીને ગર્ભ રહેવો મુશ્કેલ બની શકે. મળાશય રાખવાથી કે દૂરબીન ઓપરેશનથી આ અસર ઓછી થઈ શકે. પસંદગી પહેલાં તેની ચર્ચા કરો.
ડેસ્મોઇડ કેન્સરની જેમ ફેલાતું નથી, પણ પેટમાં મોટું થઈને આંતરડા પર દબાણ કરી શકે છે. પહેલાં દવાથી સારવાર થાય છે, અને ઓપરેશન ખરેખર જરૂર હોય ત્યારે જ.
હા. મળાશય, પાઉચ અને ડ્યુઓડીનમની સ્કોપ તપાસ આજીવન જરૂરી છે. કેટલી વાર તે સ્કોપમાં જે દેખાય તેના પર આધાર રાખે છે.
FAP ધરાવતી વ્યક્તિના બાળકોમાં જનીન હોવાની શક્યતા અડધી-અડધી છે. જનીન પરીક્ષણ કહે છે કે કોને વહેલી સ્કોપ તપાસ જોઈએ અને કોને નહીં.
મોટા આંતરડાના કેન્સરની સંપૂર્ણ સારવાર સમજવા કોલોન કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
તમારા પરિવારમાં પોલિપોસિસ ચાલે છે, કે સ્કોપમાં સેંકડો પોલિપ દેખાયા છે? પ્રશ્ન મોટે ભાગે એ નથી કે આંતરડું કાઢવું પડશે કે નહીં, પ્રશ્ન એ છે કે ક્યારે. Dr Harsh Shah સર્જન છે. પોલિપોસિસવાળા પરિવારોને તે જુએ છે અને ઓપરેશનનો સમય તથા પ્રકાર સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. સ્કોપ અને જનીનના રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.