Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 5 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Intestine & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
રસ્તા પરના અકસ્માત, પડવા કે પેટ પર લાતના માર પછી જો પેટ ફૂલે કે કડક થાય, દુખાવો વધતો જાય, ડાબા ખભાની ટોચે દુખે, ચક્કર આવે, લોહીની ઊલટી થાય, અથવા પેશાબ કે મળમાં લોહી આવે, તો સર્જનને બતાવો. ચામડી સામાન્ય દેખાય તો પણ અંદર ગંભીર ઈજા હોઈ શકે છે.
કેટલીક ઈજા કલાકો પછી દેખાય છે. પહેલી તપાસમાંથી ચાલીને બહાર નીકળનાર વ્યક્તિને પણ લિવર કે બરોળમાંથી લોહી વહેતું હોઈ શકે, અથવા ફાટેલા આંતરડામાંથી રસ ઝરતો હોઈ શકે, એટલે બીજી વાર તપાસ કરવી એ સારી સારવારનો ભાગ છે.
સ્થિર દર્દીઓમાં લિવર અને બરોળની મોટા ભાગની ઈજામાં ઓપરેશન વગર દવાખાનામાં નજર રખાય છે. ફાટેલા આંતરડા માટે, અથવા બંધ ન થતા રક્તસ્રાવ માટે, ઓપરેશન જોઈએ છે.
ઈજા પામેલા પેટની તપાસ, નજર અને સારવાર કેવી રીતે થાય તેનું પૂરું ચિત્ર અમારા પેટની ઈજાની સારવાર પાના પર વાંચો. આ લેખ એક સાંકડા પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે: કયા ચિહ્નો કહે છે કે સર્જને દર્દીને હમણાં જ જોવો જોઈએ.
નીચેના કોષ્ટકમાંનું કોઈ પણ ચિહ્ન, બહાર નાનો ઘા હોય કે ઘસારો હળવો લાગતો હોય તો પણ. જો દર્દી ફિક્કો, પરસેવાવાળો કે ઘેનમાં હોય, તો ઍમ્બ્યુલન્સથી ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ, જાતે વાહન ન ચલાવો.
| ચિહ્ન | તેનો સંભવિત અર્થ | શું કરવું |
|---|---|---|
| પેટ ફૂલે, કડક લાગે કે અડવાથી દુખે | પેટની અંદર લોહી કે આંતરડાનો રસ | હમણાં જ ઇમરજન્સી વિભાગમાં |
| વધતો જતો દુખાવો | કોઈ અંગમાંથી હજી લોહી વહે છે, અથવા આંતરડામાં ફાટ | હમણાં જ ઇમરજન્સી વિભાગમાં |
| ડાબી બાજુ માર પછી ડાબા ખભાની ટોચે દુખાવો | ડાયાફ્રામ નીચે લોહી, ઘણી વાર બરોળમાંથી | હમણાં જ ઇમરજન્સી વિભાગમાં |
| ચક્કર, બેભાન થવું, ઝડપી નાડી, ઠંડી ચીકણી ચામડી | ઘણું લોહી ગયું છે | ઍમ્બ્યુલન્સ, સીધા સુવડાવો |
| ઊલટી, ખાસ કરીને લોહીની ઊલટી | જઠર, ડ્યુઓડેનમ કે આંતરડાને ઈજા | હમણાં જ ઇમરજન્સી વિભાગમાં |
| પેશાબ કે મળમાં લોહી | કિડની, મૂત્રાશય કે આંતરડાને ઈજા | તે જ દિવસે, ડૉક્ટર પાસે |
| સીટ બેલ્ટની લાઇનમાં ઘસારો, અથવા હેન્ડલબારનું નિશાન | તેની નીચે આંતરડાની ઈજા હોઈ શકે | સારું લાગતું હોય તો પણ ડૉક્ટરની તપાસ |
| એક-બે દિવસ પછી તાવ અને વધુ દુખાવો | ચૂકી ગયેલી આંતરડાની ફાટ, જે હવે ઝરે છે | હમણાં જ ઇમરજન્સી વિભાગમાં |
બાકીનો નિર્ણય દવાખાનું અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, CT સ્કેન અને વારંવારની તપાસથી લેશે. તપાસનો પૂરો ક્રમ અમારા પેટની ઈજાના પાના પર છે.
કારણ કે નુકસાન અંદર હોય છે. ચામડી તો ફક્ત ઢાંકણ છે. લિવર, બરોળ, આંતરડું અને તેમની લોહીની નળીઓ ફાટી શકે છે, જ્યારે બહાર થોડું કે કંઈ દેખાતું નથી.
એટલે જ ડૉક્ટર અકસ્માત પછી પેટની એક કરતાં વધુ વાર તપાસ કરે છે, અને પહેલો સ્કેન સામાન્ય આવે એટલે નજર રાખવાનું પૂરું થતું નથી.
108 પર ફોન કરો, દર્દીને સીધો અને ગરમ રાખો, અને મોઢેથી કશું ન આપો. ઓપરેશનની જરૂર પડી શકે છે, અને ભરેલું પેટ બેભાન કરવાની પ્રક્રિયાને ઓછી સલામત બનાવે છે.
બાળકો, વૃદ્ધો, લોહી પાતળું કરતી દવા લેનારા અને ગર્ભવતી મહિલાઓ. તેઓ લોહી વહેતું હોય ત્યારે પણ સારા દેખાઈ શકે છે, એટલે દવાખાને જવાની મર્યાદા નીચી રાખવી.
| વ્યક્તિ | વધારાની કાળજી કેમ |
|---|---|
| બાળક | દુખાવો કહી શકતું નથી; પડ્યા કે હેન્ડલબારના માર પછી ફક્ત રમવાનું બંધ કરે, ચાલવાની ના પાડે કે વારંવાર ઊલટી કરે |
| વૃદ્ધ વ્યક્તિ | દુખાવો ઓછો તીવ્ર લાગે છે અને નાની ઈજા પછી પણ વધુ લોહી વહે છે |
| લોહી પાતળું કરતી દવા લેનાર | લોહી સારી રીતે જામતું નથી, એટલે નાની ફાટમાંથી પણ લોહી વહેતું રહે છે |
| ગર્ભવતી મહિલા | નાના પડવા પછી પણ મા અને બાળક બંનેની તપાસ જોઈએ |
| મોટી બરોળ ધરાવતી વ્યક્તિ, જેમ કે મેલેરિયા કે ટાઇફોઇડ પછી | હળવા ધક્કાથી પણ બરોળ ફાટી શકે છે |
ટીમ પહેલાં શ્વાસ અને બ્લડ પ્રેશર જુએ છે, પછી પથારી પાસે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, અને દર્દી CT સુધી લઈ જવા જેટલો સ્થિર થાય પછી CT સ્કેન કરે છે.
જે દર્દી અસ્થિર હોય અને પથારી પાસેના અલ્ટ્રાસાઉન્ડમાં લોહી દેખાય, તે CT ની રાહ જોતો નથી. તેને સીધો ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જવાય છે.
બ્લડ પ્રેશર અને સ્કેન નક્કી કરે છે. લિવર કે બરોળની ઈજાવાળા સ્થિર દર્દીને સામાન્ય રીતે દવાખાનામાં નજર હેઠળ રખાય છે. અસ્થિર દર્દી, અથવા જેના સ્કેનમાં આંતરડું ફાટેલું દેખાય, તેને ઓપરેશન જોઈએ છે.
| પરિસ્થિતિ | સામાન્ય રીતે શું કરાય |
|---|---|
| લિવર કે બરોળની ઈજા, બ્લડ પ્રેશર સ્થિર | મોનિટરવાળા બિછાને નજર, જરૂર મુજબ ફરી સ્કેન કે લોહીની તપાસ |
| સ્કેનમાં વહેતી લોહીની નળી દેખાય, દર્દી સ્થિર | જંઘામૂળમાંથી કેથેટર નાખીને તે નળી બંધ કરાય (એમ્બોલાઇઝેશન) |
| પ્રવાહી અને લોહી આપવા છતાં બ્લડ પ્રેશર ઘટે | રક્તસ્રાવ રોકવા વિલંબ વગર ઓપરેશન |
| સ્કેનમાં આંતરડાની બહાર હવા કે પ્રવાહી | આંતરડું સાંધવાનું, અથવા ટૂંકો ભાગ કાઢવાનું ઓપરેશન |
| છરીનો ઘા, ઊંડાણ અંગે શંકા | નજર રાખવી, અથવા નાના કૅમેરાથી અંદર જોવું |
બરોળ કે લિવર ઘણી વાર કેમ એમ જ રહેવા દઈ શકાય, અને ક્યારે નહીં, તે અમારા પેટની ઈજામાં ઓપરેશન વગરની સારવાર વિશેના પાના પર સમજાવ્યું છે.
તે જ દિવસે દવાખાને પાછા જાઓ. આંતરડાની નાની ફાટ, અને કેટલીક સ્વાદુપિંડની ઈજા, પહેલા CT માં દેખાતી નથી, અને પેટની તપાસ વધુ સારો ન્યાય કરે છે.
પહેલા દવાખાનાના બધા સ્કેન, રિપોર્ટ અને નોંધ, તે જે ક્રમમાં થયા તે ક્રમમાં લઈ જાઓ. તસવીરો જોનાર સર્જન સામાન્ય રીતે ઝડપથી સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપી શકે છે.
આરામ, ધીમે ધીમે નિયમિત ચાલવું, નક્કી કરેલી ફરી તપાસ, અને પહેલાં થોડા અઠવાડિયાં માટે ચેતવણીનાં ચિહ્નોની સ્પષ્ટ યાદી.
હા. લિવર, બરોળ અને આંતરડું અંદર ફાટી કે લોહી વહી શકે છે, જ્યારે ચામડી પર થોડું કે કંઈ દેખાતું નથી. ચિહ્નો છે: ફૂલેલું કે કડક પેટ, વધતો દુખાવો, બેભાન થવું અને ડાબા ખભાની ટોચે દુખાવો.
મિનિટોમાં કે કેટલાક કલાકો પછી દેખાઈ શકે. આંતરડાની કેટલીક ફાટ એક-બે દિવસ પછી જ તાવ અને વધુ દુખાવા તરીકે દેખાય છે. એટલે બીજી વાર તપાસ કરવી એ સારી સારવારનો ભાગ છે.
ડાયાફ્રામ નીચેનું લોહી એક ચેતાને ખીજવે છે, જેનો દુખાવો ખભામાં અનુભવાય છે. ડાબી પાંસળીઓ પર માર પછી આ દુખાવો બરોળમાંથી લોહી વહેવાનો સંકેત હોઈ શકે અને તરત ઇમરજન્સી તપાસ જોઈએ.
ના. મોઢેથી કશું ન આપો. ઓપરેશનની જરૂર પડી શકે છે, અને ભરેલું પેટ બેભાન કરવાની પ્રક્રિયાને ઓછી સલામત બનાવે છે. હોઠ પર ભીનું કપડું ફેરવવું ચાલે.
ના. બ્લડ પ્રેશર સ્થિર હોય તેવા ઘણા દર્દીઓ દવાખાનામાં નજર હેઠળ રહીને ઓપરેશન વગર સાજા થાય છે. ઓપરેશન કે કેથેટરની સારવાર ચાલુ રહેતા રક્તસ્રાવ માટે છે.
તે જ દિવસે દવાખાને પાછા જાઓ અને રિપોર્ટ ફરી બતાવો. આંતરડાની નાની ફાટ પહેલા સ્કેનમાં ન દેખાય, અને સર્જનની ફરીની તપાસ સ્કેને ચૂકી ગયેલું શોધી શકે છે.
પેટ પર હેન્ડલબારનો માર, અથવા કોઈ સખત ધાર પર પડવું. બાળક ફક્ત રમવાનું બંધ કરે, ચાલવાની ના પાડે કે વારંવાર ઊલટી કરે. ઘસારો ન હોય તો પણ આવા બાળકને તપાસ માટે દવાખાને લઈ જાઓ.
પેટની ઈજા પછીની સંપૂર્ણ સારવાર માટે પેટની ઈજાની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવતા પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
કોઈને હમણાં પેટમાં ઈજા થઈ છે? 108 પર ફોન કરો અથવા સીધા નજીકના ઇમરજન્સી વિભાગમાં જાઓ. બધું શાંત થાય તેની રાહ ન જુઓ. જો દર્દી પહેલેથી દવાખાનામાં હોય અને તમારા કુટુંબને સ્કેન કે આગળના પ્લાન વિશે પેટના સર્જનનો અભિપ્રાય જોઈતો હોય, તો Dr Harsh Shah રિપોર્ટ અને CT ની તસવીરો જોશે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.