Skip to main contentDr Harsh Shah · Rectal Cancer Surgeon · Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
મળાશય (rectum) ના દરેક કેન્સરમાં rectum કાઢવું જ પડે એવું નથી. અમુક દર્દીઓમાં chemotherapy અને radiotherapy પછી ગાંઠ સંપૂર્ણ ગાયબ થઈ જાય છે, અને પછી operation ને બદલે નિયમિત તપાસ ચાલુ રાખીને rectum બચાવી શકાય છે. બીજા એક નાના જૂથમાં સાવ શરૂઆતની ગાંઠ ગુદા વાટે જ કાઢી શકાય છે. બાકીના બધા માટે rectum કાઢવું એ જ મટાડતું operation છે. તમે કયા જૂથમાં છો એ pelvic MRI, આંગળીથી કરેલી તપાસ અને tumour board નક્કી કરે છે — ઇચ્છા નહીં.

Dr. Jivraj Mehta Hospital
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Rectal Cancer Surgeon
· Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad
Surgical gastroenterology માં બે વાર qualified, અને એટલાં વર્ષોથી practice માં કે rectal cancer ના દર્દીઓને operation પછી પણ લાંબા સમય સુધી જોયા છે — stoma બંધ થતાં સુધી, સંડાસની ટેવ ઠેકાણે આવતાં વરસેક લાગે ત્યાં સુધી, અને rectum બચાવ્યું હોય તો જે તપાસ વરસો ચાલે એ બધામાં. એક surgeon તરીકે કહું — આ રોગમાં સૌથી વધારે પ્રામાણિકતા અહીં જ જોઈએ, કારણ કે rectum બચાવવાનો વિકલ્પ કેટલાક દર્દી માટે સાચે જ છે અને કેટલાક માટે ચૂપચાપ જોખમી છે.
Rectum બચાવવું એટલે મળાશયના કેન્સરની સારવાર પૂરી કરવી, પણ rectum કાઢ્યા વગર. એના બે રસ્તા છે. પહેલો — પહેલાં chemotherapy અને radiotherapy આપવી, અને જો ગાંઠનું નામનિશાન ન રહે તો operation ને બદલે ચુસ્ત follow-up માં રાખવું. બીજો — સાવ શરૂઆતની નાની ગાંઠ ગુદા વાટે કાઢી નાખવી અને બાકીનું rectum જેમનું તેમ રાખવું.
આ વાત મળાશયમાં જેટલી અગત્યની છે એટલી મોટા આંતરડા (colon) માં નથી, અને કારણ શરીરરચનામાં છે. Rectum મળ સંઘરે છે અને ક્યારે જવું એની ખબર આપે છે. એ કાઢી નાખો એટલે સંડાસની ટેવ કાયમ માટે બદલાય, અને ગાંઠ નીચે હોય તો કાયમી colostomy પણ આવી શકે. કેન્સર મટાડવા માટે એ કિંમત ચૂકવવા જેવી છે. પણ કેન્સર પહેલેથી જ ગયું હોય ત્યારે એ કિંમત ચૂકવવા જેવી નથી.
Watch-and-wait એ હળવી સારવાર નથી. એ વારંવારની તપાસ, વારંવારની scopy અને વારંવારના MRI નો એક કાર્યક્રમ છે, જેમાં operation બાજુ પર તૈયાર રાખેલું હોય છે — અને એ ત્યારે જ સલામત છે જ્યારે દર્દી ખરેખર પાછો આવે. દૂર રહેતા હોવાથી કે ખર્ચને કારણે દર ત્રણ મહિને આવવું શક્ય ન હોય, તો સાચો જવાબ એ જ છે કે આ વિકલ્પ તમારા માટે નથી — એ સ્પષ્ટ કહી દેવાય છે, આપીને પછી દર્દી ખોવાઈ જાય એના કરતાં.
Rectum બચાવી શકાય કે નહીં એ બે વસ્તુ નક્કી કરે છે — આંગળીથી કરેલી તપાસ (digital rectal examination) અને પૂરા template પ્રમાણે report થયેલો pelvic MRI. આંગળી કહે છે કે ગાંઠ કેટલે ઊંચે છે, હલે છે કે નહીં, અને sphincter સુધી પહોંચી છે કે નહીં. MRI એ કહે છે જે આંગળી નથી કહી શકતી — ગાંઠ કેટલી ઊંડી ઊતરી છે, rectum ના બહારના આવરણથી કેટલી નજીક છે, અને આજુબાજુની નસોમાં ઘૂસી છે કે નહીં.
હું રોજ OPD માં જોઉં છું — rectal cancer બીજી કોઈ પણ તપાસ કરતાં આંગળીથી વધારે વાર પકડાય છે. એટલે દરેક દર્દીની તપાસ Dr Harsh Shah પોતે પહેલી જ મુલાકાતમાં કરે છે. ગુદાથી ગાંઠનું અંતર rigid scope પર માપેલું હોય એ એક જ આંકડો નક્કી કરે છે કે કયાં operation શક્ય છે — flexible scope એ અંતર વધારે બતાવે છે, એટલે માપ ફરી લેવાય છે, માની લેવાતું નથી.
Pelvic MRI એ મુખ્ય તપાસ છે, અને સામાન્ય report ચાલતો નથી. જોઈએ છે synoptic report, જેમાં લખ્યું હોય — T stage, ગાંઠથી mesorectal fascia સુધીનું અંતર (એ જ આવરણ જેના પર surgeon કાપે છે), extramural venous invasion, nodes ની સ્થિતિ, ગુદાથી ઊંચાઈ, અને નીચેની ગાંઠમાં sphincter કે levator સંડોવાયેલા છે કે નહીં. એવો report ન હોય તો scan ફરી કરાવાય છે, અટકળ નથી કરાતી — કારણ કે નીચેનો આખો રસ્તો એના પરથી જ પસંદ થાય છે.
એની સાથે: આખી colonoscopy અને biopsy, જેથી colon માં બીજી ગાંઠ ન હોય એની ખાતરી થાય; છાતી, પેટ અને pelvis નો staging CT; baseline CEA; અને biopsy પર MMR કે MSI testing. Endorectal ultrasound ત્યારે જ ઉમેરાય છે જ્યારે local excision વિચારવાનું હોય અને MRI સાવ શરૂઆતની ગાંઠને થોડી ઊંડી ગાંઠથી અલગ ન પાડી શકતો હોય.
મળાશયનું કેન્સર માત્ર stage પ્રમાણે નહીં, MRI risk tier પ્રમાણે સારવાર પામે છે, અને એવા ત્રણ tier છે. Good-risk ગાંઠ સીધી operation પર જાય છે. Intermediate-risk ગાંઠમાં માત્ર chemotherapy અપાય છે અને pelvic radiotherapy જાણીજોઈને બાકાત રખાય છે. High-risk ગાંઠમાં આખી chemotherapy અને આખી radiotherapy પહેલાં અપાય છે — અને rectum બચાવવાની શક્યતા આ જ જૂથમાં ઊભી થાય છે.
| MRI risk tier | Scan શું બતાવે છે | સારવારનો ક્રમ | Rectum બચી શકે? |
|---|---|---|---|
| Early / good | છીછરી ગાંઠ, અથવા વચ્ચેની-ઉપરની ગાંઠ જેમાં mesorectal fascia સુધીનું અંતર સારું અને નસોમાં ઘૂસણખોરી નહીં | સીધું operation — total mesorectal excision, પહેલાં કોઈ સારવાર નહીં | માત્ર સાવ શરૂઆતની પસંદગીની ગાંઠમાં, local excision થી |
| Intermediate | ઊંડી ગાંઠ, પણ mesorectal fascia સુધીનું અંતર જોખમમાં નથી | પહેલાં માત્ર chemotherapy, pelvic radiotherapy જાણીજોઈને બાકાત, પછી operation | ના — પણ radiotherapy ની લાંબા ગાળાની તકલીફો ટળે છે |
| Locally advanced / high risk | Mesorectal fascia સુધી પહોંચેલી કે વટાવી ગયેલી ગાંઠ, નસોમાં ઘૂસણખોરી, મોટા nodes, કે નીચેની ગાંઠ | Total neoadjuvant therapy — આખી chemotherapy અને radiotherapy operation પહેલાં | હા, જો ગાંઠ સંપૂર્ણ ગાયબ થઈ જાય |
વચ્ચેની હરોળ મોટા ભાગના દર્દીની ધારણાથી ઊંધી પડે છે. જ્યાં mesorectal fascia સુધીનું અંતર જોખમમાં નથી, ત્યાં માત્ર chemotherapy પણ કેન્સર એટલું જ કાબૂમાં રાખે છે, અને radiotherapy થી આંતરડાં, bladder, જાતીય ક્ષમતા અને સંતાનપ્રાપ્તિને જે લાંબા ગાળાનું નુકસાન થાય એ ટળે છે. જેની ગાંઠ chemotherapy ને જવાબ ન આપે એમના માટે radiotherapy અનામત રખાય છે. એ બાકાત રાખવાનો નિર્ણય tumour board નો હોય છે, એકલા doctor નો નહીં — અને અંતર જોખમમાં હોય ત્યાં ક્યારેય નહીં.
ઉપરની હરોળમાં જ rectum બચાવવાની વાત આવે છે. Total neoadjuvant therapy એટલે radiotherapy અને આખો chemotherapy નો course operation પહેલાં આપી દેવો. કારણ વ્યવહારુ છે — મોટા pelvic operation પછી કરતાં પહેલાં દર્દીઓ chemotherapy ઘણી સારી રીતે પૂરી કરે છે. બે schedule માન્ય છે: એક અઠવાડિયાની ટૂંકી અને સઘન radiotherapy પછી મહિનાઓની chemotherapy, અથવા પહેલાં મહિનાઓની chemotherapy અને પછી લાંબો radiotherapy course સાથે tablet chemotherapy. કઈ પસંદ કરવી એ તબિયત, કેટલું દૂરથી આવવાનું છે અને radiotherapy ક્યાં ઉપલબ્ધ છે એના પરથી નક્કી થાય છે — એકલી ગાંઠ પરથી નહીં.
Total neoadjuvant therapy પછી કેટલાક દર્દીઓમાં ગાંઠ ક્યાંય જડતી નથી — આંગળીથી કશું લાગતું નથી, scopy માં કશું દેખાતું નથી, MRI માં કશું નથી. એને clinical complete response કહે છે, અને એવા દર્દીઓ માટે rectum કાઢવાને બદલે watch-and-wait એક માન્ય વિકલ્પ છે. ઓછી સારવાર નહીં — જુદી સારવાર, પોતાની માગણીઓ સાથે.
“સંપૂર્ણ” શબ્દ વાપરતાં પહેલાં ત્રણેય તપાસ એકમત હોવી જોઈએ: આંગળીથી કશું ન લાગે, scopy માં ગાંઠને બદલે સફેદ સપાટ ડાઘ દેખાય, અને MRI માં કશું બાકી ન દેખાય. એકમાં પણ શંકા હોય તો જવાબ ના છે અને operation થાય છે. આમાં અડધોપડધો નિર્ણય હોતો નથી.
હવે એ ભાગ, જે શરૂઆતમાં ભાગ્યે જ કહેવાય છે. Follow-up એટલે પહેલાં બે વર્ષ દર ત્રણ-ચાર મહિને આંગળીથી તપાસ, scopy અને pelvic MRI — કારણ કે ગાંઠ પાછી આવે તો લગભગ આ જ ગાળામાં આવે છે — અને પછી પાંચ વર્ષ સુધી દર છ મહિને. એ દરેક મુલાકાતમાં ગાંઠ પાછી આવી હોવાના સમાચાર મળવાની શક્યતા હોય છે.
પાછી આવે તો જવાબ એ જ operation છે જે શરૂઆતમાં થવાનું હતું, અને સમયસર પકડાયેલી ગાંઠ લગભગ હંમેશાં કાઢી શકાય એવી જ હોય છે — એટલે જ follow-up આટલો ચુસ્ત રખાય છે. Dr Harsh Shah દરેક દર્દી પાસે આ વાત એના પોતાના શબ્દોમાં પાછી કહેવડાવે છે, કારણ કે જેણે આ સમજ્યું નથી એ સારું લાગવા માંડે એટલે આવવાનું બંધ કરી દે છે.
Watch-and-wait આપવાનો દરેક નિર્ણય પહેલાં tumour board માં જાય છે — surgeon, medical oncologist, radiation oncologist, radiologist અને pathologist. અહીં એ નિયમ છે, ઔપચારિકતા નહીં; અને radiotherapy બાકાત રાખવાના દરેક નિર્ણય માટે પણ એ જ લાગુ પડે છે.
બીજા રસ્તામાં chemotherapy કે radiotherapy આવતી જ નથી. સાવ શરૂઆતનું મળાશયનું કેન્સર — નાનું, છીછરું, well differentiated, ગોળાઈના ત્રીજા ભાગથી ઓછું, નાની નસોમાં ઘૂસણખોરી વગરનું — ગુદા વાટે જ કાઢી શકાય છે, નીચેની આખી જાડાઈ સાથે, અને બાકીનું rectum જેમનું તેમ રહે છે. પેટ પર કાપો નહીં, કોથળી નહીં.
પસંદગી જાણીજોઈને સાંકડી રખાય છે, કારણ કે local excision ગાંઠ કાઢે છે પણ rectum ની બાજુમાં આવેલા lymph nodes નહીં — એટલે એ ત્યારે જ સલામત છે જ્યારે કેન્સર એ nodes સુધી પહોંચ્યું હોવાની શક્યતા બહુ ઓછી હોય. એટલા માટે જ MRI અને endorectal ultrasound બંને વપરાય છે.
કાઢેલા ટુકડાનો pathologist નો report એ ક્ષણ છે જ્યાં plan બદલાઈ શકે. ગાંઠ ધાર્યા કરતાં ઊંડી નીકળે, poorly differentiated હોય, કે નાની નસોમાં ઘૂસી હોય તો rectum અને એના lymph nodes કાઢવાનું આખું operation કરવું પડે છે. આ વાત local excision પહેલાં સમજાવાય છે, પછી નહીં — report સારો ન આવે તો બીજું operation કરાવવા તૈયાર ન હોય એવા દર્દી માટે પહેલું operation પણ યોગ્ય નથી.
મોટા ભાગના મળાશયના કેન્સરમાં rectum કાઢવું પડે છે, અને એ operation એટલે total mesorectal excision — rectum ને એના અખંડ ચરબીના આવરણ સાથે, કુદરતી plane પર, ચારેબાજુ સાફ margin સાથે અને એના બધા lymph nodes સાથે કાઢવું. આ જ operation એ આ રોગનું પરિણામ બદલ્યું છે, અને અયોગ્ય ગાંઠ ઇચ્છવાથી યોગ્ય બની જતી નથી.
કયું સ્વરૂપ કરવું એ ગાંઠ ક્યાં છે અને sphincter સંડોવાયેલું છે કે નહીં એના પર છે. ઉપરના કે વચ્ચેના rectum માં: anterior resection અને આંતરડું પાછું જોડી દેવાય. નીચે, પણ sphincter સાફ: low anterior resection, ગુદા સાથે જોડાણ, અને રક્ષણ માટે હંગામી ileostomy. Sphincter માં ગાંઠ ઘૂસી હોય કે પહેલેથી જ control ની તકલીફ હોય: abdominoperineal excision અને કાયમી colostomy. પસંદગીની નીચેની ગાંઠમાં, control સારું હોય તો, intersphincteric resection પણ થઈ શકે.
નીચેના જોડાણ પછીની હંગામી ileostomy એ કંઈ ખોટું થયાની નિશાની નથી. એ leak થતું અટકાવતી નથી — એ leak ને જીવલેણ મુસીબતમાંથી સંભાળી શકાય એવી તકલીફમાં ફેરવે છે. મોટા ભાગની ત્રણથી છ મહિને બંધ થઈ જાય છે, બાકીની chemotherapy પૂરી થાય અને contrast study માં જોડાણ સાબૂત દેખાય પછી. અમુક દર્દીઓમાં એ ક્યારેય બંધ નથી થતી, અને એ વાત પહેલા operation પહેલાં કહેવાય છે, પછી ખબર પડે એમ નહીં.
સંડાસની ટેવ વિશે પણ operation પહેલાં જ વાત થાય છે. નીચેનું જોડાણ હોય તો વારંવાર અને તાત્કાલિક જવું, થોડી થોડી વારે જવું, અને ક્યારેક control ન રહેવો — આ બધું સામાન્ય છે અને એને સાથે મળીને low anterior resection syndrome કહે છે. એક-બે વર્ષમાં bowel retraining, દવા, pelvic floor physiotherapy અને rectal irrigation થી સુધરે છે, પણ સાવ મટી જ જાય એવું જરૂરી નથી. જેને આ વાત operation પછી પહેલી વાર કહેવાય એને છેતરાયાની લાગણી થાય છે — અને એ વાજબી છે.
બીજી બે વાત. સંતાનપ્રાપ્તિની ઉંમરના કોઈ પણ દર્દી સાથે pelvic radiotherapy શરૂ થાય એ પહેલાં fertility preservation ની ચર્ચા થવી જ જોઈએ — એ સમયસર કરવાની વાત છે અને નિયમિત ભુલાય છે. અને જે ગાંઠે આંતરડું બંધ કરી દીધું હોય તેમાં પહેલાં defunctioning stoma, પછી આખી સારવાર, પછી resection: staging વગરના બંધ થયેલા મળાશયના કેન્સરનું emergency operation એ oncological ભૂલ છે.
માપ એ છે કે pathologist પછી શું લખે છે — અખંડ આવરણ અને સાફ margin — અને Dr Harsh Shah એ report ને ઔપચારિકતા નહીં, પોતાના audit તરીકે જુએ છે.
★★★★★
★★★★★
★★★★★
“We came from Udaipur, Rajasthan for my husband's rectal cancer surgery. Dr. Harsh Shah performed the operation with great expertise and care. He explained everything clearly and supported us throughout the treatment. The surgery was successful, and we are very grateful for the excellent care we received. Dr. Harsh Shah is one of the best rectal cancer surgeons. Highly recommended!" — Bhupendar Dave, 5 stars, Google review”
આ Dr Harsh Shah ના listings પરથી લીધેલા, મળાશયના કેન્સરની સારવાર લીધેલા દર્દીઓના Google reviews છે — જેમના તેમ, મૂળ જોડણી અને શબ્દો સાથે.
પહેલી મુલાકાતથી પૂરી રિકવરી સુધી પાંચ તબક્કા છે, અને દરેક તબક્કે તમને કહેવાય છે કે હવે પછી શું અને ક્યારે.
મળાશયના કેન્સરનો એક આંકડો હોતો નથી — સારવાર મહિનાઓ ચાલે છે અને કયો રસ્તો લેવાય એના પર ખર્ચ બદલાય છે. જે અપાય છે તે દરેક તબક્કા પહેલાં લખેલું estimate, અને policy માન્ય રાખે ત્યાં cashless pre-authorisation.
ખર્ચ શેનાથી બદલાય: radiotherapy અપાય છે કે બાકાત, chemotherapy ના કેટલા cycles, કયું operation થાય છે, હંગામી ileostomy મૂકીને પછી બીજા admission માં બંધ કરવી પડે છે કે નહીં, કેટલા દિવસ રોકાણ, અને room category. Watch-and-wait માં operation ટળે છે પણ બે વર્ષ સુધી દર ત્રણ-ચાર મહિને scan, scopy અને consultation ઉમેરાય છે — એ વારંવારનો ખર્ચ પહેલેથી કહી દેવાય છે, પછી ખબર પડે એમ નહીં.
Office દરેક admission પહેલાં pre-authorisation તૈયાર કરીને મોકલે છે. Policy ના કાગળ અને card, ઓળખનો પુરાવો, MRI અને CT disc પર, biopsy અને blood reports, અને દવાઓની યાદી સાથે લાવો.
મોટા ભાગના દર્દીઓમાં નહીં. કાયમી colostomy ત્યારે જોઈએ જ્યારે ગાંઠ sphincter ના સ્નાયુમાં જ ઘૂસી ગઈ હોય, અથવા કેન્સર પહેલાં પણ control ની તકલીફ હોય. બાકીનામાં આંતરડું પાછું જોડાય છે, સામાન્ય રીતે હંગામી ileostomy સાથે, જે થોડા મહિને બંધ થાય છે. તમારી ગાંઠનો જવાબ આંગળીની તપાસ અને pelvic MRI આપે છે, અને Dr Harsh Shah એ પહેલી મુલાકાતમાં જ કહી દે છે.
અમુક દર્દીઓમાં હા. Operation પહેલાં અપાયેલી chemotherapy અને radiotherapy પછી ગાંઠ સાવ ગાયબ થઈ ગઈ હોય — આંગળીથી કશું નહીં, scopy માં કશું નહીં, MRI માં કશું નહીં — તો rectum કાઢવાને બદલે એને નિયમિત તપાસ હેઠળ રાખી શકાય. આ બધા માટે નથી, tumour board નક્કી કરે છે, અને એમાં બે વર્ષ સુધી દર ત્રણ-ચાર મહિને તપાસ, scopy અને scan કરાવવાની જવાબદારી આવે છે.
તો operation થાય છે — એ જ operation જે શરૂઆતમાં થવાનું હતું. પાછી આવવાનું લગભગ હંમેશાં પહેલાં બે વર્ષમાં થાય છે, અને સમયસર તપાસમાં પકડાય તો લગભગ હંમેશાં કાઢી શકાય એવી જ હોય છે. એટલે જ તપાસ આટલી વારંવાર રખાય છે — મુલાકાત ચૂકવી એ એક જ વસ્તુ છે જે આ સલામત કાર્યક્રમને જોખમી બનાવે છે.
જરૂરી નથી. એ pathologist ના report પર છે — કેન્સર કેટલું ઊંડું ગયું, કેટલું well differentiated છે, નાની નસોમાં ઘૂસ્યું કે નહીં, અને કિનારીઓ સાફ છે કે નહીં. લક્ષણો અનુકૂળ હોય તો એ polypectomy કે એક formal local excision જ આખી સારવાર બની શકે. ન હોય તો lymph nodes સાથેનું પૂરું operation કરવું પડે. Histology report અને colonoscopy ની images લાવો — જવાબ એમાં જ છે.
રસ્તા કરતાં specimen વધારે મહત્ત્વનું છે. પરિણામ એના પર છે કે rectum ની આસપાસનું આવરણ અખંડ અને margin સાફ નીકળે છે કે નહીં. Dr Harsh Shah તમારા pelvis માં એ મળે એવો રસ્તો પસંદ કરે છે, અને plane જતું લાગે તો ખચકાયા વગર બદલે છે.
Dr Harsh Shah Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ માં બેસે છે.
મળાશયના કેન્સરની સારવાર માટે દર્દીઓ આખા ગુજરાતમાંથી આવે છે — ગાંધીનગર, રાજકોટ, સુરત, વડોદરા, ભાવનગર, મહેસાણા, બનાસકાંઠા અને કચ્છ — અને રાજસ્થાન તથા મધ્ય પ્રદેશથી પણ. અમદાવાદ બહારથી આવતા હો તો MRI પહેલાં WhatsApp પર મોકલો, અને કેટલી વાર આવવું ખરેખર ફાવશે એ સ્પષ્ટ કહો: એ જવાબ પણ rectum બચાવવાના નિર્ણયનો ભાગ છે.
આ ઓપરેશન આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જરીનો એક ભાગ છે. મોટા આંતરડા અને મળાશયની કઈ તકલીફમાં સર્જનને મળવું, અને પહેલી મુલાકાતમાં કયા રિપોર્ટ્સ લાવવા — વાંચો: અમદાવાદમાં આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જન · Colorectal surgeon in Ahmedabad (English)
જો તમને કહેવાયું હોય કે કાયમી કોથળી (permanent stoma) સિવાય કોઈ રસ્તો નથી, તો પહેલાં પૂછો કે pelvic MRI થયો છે કે નહીં અને એનો report પૂરો છે કે નહીં. એ એક report જ નક્કી કરે છે કે rectum બચાવવાની વાત શક્ય છે કે નહીં. Call +91-63555-64601 · WhatsApp કરો
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.