Skip to main contentઅમદાવાદ અને ગાંધીનગરમાં pancreas ના head ના cancer ની સારવાર · Dr Harsh Shah · Pancreas Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, અમદાવાદ
ઘણા પરિવાર OPD માં આવીને પહેલું વાક્ય એ જ કહે છે: “બીજે કહ્યું કે operation થાય એમ નથી — તો હવે કંઈ થઈ શકે?” જવાબ છે, હા. Pancreas ના head માં scan પર દેખાતી ગાંઠનો અર્થ આપોઆપ operation નથી, અને દરેક વખતે cancer પણ નથી. સારવારની વાત પહેલાં ચાર સવાલ એક નક્કી ક્રમમાં ઉકેલાય છે: આ ખરેખર pancreas નું cancer છે કે એના જેવી દેખાતી બીજી બીમારી; cancer હોય તો સાચા scan પર એ ચાર જૂથમાંથી કયામાં આવે છે; દર્દીનું શરીર એ જૂથની સારવાર ઝીલી શકે એમ છે કે નહીં; અને એ જૂથની સારવાર ક્યાંથી શરૂ થાય — operation થી, operation પહેલાં chemotherapy થી, કે તકલીફ ઓછી કરવાની સારવારથી. Whipple operation આ સીડીનું એક પગથિયું છે, આખી સીડી નહીં — અને Dr Harsh Shah Apollo Hospital, Bhat પર દરેક પગથિયાની સારવાર કરે છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Pancreas Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, અમદાવાદ
Surgical gastroenterology માં બે વાર qualified અને high-volume units માં તાલીમ લીધેલા Dr Harsh Shah pancreas ની આખી શ્રેણીના રોગ જુએ છે — સોજો, cyst અને cancer. એટલે head ની ગાંઠ એમની પાસે એ તબક્કે પહોંચે છે જ્યાં એને સૌથી વધારે છૂટી પાડવાની જરૂર હોય છે. Gota clinic પર Google rating 4.89, 216 reviews માંથી; Apollo, Bhat listing પર 4.94, 17 reviews માંથી.
Pancreas નું head duodenum ના વળાંકમાં બેઠું છે, પિત્તની નળી (bile duct) ના છેલ્લા ભાગને વીંટળાયેલું, અને આંતરડાનું લોહી લઈ જતી મોટી નસો પર ટેકવેલું. એટલે ત્યાંની ગાંઠ જેને દબાવે એનાથી ઓળખાય છે: bile duct દબાય તો આંખ અને ચામડી પીળી થાય; duodenum દબાય તો ખોરાક આગળ ન જાય; પાછળની નસો દબાય તો દુખાવો પીઠ સુધી જાય.
હું રોજ OPD માં જોઉં છું — ઘરના વડીલને પચાસ વર્ષ પછી અચાનક diabetes આવે, સાથે વજન ઘટતું જાય, અને બધા એને “ઉંમરની વાત” ગણી લે. આ જાણીતું વહેલું ચિહ્ન છે. બીજાં ચિહ્નો જેના પર સાચો pancreas scan કરાવવો જોઈએ: દુખાવા અને તાવ વગરનો કમળો; પેટના ઉપરના ભાગનો દુખાવો જે પીઠ સુધી જાય અને આગળ નમીને બેસવાથી ઓછો થાય; ભૂખ મરી જવી અને વજન ઘટવું; કારણ વગર પગની નસમાં clot; અને ફીકો, ચીકણો ઝાડો. આમાંનું કોઈ ચિહ્ન cancer સાબિત નથી કરતું. દરેક ચિહ્ન એટલું કહે છે કે સાચો scan, સાચી વ્યક્તિ પાસે વંચાવો.
Pancreas ના head માં ગાંઠ ઘણી જુદી જુદી બીમારીઓથી બને છે, અને એની સારવાર એકબીજાથી ઊંધી હોય છે. Pancreatic ductal adenocarcinoma ઉપરાંત ampulla કે duodenum ની ગાંઠ, bile duct ના છેલ્લા ભાગનું cancer, neuroendocrine tumour, cyst વાળી ગાંઠ, અને બે પ્રકારનો સોજો — આ બધાં એ જ નાની જગ્યામાં બેસી શકે. Chronic pancreatitis ની સોજાવાળી ગાંઠ અને autoimmune pancreatitis cancer નથી જ — અને autoimmune pancreatitis ની સારવાર steroid ની ગોળીથી થાય છે, operation થી નહીં.
| ગાંઠ ખરેખર શું નીકળે | કેવી રીતે ઓળખાય | સારવાર માટે એનો અર્થ |
|---|---|---|
| Pancreatic ductal adenocarcinoma | Pancreatic-protocol CT, જરૂર હોય ત્યાં needle સાથે endoscopic ultrasound, CA 19-9 | એના જૂથ પ્રમાણે સારવાર — નીચેની સીડી |
| Ampulla કે duodenum ની ગાંઠ | Endoscopy માં સીધી દેખાય અને sample લેવાય | જુદો રોગ; ઘણી વાર એ જ operation, પણ stage એની પોતાની રીતે |
| Bile duct ના છેલ્લા ભાગનું cancer | નળીનું imaging, endoscopic ultrasound | Operation એ જ રીતે, પણ સારવાર bile duct ના cancer તરીકે |
| Pancreas નો neuroendocrine tumour | CT પર જુદો દેખાવ, tissue થી પાકું | જુદો પ્રકાર, જુદો સારવાર-માર્ગ |
| Cyst વાળી ગાંઠ | MRI અને endoscopic ultrasound પર cyst ની ખાસિયતો | જોખમ પ્રમાણે નજર રાખવી કે કાઢવી |
| Chronic pancreatitis ની સોજાવાળી ગાંઠ | વર્ષો જૂનો pancreatitis, calcium, નળીમાં ફેરફાર | પહેલાં cancer સ્પષ્ટ રીતે નકારવું |
| Autoimmune pancreatitis | આખી ગ્રંથિ ફૂલેલી, IgG4 વધેલું | Steroid ની ગોળી; આના પર operation ન કરાય |
સૌથી મોટી ભૂલ સોજાવાળી ગાંઠમાં થાય છે. Chronic pancreatitis અને cancer સાથે રહી શકે અને scan પર બિલકુલ સરખાં દેખાય. એટલે જૂના pancreatitis વાળા દર્દીને નવો કમળો, નવી ગાંઠ કે ઝડપથી વજન ઘટવું થાય તો એને “જૂનો રોગ જ છે” કહીને છોડાતું નથી. જ્યાં cancer નો સવાલ ખરેખર ઉકેલી ન શકાય ત્યાં cancer નું operation સલામત પસંદગી છે: સાદી ગાંઠ કાઢવી એ અફસોસની વાત છે, cancer ચૂકી જવું એથી ખરાબ.
દરેક તપાસ એક સવાલનો જવાબ આપવા માટે છે. સૌથી મહત્ત્વનો pancreatic-protocol CT છે — પાતળા slices, contrast ના બે phase, અને એકથી વધુ દિશામાં ફરી બનાવેલી images — કારણ કે ફક્ત એ જ બતાવે છે કે ગાંઠ કઈ નસોને અડે છે. Operation થઈ શકે કે નહીં એ ગાંઠના કદથી નહીં, આ વાતથી નક્કી થાય છે, અને સાદો પેટનો CT એનો જવાબ આપી શકતો નથી.
| તપાસ | એ કયો સવાલ ઉકેલે | ક્યારે છોડી શકાય |
|---|---|---|
| Pancreatic-protocol CT | ગાંઠ કાઢી શકાય કે નહીં — કઈ નસ જોડાયેલી છે, liver સુધી ફેલાઈ છે કે નહીં | ક્યારેય નહીં; નિર્ણય આ જ scan પર થાય |
| Needle સાથે endoscopic ultrasound | Cancer છે કે એના જેવી બીમારી; tissue મળે | Chemotherapy પહેલાં tissue જોઈએ જ; સ્પષ્ટ રીતે કાઢી શકાય એવી ગાંઠના operation પહેલાં જરૂરી નથી |
| CA 19-9 blood test | સારવારની અસર માપવા શરૂઆતનો આંકડો | કમળો વધારે હોય ત્યારે ગેરમાર્ગે દોરે — drainage પછી ફરી; કેટલાક લોકો આ marker બનાવતા જ નથી |
| MRI કે MRCP | CT અસ્પષ્ટ હોય, liver માં શંકાસ્પદ ડાઘ હોય, કે નળીઓ સમજવી હોય | CT આ બધું કહી દે ત્યારે |
| Staging laparoscopy | પેટના પડ પર scan માં ન દેખાતા નાના ડાઘ | પસંદગીના દર્દીમાં જ — મોટી ગાંઠ, કમળાના પ્રમાણમાં વધારે marker, કે શંકાસ્પદ તારણ |
| Germline genetic test | વારસાગત BRCA કે PALB2 ફેરફાર — કઈ દવા કામ કરે એ બદલે, અને પરિવાર માટે મહત્ત્વનું | આ cancer ના દરેક દર્દીને |
| PET-CT | — | નિયમિત તપાસનો ભાગ નથી |
પહેલા પખવાડિયામાં બે વાત ફરક પાડે છે. Biopsy negative આવે તો cancer નકારી શકાતું નથી — needle ચૂકી જાય તો એ ફક્ત એટલું કહે કે needle ચૂકી. અને bile duct માં stent આપોઆપ મૂકાતું નથી: તંદુરસ્ત દર્દી જેનું operation લગભગ બે અઠવાડિયામાં થઈ શકે એ stent વગર સીધા operation માં જાય. પિત્તમાં infection, અસહ્ય ખંજવાળ, kidney પર અસર, લાંબી રાહ, કે operation પહેલાં chemotherapy — આમાંથી કોઈ હોય તો covered metal stent મૂકાય. Scan ની સાથે પોષણ પણ તપાસાય છે, કારણ કે વજન ગુમાવતો દર્દી દરેક સારવાર ઓછી ઝીલે છે.
Cancer પાકું થાય પછી pancreatic-protocol CT એને ચારમાંથી એક જૂથમાં મૂકે છે, અને દરેકની શરૂઆત જુદી છે: resectable માં પહેલાં operation; borderline resectable માં પહેલાં chemotherapy, પછી નવો scan, પછી operation; locally advanced માં chemotherapy અને ફરી મૂલ્યાંકન, કારણ કે કેટલાકમાં operation શક્ય બને છે; અને ફેલાયેલા cancer માં શરીરની તાકાત અને genes પ્રમાણે chemotherapy, સાથે તકલીફોની સારવાર. દરેક case પહેલાં tumour board માં ચર્ચાય છે.
| Scan પરનું જૂથ | Scan શું બતાવે | સારવાર ક્યાંથી શરૂ થાય |
|---|---|---|
| Resectable | મુખ્ય ધમનીઓને અડતી નથી; મુખ્ય નસ અડી નથી કે થોડી જ અડી છે | પહેલાં operation, પછી chemotherapy |
| Borderline resectable | ધમનીને થોડી અડે, કે નસને વધુ અડે પણ નસ ફરી બનાવી શકાય | પહેલાં chemotherapy, નવો scan અને CA 19-9, પછી operation |
| Locally advanced | મુખ્ય ધમનીને વીંટળાયેલી, કે નસ ફરી બનાવી ન શકાય | થોડા મહિના chemotherapy, પછી ફરી staging; ક્યારેક radiotherapy |
| Metastatic | Liver, પેટના પડ, કે દૂરની ગાંઠો સુધી ફેલાયેલું | તાકાત અને genetic report પ્રમાણે chemotherapy, શરૂઆતથી જ તકલીફોની સારવાર સાથે |
દરેક જૂથમાં સારવારની તીવ્રતા શરીરની તાકાત નક્કી કરે છે: આખો દિવસ હરતાફરતા દર્દીને વધુ મજબૂત combination chemotherapy અને મોટું operation આપી શકાય; દિવસનો થોડો સમય આરામ કરતા દર્દીને હળવી દવા; અને પથારીવશ દર્દીને તકલીફ ઓછી કરવાની અને વહેલી palliative care. વારસાગત BRCA કે PALB2 ફેરફાર હોય તો platinum વાળી દવા પસંદ થાય. અને chemotherapy પછી CT ઘણી વાર “એવો ને એવો” દેખાય છે ભલે દવાએ કામ કર્યું હોય — એટલે તંદુરસ્ત દર્દીમાં ઘટતો CA 19-9 operation નો વિચાર કરવા માટે પૂરતો હોઈ શકે.
ચાર પરિસ્થિતિમાં operation ની જરૂર નથી — ઊલટું નુકસાન કરે: ગાંઠ autoimmune pancreatitis જેવી cancer સિવાયની બીમારી નીકળે; cancer ફેલાઈ ગયું હોય; દર્દી મોટા operation માટે સક્ષમ ન હોય; કે locally advanced cancer એ હજી chemotherapy ને જવાબ ન આપ્યો હોય. આવામાં પણ ગાંઠથી થતી તકલીફોની સારવાર થાય છે, અને મોટા ભાગે ચીરો મૂક્યા વગર.
“Operation નહીં” નો અર્થ “કંઈ નહીં” નથી. એનો અર્થ એટલો છે કે સૌથી વધુ મદદ કરતી સારવાર ચીરો નથી.
Resectable cancer માં, અને chemotherapy ને જવાબ આપ્યો હોય એવા borderline cancer માં, operation છે pancreatoduodenectomy — Whipple operation. એમાં pancreas નું head, duodenum, bile duct નો નીચલો ભાગ, પિત્તાશય (gallbladder) અને આસપાસની lymph glands એક સાથે નીકળે છે, અને પછી ત્રણ જોડાણ ફરી બનાવાય છે જેથી પિત્ત, pancreas નો રસ અને ખોરાક આંતરડામાં જતાં રહે. હોજરીનો નીચલો વાલ્વ રાખો કે કાઢો — cancer ના પરિણામમાં ફરક નથી.
પરિણામ માટે મહત્ત્વની વાતો: દરેક કાપેલી સપાટી pathologist અલગથી તપાસે અને ત્યાં cancer ન હોવું જોઈએ; glands ની સામાન્ય સફાઈ થાય, કારણ કે વધુ પડતી સફાઈ ફાયદા વગર complications વધારે છે; અને ગાંઠ મુખ્ય નસને ચોંટી હોય અને નસનો ટુકડો કાઢવાથી કિનારી સાફ મળે, તો નસ કાઢીને ફરી બનાવાય. મુખ્ય ધમની કાઢવી એ સામાન્ય practice નથી. ગાંઠ pancreas ની ગરદન સુધી ફેલાઈ હોય તો ક્યારેક આખું pancreas કાઢવું પડે, અને એનો અર્થ જિંદગીભર insulin અને enzyme capsules — આ વાત પહેલેથી પૂરી સમજાવાય છે. બાકીના pancreas અને આંતરડાનું જોડાણ recovery નક્કી કરે છે, એટલે ત્યાં drain મૂકાય છે અને પહેલા દિવસે એનું પાણી તપાસાય છે.
આ operation ની complications ગંભીર છે, અને દરેક પરિવાર હા પાડતાં પહેલાં એ સાંભળે છે: pancreas ના જોડાણમાંથી રસનું લીકેજ; હોજરી મોડી ખાલી થવી, જેથી જમવાનું દિવસો કે અઠવાડિયાં પાછળ જાય; operation પછી bleeding — drain માંથી નાનું ચેતવણીરૂપ bleeding પણ emergency ગણાય, દર્દી સારો દેખાય તો પણ; પિત્ત કે lymph નું લીકેજ; પેટમાં પરુ; ફરી operation; અને જીવનું જોખમ. લાંબા ગાળે ઘણા દર્દીઓને દરેક જમણ સાથે enzyme capsules જોઈએ, અને diabetes નવો આવી શકે કે વધી શકે. Scan માં ન દેખાયેલો ફેલાવો મળે તો operation અધૂરું છોડવું પડે, અને આખી ગાંઠ નીકળ્યા પછી પણ આ cancer ઘણી વાર પાછું આવે — એટલે પછી chemotherapy અપાય છે. Dr Harsh Shah consent પહેલાં આ દરેક વાત પોતે સમજાવે છે, તમારા scan, તમારી તાકાત અને ખરેખર નક્કી થયેલા operation ને લાગુ પડતા આંકડા સાથે — એ સામાન્ય આંકડા નથી અને page પર લખાતા નથી.
આ દર્દીનું Whipple operation pancreas ના neuroendocrine tumour માટે થયું હતું — ઉપરના કોઠામાંની head ની ગાંઠોમાંની એક — અને recovery ની વાત દર્દીના પોતાના શબ્દોમાં છે.
Pancreas ના head ની ગાંઠની સારવાર Apollo Hospital, Bhat પર cashless health insurance, CGHS અને corporate schemes માં આવે છે. Estimate સીડીના કયા પગથિયા પર છો એના પર બદલાય છે — stent, chemotherapy અને Whipple operation તદ્દન જુદાં કામ છે — સાથે room નો પ્રકાર, રોકાણના દિવસો અને ICU ની જરૂર. એટલે સામાન્ય આંકડો કહેવાને બદલે તમારી policy માટે લેખિત estimate બનાવાય છે.
Pre-authorisation hospital નું insurance desk કરે છે, અને Dr Harsh Shah નું office clinical summary તૈયાર કરે છે. Policy ના કાગળ, ઓળખપત્ર, દરેક scan disc માં, અને રોજની દવાઓ પત્તા સાથે લાવો. Blood thinner અને diabetes ની દવા admission પહેલાં કેમ લેવી એની લેખિત સૂચના લઈ લો. Day care માં અપાતી chemotherapy નું cover insurer સાથે અલગથી ચેક થાય છે.
★★★★★
“My patient was having tumour in abdomen. Dr Harsh Shah did an operation called whipple’s operation. Today after 7 days of operation, we are being discharged from the hospital. We are happy with the services provided by Dr Harsh Shah & Apollo Hospital. — piyush aanjna, Google review, Gota clinic listing”
★★★★★
“Met with Dr. Harsh Shah for the consultation of one of my relative. Dr. Harsh Shah is an exceptional surgical oncologist in Ahmedabad. His expertise in treating complex GI cancers like liver, pancreas, and colon cancers is truly remarkable. He explains everything clearly and gives patients full confidence in their treatment. Highly recommended for anyone looking for a skilled and compassionate cancer specialist. — Nagesh Patidar, Google review, Gota clinic listing”
★★★★★
“We are very thankful to Dr. Harsh Shah for successfully performing the Whipple’s procedure. From the beginning, he explained everything clearly and gave us great confidence throughout the treatment. Today, we are happy to share that we received the discharge and are going home with a positive feeling. Thank you, Dr. Harsh Shah, for your expertise, care, and support. Highly recommended for GI surgery. — Desai Sonal, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing”
Dr Harsh Shah ના બંને Google listings પરના ખરા reviews, જેમ લખાયા છે તેમ જ મૂકેલા.
હા. પહેલાં જોવાનું કે એ નિર્ણય કયા scan પર થયો — સાદો CT એ નક્કી કરી શકતો નથી. Borderline cancer માં પહેલાં chemotherapy અને પછી operation થાય છે, અને કેટલાક locally advanced cancer chemotherapy પછી operation લાયક બને છે. Cancer ફેલાયું હોય તો chemotherapy, કમળા માટે stent, દુખાવા માટે block, અને enzyme capsules — આ બધી ખરી સારવાર છે.
દર વખતે નહીં. મોટા ભાગની આવી ગાંઠ cancer નીકળે છે, પણ chronic pancreatitis ની સોજાવાળી ગાંઠ, autoimmune pancreatitis, ampulla કે duodenum ની ગાંઠ, neuroendocrine tumour અને cyst વાળી ગાંઠ પણ એ જ જગ્યાએ હોઈ શકે. Pancreatic-protocol CT અને endoscopic ultrasound આ ભેદ પાડે છે.
ક્યારેક હા. Chemotherapy પહેલાં tissue જોઈએ જ. પણ સાચા scan પર સ્પષ્ટ રીતે કાઢી શકાય એવી ગાંઠમાં biopsy વગર operation થઈ શકે — અને negative biopsy આમ પણ cancer નકારી ન શકત, કારણ કે needle ચૂકી શકે.
કારણ હોય તો જ. દર્દી તંદુરસ્ત હોય અને લગભગ બે અઠવાડિયામાં operation થઈ શકે તો stent વગર સીધું operation. પિત્તમાં infection, ભારે ખંજવાળ, kidney પર અસર, લાંબી રાહ, કે operation પહેલાં chemotherapy હોય તો covered metal stent — plastic stent બંધ થઈ જાય છે.
ફક્ત એક જ બીમારીમાં — autoimmune pancreatitis. એમાં આખી ગ્રંથિ ફૂલેલી દેખાય અને IgG4 વધેલું હોય, અને એ steroid ને જવાબ આપે છે; એના પર operation ન કરાય. Cancer માં steroid સારવાર નથી, એટલે પહેલાં સાચું નિદાન જરૂરી છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, અમદાવાદ, ગુજરાત
Google rating 4.89, 216 reviews
Dr Harsh Shah બે સરનામે મળે છે: Gota, અમદાવાદનું clinic, અને Bhat, ગાંધીનગરની Apollo Hospital.
ગુજરાતભરમાંથી અને રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશથી દર્દીઓ Dr Harsh Shah પાસે આવે છે. Chemotherapy પહેલાં આવતી હોય તો ઘણી વાર અહીં નક્કી થયેલા plan પ્રમાણે ઘરની નજીક અપાઈ શકે, જ્યારે scans, નિર્ણયના તબક્કા અને operation Apollo Hospital, Bhat પર થાય.
Report માં ફક્ત “pancreas માં ગાંઠ” લખ્યું છે, અને આગળ શું કરવું એ કોઈએ સમજાવ્યું નથી? Scan ની images અને reports appointment પહેલાં મોકલી શકો, જેથી consultation એ વાંચેલા reports સાથે શરૂ થાય; આગળ શું કરવું એ consultation માં, તપાસ પછી નક્કી થાય છે. Call +91-63555-64601 · Scan WhatsApp પર અગાઉથી મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
