Skip to main contentDr Harsh Shah · Rectal Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, Ahmedabad
Ultra-low rectal cancer એટલે મળાશયના સાવ છેલ્લા ભાગમાં થયેલું cancer — જે sphincter ના સ્નાયુની બરાબર સામે હોય, અથવા એ સ્નાયુમાં જ ઘૂસી ગયું હોય. એ સ્નાયુ બચાવી શકાશે કે નહીં, એ surgeon ની પસંદ પર કે machine કેટલું આધુનિક છે એના પર નક્કી થતું નથી. એ નક્કી થાય છે ત્રણ વસ્તુથી — હાથથી કરેલી તપાસ, rigid scope પર માપેલું અંતર, અને pelvic MRI જે લખીને કહે કે tumour sphincter સુધી પહોંચ્યું છે કે નહીં. પહોંચ્યું હોય તો abdominoperineal excision — જેમાં કાયમી colostomy આવે — એ જ operation cancer સાફ કરે છે. ન પહોંચ્યું હોય તો sphincter બચાવાય છે. Dr Harsh Shah તારીખ નક્કી થાય એ પહેલાં જ તમને કહી દે છે કે તમારા કિસ્સામાં આ બેમાંથી કયું છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Rectal Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad
દેશના ઉત્તમ surgical gastroenterology programme માં તાલીમ, અને એ જ વિષયમાં બે વાર qualified — Dr Harsh Shah માટે મળાશયની surgery એ યાદીમાંની એક વસ્તુ નથી, પણ મુખ્ય કામ છે. Rectal cancer એવું cancer છે જેમાં સારા અને ચલાવી લેવાય એવા operation વચ્ચેનો ફરક pathologist ને દેખાય છે — કાઢેલા ભાગનું આવરણ આખું રહ્યું કે નહીં, એમાં. Gota clinic પર 216 reviews માં Google rating 4.89, અને Apollo, Bhat listing પર 17 reviews માં 4.94.
ગુદાના મુખથી પંદર સેન્ટિમીટરની અંદર હોય એ ગાંઠને rectal કહેવાય. Ultra-low એટલે સાવ છેલ્લા થોડા સેન્ટિમીટર — sphincter complex ની બરાબર સામે, અથવા એમાં ઘૂસેલું. Sphincter એ બે ગોળ સ્નાયુ છે જે મળ રોકી રાખે છે અને તમે ઇચ્છો ત્યારે છૂટે. Tumour અને એ સ્નાયુ વચ્ચે જગ્યા સાવ ઓછી હોય છે, અને એક વાર સ્નાયુ કાઢી નાખ્યા પછી એ ફરી બનાવી શકાતો નથી. ગુદામાંથી લોહી પડે એ મોટા ભાગે હાનિકારક હોતું નથી — પણ આ cancer મોડું પકડાવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ એ જ છે કે લોહીને હરસ ગણી લેવાયું અને મળાશયની તપાસ જ ન થઈ.
Internal sphincter એ એ સ્નાયુ છે જે તમે ઊંઘતા હો ત્યારે પણ મળ રોકે છે. એની ઉપરનો external sphincter અને levator સ્નાયુ એ ભાગ છે જેને તમે જાતે દબાવીને રોકી રાખો છો. એક સેન્ટિમીટર ઉપર હોય એવી ગાંઠ આ બંને સ્નાયુ સાબૂત રાખીને કાઢી શકાય; એમાં ઘૂસી ગયેલી ગાંઠ ન કાઢી શકાય, કારણ કે cancer સાફ કરવાનો અર્થ સ્નાયુ પણ સાથે કાઢવો. એટલે જ અહીં અંતર અંદાજથી નહીં, માપીને લખાય છે — rigid scope પર, flexible scope પર નહીં, કારણ કે flexible scope ગાંઠને હંમેશાં હોય એનાથી ઉપર બતાવે છે.
તપાસ કરાવવાનું કારણ બને એવી બાબતો: મળમાં ભળેલું ઘાટું લોહી (કાગળ પર દેખાતું ચોખ્ખું લાલ લોહી નહીં), લોહી સાથે ચીકણો પદાર્થ, શૌચની આદત બદલાવી, tenesmus એટલે વારેવારે જવાની હાજત થાય પણ કંઈ નીકળે નહીં, પેટ પૂરું સાફ થયું નથી એવું લાગવું, લોહીની ઓછપ, અને કારણ વગર વજન ઘટવું. Dr Harsh Shah હરસ, ચીરા કે fistula ની સારવાર કરતા નથી — પણ rectal cancer પર એ નામ ચિપકાવા દેતા પણ નથી.
Rectal cancer એ MRI પર ચાલતો રોગ છે. અહીં synoptic pelvic MRI હાથમાં આવે એ પહેલાં સારવારનો કોઈ નિર્ણય લેવાતો નથી — અને synoptic report એટલે એવો report જે દરેક મુદ્દાનો અલગ જવાબ આપે, pelvis નું સામાન્ય વર્ણન નહીં. Ultra-low tumour માં સૌથી અગત્યની લાઇન sphincter અને levator સ્નાયુ વિશેની છે. Report માં એનો ઉલ્લેખ ન હોય, તો એ report અધૂરો છે.
| ક્રમ | તપાસ | શું નક્કી કરે |
|---|---|---|
| 1 | હાથથી કરેલી મળાશયની તપાસ | ગુદાના મુખથી અંતર, કઈ બાજુ, ચીપકેલું છે કે હલે છે, sphincter involve છે કે નહીં, અને સારવાર પહેલાંનો તમારો control |
| 2 | Rigid sigmoidoscopy અને biopsy | Cancer છે એની ખાતરી, અને જે માપ ગણાય છે એ અંતર નક્કી |
| 3 | આખું colonoscopy | ઉપરના ભાગમાં બીજી ગાંઠ છે કે નહીં |
| 4 | Pelvic MRI — નિર્ણાયક તપાસ | T stage, mesorectal fascia થી અંતર, extramural venous invasion, nodes, ઊંચાઈ, અને sphincter તથા levator involvement |
| 5 | છાતી, પેટ અને pelvis નું CT; CEA | રોગ ફેલાયો છે કે નહીં, અને પછી પાછળ જોવા માટેનો baseline |
| 6 | Biopsy પર MMR કે MSI testing | Lynch syndrome ઓળખે, અને કોને immunotherapy કામ કરશે એ ઓળખે |
હાથથી કરેલી તપાસ અહીં પહેલી મુલાકાતે ફરજિયાત છે, અને આટલા નીચેના tumour માં એ પછી આવતી કોઈ પણ test કરતાં વધારે વાર નિદાન આપી દે છે — સાથે એ પણ કહે છે કે સારવાર પહેલાં તમારો control કેવો છે, કારણ કે પહેલેથી નબળો sphincter બચાવવાનો ખાસ ફાયદો નથી. બીજી બે વસ્તુ દરેક ultra-low કિસ્સામાં કરવાની હોય છે અને બહાર ઘણી વાર ભુલાઈ જાય છે: pelvic radiotherapy શરૂ થાય એ પહેલાં fertility preservation ની વ્યવસ્થા — કારણ કે sperm કે egg પછીથી સાચવી શકાતાં નથી; અને જે operation માં કોથળી આવવાની શક્યતા હોય એ દરેકમાં, ભલે શક્યતા ઓછી હોય, stoma nurse પેટ પર જગ્યા પહેલેથી નિશાન કરે. પછી દરેક કેસ tumour board માં જાય છે, કારણ કે sphincter બચાવી શકાય કે નહીં એ જ પ્રશ્ન protocol માં board ની ચર્ચા માંગે છે — એક surgeon ના અભિપ્રાય પર છોડવાનો નથી.
આટલા નીચેની ગાંઠ એની જગ્યાના કારણે જ high-risk ગણાય છે, અને high-risk rectal cancer માં આખી chemotherapy અને radiotherapy operation પછી નહીં, પહેલાં આપવામાં આવે છે. એથી ગાંઠ sphincter અને pelvis ની દીવાલથી દૂર ખસે છે, દવાની સારવાર તમે સહન કરી શકો એટલા મજબૂત હો ત્યારે અપાય છે, અને સ્નાયુ વિશેનો જવાબ પણ ક્યારેક બદલાય છે. Radiotherapy પૂરી થયાના આઠથી બાર અઠવાડિયા પછી surgery થાય છે, કારણ કે તાજી radiotherapy લીધેલા pelvis માં operation કરવાથી ઘા ન ભરાવાનું જોખમ વધે છે.
એટલે operation સામાન્ય રીતે પહેલી મુલાકાતથી મહિનાઓ દૂર હોય છે, અને એ સમય વેડફાતો નથી — વપરાય છે. ચાર સ્થિતિમાં operation કરવાનું જ નથી હોતું: સાવ નાની અને અનુકૂળ શરૂઆતની ગાંઠ, જે ગુદામાર્ગેથી જ કાઢી શકાય; radiotherapy વાળી સારવાર પછી સાવ ગાયબ થઈ ગયેલી ગાંઠ, જેને કાઢવાને બદલે નજર હેઠળ રાખી શકાય; pelvis નું મોટું operation સહન ન કરી શકે એવા દર્દી, જેમને હળવી radiotherapy અને સહાયક સારવાર વધારે કામ આપે; અને આંતરડું બંધ કરી દેતી ગાંઠ, જેમાં પહેલાં defunctioning stoma કરવાનું હોય — કદી emergency resection નહીં, કારણ કે stage નક્કી થયા પહેલાં ઉતાવળે કાઢી નાખેલા મળાશયનું stage પછી નક્કી કરી શકાતું નથી.
Operation ને બદલે નજર હેઠળ રાખવું એ છૂટકારો નથી, એક programme છે: બે વર્ષ સુધી દર ત્રણથી ચાર મહિને તપાસ, endoscopy અને pelvic MRI, પછી છ-છ મહિને — અને ગાંઠ ફરી દેખાય તો salvage surgery સ્વીકારવાની તૈયારી. જે દર્દી આટલું follow-up વ્યવહારમાં કરી શકે એમ ન હોય, એને Dr Harsh Shah આ વિકલ્પ આપતા નથી.
Cancer ની દૃષ્ટિએ ન બદલાતી વસ્તુ એ total mesorectal excision છે — મળાશય એના પોતાના ચરબીના આવરણ સાથે, એ આવરણ સાબૂત રહે એ રીતે, કુદરતી plane માં કાપીને, આજુબાજુ ચોખ્ખા margin સાથે કાઢવું. દર્દી-દર્દી વચ્ચે જે બદલાય છે એ છે — sphincter સાથે નીકળે છે કે નહીં. સ્નાયુ ચોખ્ખો હોય અને પહેલાં તમારો control સારો હોય, તો આંતરડું ગુદાની નળી સાથે જોડાય છે અને એ સાંધાને હંગામી ileostomy રક્ષણ આપે છે. સ્નાયુ involve હોય, અથવા control પહેલેથી નબળો હોય, તો abdominoperineal excision માં મળાશય, ગુદાની નળી અને sphincter ત્રણે સાથે નીકળે છે અને કાયમી colostomy બને છે.
જે રચનામાં ગાંઠ ઘૂસી ગઈ હોય એને ખોતરીને છૂટી પાડવામાં આવતી નથી — એ રચના સાથે એક ટુકડામાં નીકળે, નહીં તો નહીં. નીચેનો સાંધો કરવામાં આવે ત્યારે હંગામી ileostomy નિયમ પ્રમાણે કરાય છે: એ leak રોકતી નથી, પણ જીવલેણ leak ને સંભાળી શકાય એવી બનાવી દે છે — અને પેટની surgery માં આટલો નીચેનો સાંધો સૌથી વધારે જોખમવાળો સાંધો છે. પેટ બંધ કરતાં પહેલાં દરેક નીચેના સાંધાની table પર જ ચકાસણી થાય છે. Open કે દૂરબીન — કયો રસ્તો, એ ગાંઠ અને pelvis જોઈને નક્કી થાય છે, brochure જોઈને નહીં. Abdominoperineal excision માં perineum પર બીજો ઘા પણ રહે છે, અને આ operation નો એ જ ભાગ સૌથી વધારે વાર ધીમે ભરાય છે — ખાસ કરીને radiotherapy પછી.
આ operation ના જોખમો Dr Harsh Shah જાતે સમજાવે છે; તમારા પોતાના આંકડા એ ચર્ચામાં આપવામાં આવે છે. સાવ નીચેના મળાશયના operation ના ખાસ જોખમો: સાંધામાંથી leak અને એની પાછળ pelvis માં પરુ; હંગામી ileostomy જે ત્રણથી છ મહિને બંધ કરવાની હોય પણ કેટલાક દર્દીમાં ક્યારેય બંધ થતી નથી; abdominoperineal excision થાય તો કાયમી colostomy — એ નક્કી; પેશાબની નળી ureter માં ઈજા; જાતીય ક્ષમતામાં ફેરફાર, જે radiotherapy પછી વધારે; પેશાબ કરવામાં તકલીફ, જેના કારણે આ operation પછી catheter જાણીજોઈને વધારે દિવસ રખાય છે; perineum નો ઘા ધીમે ભરાવો કે ઊઘડી જવો; સાંધો પછીથી સંકોચાવો; વર્ષો પછી ચીરા કે stoma ની જગ્યાએ hernia; અને જીવનું જોખમ, જે emergency માં અને radiotherapy પછી વધારે હોય છે.
એક વાત વધારે, કારણ કે લાંબા ગાળે એની ફરિયાદ સૌથી વધારે આવે છે અને દર્દીને એ વિશે પહેલેથી કહેવાતું સૌથી ઓછું હોય છે. આંતરડું ગુદાની નળી સાથે જોડાયું હોય ત્યારે ઘણા દર્દીને તાત્કાલિક જવું પડે, વારંવાર જવું પડે, થોડી-થોડી વારે જવું પડે અને ક્યારેક control ન રહે — આ ભાતને low anterior resection syndrome કહેવાય છે. એક-બે વર્ષમાં સુધરે છે, પણ પૂરેપૂરું મટે એવું જરૂરી નથી. અહીં એ operation પહેલાં સમજાવાય છે, પછી નહીં — અને એની સારવાર છે: આંતરડાની ફરી ટ્રેનિંગ, દવા, pelvic floor physiotherapy અને irrigation. એટલે જ કોઈ દર્દી માટે કાયમી colostomy બે જીવન વચ્ચે ખરાબ નહીં, સારો વિકલ્પ બની જાય છે.
★★★★★
“I underwent surgery for rectal cancer by Dr. Harsh Shah, and I am very satisfied with the entire experience. He is truly one of the best doctors for rectal cancer surgery. His expertise, care, and guidance made a big difference in my recovery. The surgery went smoothly, and I felt confident throughout the treatment process. Highly recommended for anyone looking for the best care in rectal cancer treatment." — Mamta Somar, 5 stars, Dr Harsh Shah, Gota, Ahmedabad”
★★★★★
“I was operated by Dr. Harsh Shah for rectal cancer, and I am extremely grateful for his expertise and care. He is highly skilled, very approachable, and explained every step of the treatment and surgery in detail, which gave me a lot of confidence. The surgery went smoothly, and my recovery has been excellent under his guidance. In my experience, he is truly the best rectal cancer surgeon in Ahmedabad, and I would strongly recommend him to anyone looking for the best cancer care." — Ramniwas Sharma, 5 stars, Dr Harsh Shah, Gota, Ahmedabad”
★★★★★
“I would like thanks Dr harsh shah operated my wife for rectal cancer . We discharged today. And she is good now. Thank u so much sir for everything. Best GI and Rectal cancer surgeon in ahmedabad." — Bajrang Singh, 5 stars, Dr Harsh Shah, Gota, Ahmedabad”
Dr Harsh Shah પાસે rectal cancer ની સારવાર લીધેલા દર્દીઓના Google reviews, listing પરથી અક્ષરેઅક્ષર જેમ છે તેમ — મૂળ જોડણી સહિત, કશું બદલ્યા વગર.
આ સારવારનો એક આંકડો કહી શકાય એવું નથી, કારણ કે દર્દી-દર્દી વચ્ચે રસ્તો ખૂબ બદલાય છે. Radiotherapy પછી ગાંઠ ગાયબ થઈ જાય અને નજર હેઠળ રહે એવા દર્દીનો ખર્ચ, મહિનાઓની chemotherapy, pelvis નું મોટું operation અને stoma વાળા દર્દી કરતાં સાવ જુદો હોય. જે આપી શકાય એ છે — દરેક તબક્કો શરૂ થાય એ પહેલાં એનું લખેલું estimate, અને policy માં શક્ય હોય ત્યાં cashless pre-authorisation.
Estimate કઈ વસ્તુથી બદલાય: admission નક્કી કરેલું છે કે emergency; પહેલાં કેટલી radiotherapy અને chemotherapy, અને ક્યાં; surgery માં કયો રસ્તો; કોથળી બને છે કે નહીં અને હંગામી કે કાયમી; કેટલા દિવસ અને કયો room; અને stoma બંધ કરવા માટે બીજું admission આવે છે કે નહીં. એ બીજા admission ને શરૂઆતથી જ budget માં ગણી લેવું. Policy નો કાગળ અને card, ઓળખપત્ર, scan ની disc, biopsy અને લોહીના report, અને દવાઓ એના doses સાથે લાવો.
પક્કી નહીં. એ આધાર રાખે છે કે ગાંઠ sphincter ના સ્નાયુ સુધી પહોંચી છે કે નહીં, અને પહેલાં તમારો control કેવો હતો — અને radiotherapy તથા chemotherapy પછી આ જવાબ ઘણી વાર ફરી તપાસાય છે, કારણ કે સ્નાયુથી દૂર ખસી ગયેલી ગાંઠ ક્યારેક સ્નાયુ બચાવીને પણ કાઢી શકાય છે.
Tumour board, પુરાવા પર — હાથથી કરેલી તપાસ, rigid scope પર માપેલું અંતર, અને sphincter તથા levator involve છે કે નહીં એ લખતું pelvic MRI. Protocol માં આ એ ગણતરીના પ્રસંગોમાંનો એક છે જ્યાં board ની ચર્ચા મરજિયાત નહીં, જરૂરી છે.
હંમેશાં નહીં, અને આ સાંભળીને લોકોને નવાઈ લાગે છે. સાવ નીચે સાંધો કર્યો હોય ત્યારે ઘણા દર્દી એક-બે વર્ષ સુધી તાત્કાલિક જવું પડવું, વારંવાર જવું પડવું અને થોડો control ન રહેવો — એ સાથે જીવે છે. બરાબર જગ્યાએ મૂકેલી અને બરાબર શીખવેલી colostomy એટલી અનિશ્ચિત નથી હોતી જેટલો બરાબર કામ ન કરતો નીચેનો સાંધો હોય છે; અને જેનો control પહેલેથી નબળો હોય, એના માટે તો એ ઘણી વાર સારો વિકલ્પ છે.
Pelvis ની radiotherapy સંતાનપ્રાપ્તિની ક્ષમતા કાયમ માટે લઈ શકે છે — એટલે જ sperm કે egg સાચવવાની વાત radiotherapy શરૂ થાય એ પહેલાં થાય છે, પછી નહીં. આ સમયસર કરવાની વાત છે અને બહાર સૌથી વધારે ભુલાતું પગલું છે. પ્રજનન વયના હો તો પહેલી મુલાકાતે જ આ સવાલ ઉઠાવો, ભલે બીજા કોઈએ ન કહ્યું હોય.
સામાન્ય રીતે ચારથી છ દિવસ. આ operation પછી catheter બે-ત્રણ દિવસ રહે છે કારણ કે pelvis ની નસોને સ્વસ્થ થવા સમય જોઈએ, અને રજાની તારીખ નક્કી કરતી વસ્તુ એ છે કે તમે કોઈની મદદ વગર કોથળી બદલી શકો છો કે નહીં.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat
Google rating 4.89 from 216 reviews
Dr Harsh Shah બે જગ્યાએ બેસે છે: Gota, Ahmedabad ની clinic અને Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
Dr Harsh Shah પાસે આખા ગુજરાતમાંથી, અને રાજસ્થાન તથા મધ્યપ્રદેશથી પણ દર્દી આવે છે. Ultra-low tumour માં મુસાફરી વધારે મહત્ત્વની છે, કારણ કે સારવાર મહિનાઓ ચાલે છે. નીકળતાં પહેલાં MRI WhatsApp કરો.
આ ઓપરેશન આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જરીનો એક ભાગ છે. મોટા આંતરડા અને મળાશયની કઈ તકલીફમાં સર્જનને મળવું, અને પહેલી મુલાકાતમાં કયા રિપોર્ટ્સ લાવવા — વાંચો: અમદાવાદમાં આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જન · Colorectal surgeon in Ahmedabad (English)
જો તમને કહેવાયું હોય કે કાયમી કોથળી આવશે, તો MRI માં sphincter involve થયું છે એ લખેલી લાઇન માંગો. એ એક લાઇન જ operation નક્કી કરે છે, અને તારીખ આપતાં પહેલાં લખાણમાં હોવી જોઈએ. Call +91-63555-64601 · Dr Harsh Shah ની office ને WhatsApp કરો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
