Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 9 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Pancreas Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
સ્વાદુપિંડના મોટા ભાગના કેન્સર વારસામાં મળતાં નથી. થોડા દર્દીઓમાં માતા-પિતાથી બાળકને મળેલો જનીન ફેરફાર કુટુંબમાં કેન્સર ચલાવે છે.
ધૂમ્રપાન, લાંબા સમયનો ડાયાબિટીસ, વારંવારનો સ્વાદુપિંડનો સોજો અને મેદસ્વિતા પણ જોખમ વધારે છે. આમાંથી ફક્ત ધૂમ્રપાન અને વજન પૂરેપૂરાં તમારા હાથમાં છે.
સ્વાદુપિંડનું કેન્સર ધરાવતા દરેક દર્દીને જનીન તપાસ આપવી જોઈએ. કુટુંબનો ઇતિહાસ મજબૂત હોય તો સ્વસ્થ સગાંને પણ તે આપી શકાય.
આ લેખ જોખમ વિશે છે. કેન્સર મળી ગયા પછીની તપાસ, ઓપરેશન અને કીમોથેરાપી માટે અમારા સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનાં જુઓ.
ધૂમ્રપાન એ તમારા હાથમાં રહેલું સ્પષ્ટ જોખમ છે. લાંબા સમયનો ડાયાબિટીસ, વારંવારનો સ્વાદુપિંડનો સોજો, મેદસ્વિતા અને વધુ પડતો દારૂ તેમાં ઉમેરો કરે છે.
એકલું કોઈ કારણ કોઈ એક વ્યક્તિના કેન્સરને સમજાવતું નથી. ઘણાં વર્ષો દરમિયાન ઘણી વાર અનેક જોખમ ભેગાં થાય છે, અને ઘણા દર્દીઓને આમાંનું એકેય હોતું નથી.
| જોખમ | શા માટે મહત્ત્વનું | તમે શું કરી શકો |
|---|---|---|
| ધૂમ્રપાન, બીડી અને ચાવવાની તમાકુ સહિત | ટેવોમાંનું મજબૂત જોખમ; છોડ્યા પછી તે ધીમે ધીમે ઘટે છે | આજે જ છોડો; મુશ્કેલ લાગે તો અમારી મદદ માગો |
| ડાયાબિટીસ | લાંબા સમયનો ડાયાબિટીસ જોખમ ઉમેરે છે. 50 વર્ષ પછી શરૂ થયેલો અને વજન ઘટાડા સાથેનો ડાયાબિટીસ શરૂઆતનો સંકેત હોઈ શકે | અચાનક સુગર વધે અને વજન ઘટે તો ડૉક્ટરને કહો |
| લાંબા સમયનો કે વારંવારનો સ્વાદુપિંડનો સોજો | વર્ષો સુધીનો સોજો સ્વાદુપિંડના કોષોને નુકસાન કરે છે | કારણની સારવાર કરો: દારૂ, પથરી કે અવરોધિત નળી |
| મેદસ્વિતા | સોજા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રતિરોધ સાથે જોડાયેલી છે | ખોરાક અને કસરતથી ધીમે ધીમે વજન ઘટાડો |
| વધુ પડતો દારૂ | મોટા ભાગે સ્વાદુપિંડનો સોજો કરીને અસર કરે છે | ઘટાડો કે બંધ કરો |
આહારની ભૂમિકા નાની છે. ઘણું લાલ અને પ્રોસેસ્ડ માંસ થોડું જોખમ ઉમેરી શકે, પણ કોઈ ખોરાક આ કેન્સર કરે કે અટકાવે એવું સાબિત થયું નથી.
થોડા દર્દીઓ વારસાગત જનીન ફેરફાર ધરાવે છે. નજીકનાં બે કે વધુ સગાંને કેન્સર હોય, કે નાની ઉંમરે નિદાન થયું હોય, તે તેના સંકેત છે.
નજીકનાં સગાં એટલે માતા-પિતા, ભાઈ, બહેન અને બાળકો. આખા કુટુંબનો વિચાર કરો, બીજાં કેન્સર સહિત, કારણ કે કેટલાક જનીન ફેરફાર એકસાથે અનેક કેન્સરનું જોખમ વધારે છે.
એક સગાંને કેન્સર હોય તેટલાથી તમે ઊંચા જોખમમાં છો એવું નથી. નજીકનાં સગાંની સંખ્યા વધે અને તેઓ નાની ઉંમરે બીમાર પડ્યાં હોય તેમ જોખમ વધે છે.
મુખ્ય જૂથો DNA સમારકામનાં જનીનો જેમ કે BRCA2, લિંચ સિન્ડ્રોમનાં જનીનો અને થોડા દુર્લભ સિન્ડ્રોમ છે. દરેકમાં બીજાં કેન્સરની પેટર્ન જુદી હોય છે.
| સિન્ડ્રોમ કે જનીન | કુટુંબમાં બીજા સંકેત | શા માટે મહત્ત્વનું |
|---|---|---|
| BRCA1, BRCA2, PALB2, ATM | સ્તન, અંડાશય કે પ્રોસ્ટેટનું કેન્સર | જોખમ વધે છે; કેન્સર થાય તો પ્લૅટિનમ કીમોથેરાપી અને PARP અવરોધક મદદ કરી શકે |
| લિંચ સિન્ડ્રોમ (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2) | નાની ઉંમરે આંતરડા અને ગર્ભાશયનું કેન્સર | જોખમ વધે છે; ઇમ્યુનોથેરાપી વિકલ્પ બની શકે |
| CDKN2A (કુટુંબગત મેલેનોમા) | ઘણા તલ, મેલેનોમા | જોખમ સ્પષ્ટ રીતે વધે છે; ત્વચાની તપાસ પણ જરૂરી |
| પ્યૂટ્ઝ-જેગર્સ સિન્ડ્રોમ (STK11) | હોઠ પર કાળા ડાઘ, આંતરડામાં પોલિપ | નાની ઉંમરથી જોખમ વધે છે |
| વારસાગત સ્વાદુપિંડનો સોજો (PRSS1) | કુટુંબમાં બાળપણથી સ્વાદુપિંડનો સોજો | જીવનભર જોખમ વધે છે, એટલે નજીકનું ફૉલો-અપ સૂચવાય છે |
| કુટુંબગત સ્વાદુપિંડનું કેન્સર | નજીકનાં બે કે વધુ સગાંને કેન્સર, અને જનીન જાણીતું નથી | જનીન ન મળે તો પણ જોખમ વધે છે |
ફૅમિલિયલ પોલિપોસિસ અને લી-ફ્રોમેની સિન્ડ્રોમ જેવા દુર્લભ સિન્ડ્રોમ નાનું જોખમ ઉમેરે છે. આ સિન્ડ્રોમવાળાં મોટા ભાગનાં કુટુંબો પહેલાં બીજાં કેન્સરથી ઓળખાય છે.
સ્વાદુપિંડનું કેન્સર ધરાવતા દરેકને જર્મલાઇન તપાસ આપવી જોઈએ. કુટુંબની પેટર્ન જાણીતા જનીન તરફ ઇશારો કરે ત્યારે સ્વસ્થ સગાંને પણ તે આપી શકાય.
જર્મલાઇન તપાસ લોહી કે લાળથી તમને જન્મથી મળેલાં જનીનો વાંચે છે. તે બાયોપ્સીની ગાંઠ પરની તપાસથી જુદી છે.
કાઉન્સેલર એ નક્કી કરવામાં પણ મદદ કરે છે કે પરિણામ જાણવું કે નહીં. કુટુંબને કેવી રીતે કહેવું તેનું આયોજન કરવામાં પણ તેઓ મદદ કરે છે. જનીન પૅનલ સસ્તી નથી, એટલે શરૂ કરતાં પહેલાં ખર્ચ વિશે પૂછી લો.
હા, પણ થોડા લોકોને જ તેની જરૂર છે. કાળજીપૂર્વક પસંદ કરેલા વધુ જોખમવાળા લોકોને નિષ્ણાત કેન્દ્રોમાં દર વર્ષે MRI, ક્યારેક એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડ સાથે, આપવામાં આવે છે.
સામાન્ય લોકો માટે કોઈ સાદી લોહીની તપાસ કે સ્કેન નથી. સ્વસ્થ લોકોની તપાસથી ખોટા એલાર્મ અને બિનજરૂરી ઓપરેશન થાય છે, એટલે તે જેમનું જોખમ સ્પષ્ટ રીતે ઊંચું છે તેમના માટે જ રખાય છે.
તપાસ એ વચન નથી કે કેન્સર સમયસર મળી જશે. તમે નિર્ણય લો તે પહેલાં તે શું કરી શકે અને શું નહીં તે અમે સમજાવીએ છીએ.
તમાકુ બંધ કરો, વજન યોગ્ય રાખો, ડાયાબિટીસની સારી સારવાર કરો અને વધુ પડતો દારૂ ટાળો. આ પગલાં વારસાગત જોખમ દૂર કરતાં નથી, પણ તેને વધતું અટકાવે છે.
કુટુંબનું વૃક્ષ તમને ચિંતા કરાવતું હોય તો નિદાન સાથે આવતી તપાસો વિશે વાંચો, પછી કુટુંબની વિગતો લઈને કન્સલ્ટેશનમાં આવો.
મોટા ભાગે નહીં. થોડા દર્દીઓમાં કુટુંબમાં ઊતરી આવેલો જનીન ફેરફાર હોય છે. નજીકનાં બે કે વધુ સગાંને કેન્સર હોય, કે નાની ઉંમરે નિદાન થયું હોય, તો તેની શક્યતા વધે છે.
જરૂરી નથી. એક સગાંને કેન્સર હોય તો જોખમ થોડું જ વધે છે. ઘણાં નજીકનાં સગાંને થયું હોય કે તેમને નાની ઉંમરે નિદાન થયું હોય ત્યારે જોખમ વધુ હોય છે.
તમાકુ. બીડી અને ચાવવાની તમાકુ સહિત ધૂમ્રપાન છોડવાથી વર્ષો સુધીમાં જોખમ ઘટે છે. વજન યોગ્ય રાખવું અને ડાયાબિટીસની સારવાર કરવી પણ મદદ કરે છે.
ક્યારેક. 50 વર્ષની ઉંમર પછી અચાનક શરૂ થયેલો ડાયાબિટીસ, ખાસ કરીને વજન ઘટે તો, તપાસવો જોઈએ. ડાયાબિટીસ ધરાવતા મોટા ભાગના લોકોને આ કેન્સર હોતું નથી.
એક પૅનલ જેમાં BRCA1, BRCA2, PALB2, ATM, લિંચ સિન્ડ્રોમનાં જનીનો, CDKN2A અને STK11 આવે છે. તે લોહી કે લાળથી થાય છે. પૅનલ પસંદ કરવામાં જનીન કાઉન્સેલર મદદ કરે છે.
તમારામાં જનીન ફેરફાર મળે પછી જ. ત્યારે તેઓ ફક્ત એ એક ફેરફાર માટે તપાસ કરાવી શકે. કોઈ ફેરફાર ન મળે તો તેઓ કુટુંબના ઇતિહાસને બંધબેસતી સલાહ પ્રમાણે ચાલે છે.
સામાન્ય લોકો માટે નથી. દર વર્ષે MRI, ક્યારેક એન્ડોસ્કોપિક અલ્ટ્રાસાઉન્ડ સાથે, ફક્ત પસંદ કરેલા વધુ જોખમવાળા લોકોને નિષ્ણાત કેન્દ્રોમાં આપવામાં આવે છે.
ના. તે જોખમ વધારે છે, પણ મોટા ભાગના વાહકોને સ્વાદુપિંડનું કેન્સર થતું નથી. તે જાણવાથી તમે વહેલા પગલાં લઈ શકો, તમાકુ છોડી શકો અને લાયક હો તો તપાસ કરાવી શકો.
આખી સારવારના માર્ગ માટે સ્વાદુપિંડના કેન્સરની સારવાર પાનું જુઓ. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
માતા-પિતા કે ભાઈ-બહેનને સ્વાદુપિંડનું કેન્સર થયું હતું, અને હવે તમને તમારા પોતાના જોખમની ચિંતા છે? Dr Harsh Shah તમારી સાથે કુટુંબનું વૃક્ષ જુએ છે. કઈ જનીન તપાસ કરાવવા જેવી છે અને તેનાથી શું બદલાશે તે તેઓ સમજાવે છે. તમારી પાસે જે રિપોર્ટ હોય તે લાવો. ફોન પણ કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
