WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

પરિવારમાં FAP: મોટું આંતરડું ક્યારે કાઢવું?

છેલ્લે સુધાર્યું: 13 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, colon cancer surgeon, Ahmedabad

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
કોલોન કેન્સર સર્જન
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

ક્લાસિક FAP માં આંતરડું એમ જ છોડી દેવાય તો તેમાં કેન્સર થવાની લગભગ ખાતરી છે. એટલે પ્રશ્ન ઓપરેશન કરવું કે નહીં તે નથી, પ્રશ્ન ક્યારે કરવું અને કેટલું આંતરડું કાઢવું તે છે.

ઓપરેશન સામાન્ય રીતે કિશોરાવસ્થાના અંતે કે વીસીની શરૂઆતમાં ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટા પોલિપ હોય કે શરૂઆતનું કેન્સર હોય તો વહેલું થાય છે. હળવા પ્રકારમાં રાહ જોઈ શકાય.

પસંદગી નાના આંતરડામાંથી બનાવેલા પાઉચ અને મળાશય સાથે જોડાણ વચ્ચે છે. મળાશયની સ્થિતિ મુખ્ય નક્કી કરે છે, સાથે ડેસ્મોઇડનું જોખમ, સંતાનની શક્યતા અને નિયમિત તપાસ પણ જોવાય છે.

આ લેખ પોલિપોસિસના એક નિર્ણયને સમજાવે છે. મોટા આંતરડાના કેન્સર માટે અમારું કોલોન કેન્સરની સારવાર પાનું જુઓ.

FAP માં મોટું આંતરડું કેમ કાઢવું પડે?

FAP વારસાગત તકલીફ છે, જે APC જનીનની ખામીથી થાય છે. તેમાં આંતરડું પોલિપથી ભરાઈ જાય છે અને કંઈ ન કરાય તો તેમાંના કેટલાક કેન્સરમાં ફેરવાય છે.

સ્કોપથી થોડા પોલિપ કાઢી શકાય. પરંતુ ફરી ફરી ઊગતા સેંકડો પોલિપને સ્કોપ પહોંચી વળતો નથી. એટલે કેન્સર અટકાવવાનો ભરોસાપાત્ર રસ્તો એ પોલિપ ધરાવતું આંતરડું જ કાઢી નાખવાનો છે. MUTYH પોલિપોસિસ નામની સંબંધિત તકલીફમાં પણ આ જ સાચું છે. આ લેખમાં ક્યારે કરવું અને કયું ઓપરેશન પસંદ કરવું તે સમજાવ્યું છે.

પોલિપોસિસનો પ્રકાર નિર્ણયને આકાર આપે છે. ડૉક્ટર જનીનનો રિપોર્ટ અને સ્કોપમાં જે દેખાય તે સાથે વાંચે છે.

પોલિપોસિસના પ્રકાર, સ્કોપમાં શું દેખાય અને સામાન્ય રીતે કયું ઓપરેશન
પ્રકારસ્કોપમાં શું દેખાયસામાન્ય ઓપરેશન
ક્લાસિક FAPનાની ઉંમરથી સેંકડોથી હજારો પોલિપપાઉચનું ઓપરેશન, અથવા આંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ
હળવો (attenuated) FAPઓછા પોલિપ, મોટે ભાગે જમણી બાજુ, મોટી ઉંમરેઆંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ, અથવા વર્ષો સુધી સ્કોપથી કાબૂ
MUTYH પોલિપોસિસથોડા થી ઘણા પોલિપ, ઘણી વાર મોટી ઉંમરેમોટા ભાગના લોકોમાં આંતરડું કાઢી મળાશય સાથે જોડાણ
ઘન, ગંભીર પ્રકારમળાશય સહિત પોલિપની આખી ચાદરપાઉચનું ઓપરેશન, દરેક વ્યક્તિ મુજબ નક્કી કરીને

ઓપરેશન ક્યારે કરવું જોઈએ?

ક્લાસિક FAP માં ઓપરેશન સામાન્ય રીતે તરુણાવસ્થા પછી, કિશોરાવસ્થાના અંતે કે વીસીની શરૂઆતમાં ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટો પોલિપ હોય કે કેન્સર મળે તો તે વહેલું કરાય છે.

FAP માં કિશોરાવસ્થાના અંત પહેલાં કેન્સર ઓછું જોવા મળે છે. એટલે યુવાનને ઊંચાઈ-વજન વધવાનો અને શાળા-કૉલેજ પૂરી કરવાનો સમય મળે છે. પરંતુ રાહ જોવાની પણ મર્યાદા છે. પોલિપ સ્કોપથી કાબૂમાં ન રહે ત્યારે ઓપરેશન મોકૂફ ન રખાય.

  • વહેલું ઓપરેશન: લોહી પડવું, ઝાડા કે આંતરડામાં અવરોધ. પોલિપમાં કેન્સર, માઇક્રોસ્કોપમાં ચિંતાજનક કોષો, મોટા પોલિપ, કે સાફ ન થઈ શકે તેટલા ઘણા પોલિપ.
  • મોડું ઓપરેશન: ઓછા પોલિપવાળો હળવો પ્રકાર, અથવા સ્કોપમાં શાંત દેખાતું બાળક. પરિવાર સ્કોપની તપાસ સમયસર કરાવી શકે તે જરૂરી.
  • આ પણ જોવાય: વ્યક્તિ નિયમિત સ્કોપ તપાસ સુધી પહોંચી શકે છે કે નહીં. પહોંચ ઓછી હોય તો વહેલું ઓપરેશન કારણ બને છે.

કેન્સર પહેલેથી મળી આવે તો આયોજન બદલાય છે. ત્યારે ઓપરેશન કેન્સરના નિયમો મુજબ થાય છે, અને આખું મોટું આંતરડું જ કાઢવામાં આવે છે. FAP માં ફક્ત કેન્સરવાળો ભાગ કાઢવો પૂરતો નથી.

કયા કયા ઓપરેશન શક્ય છે?

ત્રણ વિકલ્પ છે. પાઉચના ઓપરેશનમાં આંતરડું અને મળાશય કાઢીને નવો ભંડાર બનાવાય છે. બીજામાં મળાશય રખાય છે. ત્રીજામાં કાયમી સ્ટોમા રહે છે.

ત્રણેયમાં મોટું આંતરડું નીકળે છે. ફરક એ છે કે મળાશયનું શું થાય છે અને પછી મળ કેવી રીતે પસાર થાય છે.

FAP ના ત્રણ મુખ્ય ઓપરેશનની સરખામણી
ઓપરેશનશું રહે છેપછી મળત્યાગની ટેવમુખ્ય મર્યાદા
આંતરડું અને મળાશય કાઢીને નાના આંતરડાનું પાઉચ ગુદા સાથે જોડાયગુદા અને તેના સ્નાયુદિવસમાં ઘણી વાર મળત્યાગ, રાત્રે થોડું લીકેજમોટું ઓપરેશન, અને સ્ત્રીઓમાં સંતાનની શક્યતા ઘટી શકે
આંતરડું કાઢીને નાનું આંતરડું મળાશય સાથે જોડાયમળાશયસામાન્યની વધુ નજીકમળાશયની સ્કોપ તપાસ આજીવન જોઈએ, અને પછી કાઢવું પડી શકે
આંતરડું અને મળાશય કાઢીને છેડે સ્ટોમાઆંતરડા કે મળાશયનો કોઈ ભાગ નહીંમળ થેલીમાં જાય છેકાયમી સ્ટોમા

આ ત્રણમાંથી પસંદગી કેવી રીતે થાય?

મળાશયમાં પોલિપની સંખ્યા મોટા ભાગનો નિર્ણય કરે છે. મળાશયમાં ઓછા પોલિપ અને ભરોસાપાત્ર ફૉલો-અપ હોય તો મળાશય રાખવાનું ઝોક છે. ઘણા પોલિપ હોય તો પાઉચ.

  1. પહેલાં મળાશયમાં કેન્સર છે કે ગુદાના સ્નાયુ નબળા છે તે તપાસાય છે. તેમાંથી એક પણ હોય તો કાયમી સ્ટોમા વધુ સુરક્ષિત બની શકે.
  2. પછી મળાશયમાં પોલિપ ગણાય છે. ઘન ચાદર હોય તો પાઉચનું ઓપરેશન સૂચવાય.
  3. પછી જોવાય કે આજીવન મળાશયની સ્કોપ તપાસ આ વ્યક્તિ માટે ખરેખર શક્ય છે કે નહીં.
  4. છેલ્લે સંતાનની શક્યતા અને ડેસ્મોઇડનું જોખમ તોળાય છે, જે નીચે સમજાવ્યું છે.

પાઉચનું ઓપરેશન કેન્સર થઈ શકે તેવી લગભગ આખી અંદરની પડ દૂર કરે છે. મળાશય રાખતું ઓપરેશન નાનું છે અને મળત્યાગની ટેવ સામાન્યની નજીક રાખે છે, પણ મળાશય જોખમમાં રહે છે. કેટલાક લોકોને પાછળથી તે કાઢવું પડે છે. આ વાત પહેલી મુલાકાતમાં જ સ્પષ્ટ કહેવી જોઈએ, જેથી પહેલું ઓપરેશન ભૂલ હતી એવું કોઈને ન લાગે.

દૂરબીન કે ખુલ્લું ઓપરેશન?

કુશળ હાથમાં લેપ્રોસ્કોપિક (દૂરબીન) ઓપરેશન સારો વિકલ્પ છે. તેમાં અંદર ઓછા ડાઘ બને છે, જે યુવાન સ્ત્રીઓ અને પાછળના કોઈ ઓપરેશન માટે મહત્ત્વનું છે.

Dr Harsh Shah જરૂર મુજબ દૂરબીનથી કે ખુલ્લું ઓપરેશન કરે છે. મોટા કેન્સર કે કડક, ડાઘવાળા પેટમાં ખુલ્લું ઓપરેશન વધુ સુરક્ષિત રસ્તો રહે છે. રસ્તો ગમે તે હોય, લક્ષ્ય એ જ રહે છે: આખું મોટું આંતરડું કાઢવું, ચેતા સાચવવી અને પોલિપવાળી કોઈ પડ પાછળ ન છોડવી.

આંતરડું કાઢ્યા પછી બીજું શું તપાસવું?

આજીવન મહત્ત્વની બે બીજી તકલીફો છે: ડ્યુઓડીનમના પોલિપ અને પેટમાં ડેસ્મોઇડ ગાંઠ. આંતરડાના ઓપરેશન પછી આ મુખ્ય જોખમ છે.

  • ડ્યુઓડીનમ, એટલે નાના આંતરડાનો પહેલો ભાગ, FAP ના ઘણા લોકોમાં પોલિપ બનાવે છે. સ્કોપ પર તેનો તબક્કો નક્કી થાય છે અને તપાસ તે તબક્કા મુજબ ગોઠવાય છે. આગળ વધેલા પોલિપ માટે ડ્યુઓડીનમનું ઓપરેશન જોઈ શકે.
  • ડેસ્મોઇડ કેન્સર ન હોય તેવી ગાંઠ છે, જે પેટની દીવાલ કે આંતરડાની પટ્ટીમાં વધે છે. તે પેટના કોઈ પણ ઓપરેશન પછી થઈ શકે. પહેલાં દવાથી સારવાર થાય છે. ઓપરેશન ખરેખર જરૂર હોય ત્યારે જ.

ડેસ્મોઇડને કારણે લક્ષ્ય ઘણાં નાના ઓપરેશનને બદલે એક સારી રીતે ગોઠવેલું ઓપરેશન હોય છે. પરિવારમાં ડેસ્મોઇડનો ઇતિહાસ હોય તો સમય અને ઓપરેશનના પ્રકાર વિશે વધારે કાળજીથી ચર્ચા કરવી જોઈએ.

આ તમારા પરિવાર માટે શું સૂચવે છે?

FAP ધરાવતી વ્યક્તિના બાળકોમાં જનીન હોવાની શક્યતા અડધી-અડધી છે. જનીન પરીક્ષણથી ખબર પડે છે, એટલે સ્કોપ તપાસ યોગ્ય ઉંમરે અને ફક્ત જોખમવાળા લોકો માટે શરૂ થાય.

MUTYH પોલિપોસિસ જુદું છે. તેમાં જનીનની બંને નકલોમાં ખામી જોઈએ. એટલે બાળકો કરતાં ભાઈ-બહેનોને વધુ જોખમ રહે છે. જનીન સલાહકાર સમજાવી શકે કે કયા સગાંની તપાસ કરવી. FAP ધરાવતી વ્યક્તિના દરેક નજીકના સગાંને સલાહ-માર્ગદર્શન મળવું જોઈએ.

વારસાગત તકલીફોની કેન્સર બાજુ વિશે વધુ વાંચવા મળાશયના કેન્સરનું જોખમ અને વારસાગત તકલીફો લેખ જુઓ. આ સાઇટ પરનો જૂનો સામાન્ય લેખ familial adenomatous polyposis (FAP) છે, જે અંગ્રેજીમાં છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

FAP હોય તો શું મારે આંતરડું ગુમાવવું જ પડશે?

ક્લાસિક FAP માં વહેલા કે મોડા, હા. આંતરડામાં સ્કોપથી સાફ ન થાય તેટલા પોલિપ હોય છે અને છોડી દેવાય તો કેન્સર થાય છે. ફક્ત સમય ગોઠવી શકાય છે.

મારું બાળક શાળા પૂરી કરે ત્યાં સુધી ઓપરેશન રોકી શકાય?

ઘણી વાર હા. કિશોરાવસ્થાના અંત પહેલાં કેન્સર ઓછું જોવા મળે છે, એટલે ઓપરેશન સામાન્ય રીતે તરુણાવસ્થા પછી ગોઠવાય છે. લોહી પડે, મોટા પોલિપ હોય કે સ્કોપમાં ચિંતાજનક દેખાય તો વહેલું કરાય છે.

શું મારે સ્ટોમાની થેલી રાખવી પડશે?

મોટા ભાગના કિસ્સામાં નહીં. પાઉચનું ઓપરેશન અને મળાશય રાખતું ઓપરેશન, બંનેમાં કાયમી થેલી ટાળી શકાય છે. જોડાણને રક્ષણ આપવા ઘણી વાર થોડા અઠવાડિયા માટે કામચલાઉ સ્ટોમા વપરાય છે.

પાઉચ સારું કે મળાશય રાખવું સારું?

કોઈ એક બધા માટે સારું નથી. મળાશયમાં ઓછા પોલિપ અને ચોક્કસ ફૉલો-અપ હોય તો મળાશય રાખવું યોગ્ય. મળાશયમાં પોલિપની ઘન ચાદર હોય તો પાઉચ યોગ્ય.

શું ઓપરેશનથી સંતાનની શક્યતા પર અસર થાય છે?

પાઉચના ઓપરેશનમાં પેડુમાં ડાઘ થવાથી સ્ત્રીને ગર્ભ રહેવો મુશ્કેલ બની શકે. મળાશય રાખવાથી કે દૂરબીન ઓપરેશનથી આ અસર ઓછી થઈ શકે. પસંદગી પહેલાં તેની ચર્ચા કરો.

ડેસ્મોઇડ શું કેન્સર છે?

ડેસ્મોઇડ કેન્સરની જેમ ફેલાતું નથી, પણ પેટમાં મોટું થઈને આંતરડા પર દબાણ કરી શકે છે. પહેલાં દવાથી સારવાર થાય છે, અને ઓપરેશન ખરેખર જરૂર હોય ત્યારે જ.

આંતરડું કાઢ્યા પછી પણ શું સ્કોપ કરાવવા પડશે?

હા. મળાશય, પાઉચ અને ડ્યુઓડીનમની સ્કોપ તપાસ આજીવન જરૂરી છે. કેટલી વાર તે સ્કોપમાં જે દેખાય તેના પર આધાર રાખે છે.

શું મારાં બાળકોની જનીન તપાસ કરાવવી જોઈએ?

FAP ધરાવતી વ્યક્તિના બાળકોમાં જનીન હોવાની શક્યતા અડધી-અડધી છે. જનીન પરીક્ષણ કહે છે કે કોને વહેલી સ્કોપ તપાસ જોઈએ અને કોને નહીં.

સંબંધિત પાનાં

મોટા આંતરડાના કેન્સરની સંપૂર્ણ સારવાર સમજવા કોલોન કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમારા પરિવારમાં પોલિપોસિસ ચાલે છે, કે સ્કોપમાં સેંકડો પોલિપ દેખાયા છે? પ્રશ્ન મોટે ભાગે એ નથી કે આંતરડું કાઢવું પડશે કે નહીં, પ્રશ્ન એ છે કે ક્યારે. Dr Harsh Shah સર્જન છે. પોલિપોસિસવાળા પરિવારોને તે જુએ છે અને ઓપરેશનનો સમય તથા પ્રકાર સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. સ્કોપ અને જનીનના રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.