Skip to main contentDr Harsh Shah · Pancreas Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar and Gota OPD, Ahmedabad
ગેસ, કમરનો દુખાવો, કિડનીની પથરી કે માત્ર એક routine check-up — સ્કેન બીજા કોઈ કારણે કરાવ્યો હોય અને રિપોર્ટમાં લખાયેલું આવે કે સ્વાદુપિંડ (pancreas) માં cyst છે. મારી OPD માં એ પછી બે વાત સૌથી વધારે થાય છે, અને બંને ખોટી છે. પહેલી — ઘરમાં એક જ શબ્દ પકડાય, “ગાંઠ”, અને પરિવાર બીજા દિવસે ઓપરેશન કરાવવા તૈયાર થઈ જાય. સ્વાદુપિંડનું ઓપરેશન પેટનાં સૌથી મોટાં ઓપરેશનમાંનું એક છે, અને જે cyst જીવનભર કંઈ કરવાની ન હોય તેને કઢાવવું એ સાવચેતી નહીં, નુકસાન છે. બીજી — કોઈ કહી દે “કંઈ નથી, ભૂલી જાઓ”, અને ફાઇલ કબાટમાં જતી રહે. થોડાં cyst સાચે જ cancer માં ફેરવાય છે, અને એ ફેરફાર ત્યારે જ સારવારલાયક રહે છે જ્યાં સુધી કોઈ નજર રાખતું હોય. સાચો પહેલો પગલું એક જ છે: cyst કયા પ્રકારનું છે તે નામ સાથે નક્કી કરવું. Dr Harsh Shah એ કામ Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre માં MRI, endoscopic ultrasound અને cyst નું પ્રવાહી તપાસીને કરે છે — અને પછી જ surveillance કે surgery ની વાત થાય છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Pancreas Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad
Surgical gastroenterology માં બે વાર qualified અને મોટા કેન્દ્રોમાં તાલીમ પામેલા Dr Harsh Shah આ સમસ્યાના બંને ભાગ સંભાળે છે — ઓપરેશન, અને વર્ષો સુધી એક જ cyst પર વ્યવસ્થિત નજર રાખવાનું એ કંટાળાભર્યું પણ જીવ બચાવતું કામ. Cyst નો નિર્ણય લેવા માટે ત્રણ જણ જોઈએ: pancreas નું MRI નિયમિત વાંચતો radiologist, નાના lesion માં સુરક્ષિત રીતે needle નાખી શકે એવો endoscopist, અને એવો surgeon જેને ઓપરેશન કરવાનું કોઈ કારણ ન હોય જ્યાં સુધી cyst પોતે એ કારણ ન આપે. Google rating — Gota clinic પર 216 reviews માંથી 4.89, અને Apollo Hospital, Bhat listing પર 17 reviews માંથી 4.94.
"Cyst" એ diagnosis નથી. એ સ્કેન પર દેખાતો એક આકાર છે, અને એ આકાર બનાવનારી ઓછામાં ઓછી છ અલગ અલગ વસ્તુઓ છે — કેટલીક સાવ નિર્દોષ, અને કેટલીકમાં cancer બનવાનું સાચું જોખમ. આગળ શું કરવું એ cyst ની size નહીં, પ્રકાર નક્કી કરે છે. લીંબુ જેટલું serous cystadenoma એમ જ છોડી શકાય, અને એનાથી ઘણું નાનું main-duct નું lesion ઓપરેશન માટે યોગ્ય દરેક દર્દીમાં કઢાવવું પડે.
| પ્રકાર | સામાન્ય રીતે કોને, અને સ્કેનમાં કેવું | અર્થ શું |
|---|---|---|
| Branch-duct IPMN | મોટી ઉંમરે, વધુ ભાગે pancreas ના head માં, ઘણી વાર એકથી વધુ, pancreatic duct સાથે જોડાયેલું, દ્રાક્ષના ઝૂમખા જેવું | જોખમ ઓછું પણ સાચું — નીચેની features પર આધાર રાખે |
| Main-duct કે mixed IPMN | Main pancreatic duct પોતે પહોળો, endoscopy માં નળીના મુખેથી ચીકણું પ્રવાહી નીકળતું દેખાય | જોખમ ઊંચું. ઓપરેશન માટે યોગ્ય દરેકમાં કઢાવવું |
| Mucinous cystic neoplasm (MCN) | મધ્યમ વયની સ્ત્રીઓમાં, pancreas ના body કે tail માં, એક જ cyst, duct સાથે જોડાણ નહીં | જોખમ મધ્યમ. મોટું હોય, તકલીફ કરતું હોય કે nodule દેખાય તો કઢાવવું |
| Serous cystadenoma | મોટી ઉંમરની સ્ત્રીઓમાં, મધપૂડા જેવાં નાનાં નાનાં અનેક ખાનાં, વચ્ચે ક્યારેક ડાઘ | લગભગ નિર્દોષ. Diagnosis પક્કો થયા પછી ન ઓપરેશન, ન કાયમી surveillance |
| Cystic neuroendocrine tumour | Contrast માં ચમકતી કિનાર | NET ના રસ્તે સારવાર થાય |
| Pseudocyst | Pancreatitis ના હુમલા પછી, પ્રવાહીમાં amylase ઊંચું | ગાંઠ જ નથી — પણ pancreatitis નો સ્પષ્ટ ઇતિહાસ ન હોય તો આ નામ માની લેવું નહીં |
આ સવાલ માટે CT નહીં, MRI with MRCP પસંદગીની તપાસ છે. એ cyst નો આકાર, pancreatic duct સાથે જોડાણ છે કે નહીં, દીવાલ પર nodule છે કે નહીં, અને main duct કેટલો પહોળો છે — આ ચારેય બતાવે છે. એમાં radiation ન હોવાથી વર્ષો સુધી ફરી ફરી કરાવી શકાય. Diagnosis પક્કો ન થાય ત્યાં endoscopic ultrasound આગળ જાય છે: નાનું nodule જોવાની એ સૌથી સારી રીત છે, અને cyst માંથી પ્રવાહી કાઢવાની એકમાત્ર રીત.
એ પ્રવાહીનું શું કરવું એમાં હવે ફેર પડ્યો છે, અને ઘણી lab હજી જૂની રીતે કામ કરે છે. Mucinous cyst ઓળખવા માટે cyst fluid નું glucose હવે વધુ સારી તપાસ છે — 50 mg/dL થી નીચું આવે તો એ તરફ ઇશારો — અને એ CEA કરતાં વધુ સચોટ છે, ખર્ચ નજીવો છે અને કોઈ પણ lab માં થાય છે. જ્યાં એકલું CEA મોકલાતું હોય, ત્યાં glucose ઉમેરવામાં લગભગ કંઈ ખર્ચ નથી. પ્રવાહીમાં amylase ઊંચું આવે તો cyst duct સાથે જોડાયેલું છે. Molecular testing મળે ત્યાં મદદ કરે — GNAS લગભગ IPMN માટે જ આવે છે, અને TP53 કે SMAD4 એવું lesion સૂચવે જે આગળ વધી ચૂક્યું છે. Cytology કરાવવા જેવી છે, પણ એ સલામતીનો પુરાવો નથી: અહીં “કંઈ મળ્યું નહીં” નો અર્થ સામાન્ય રીતે એ થાય કે needle ચૂકી ગઈ.
એ જ visit માં બે વસ્તુ લખાવી લેવી. CA 19-9 — એ diagnosis નથી, પણ વધે તો ચેતવણી છે. અને HbA1c, કારણ કે pancreas માં cyst હોય એવા દર્દીને પહેલી વાર diabetes આવે તો અમે એને ઉંમરનો સંજોગ નહીં, cyst ની જ એક નિશાની ગણીએ છીએ. ઘરમાં કોઈને pancreas નું cancer થયું હોય, કે કોઈ વારસાગત cancer syndrome હોય, તો એ પહેલી મુલાકાતમાં જ નોંધાય — કારણ કે એ નજર કેટલી નજીકથી રાખવી તે બદલે છે.
કેટલીક નિશાનીઓ પર ઓપરેશન માટે યોગ્ય દરેક દર્દીમાં ઓપરેશન વિચારાય છે; બીજી કેટલીક પર endoscopic ultrasound થી નજીકથી જોવાનું થાય છે. Dr Harsh Shah Kyoto 2024 ના criteria પ્રમાણે કામ કરે છે, જેણે 2017 ના Fukuoka criteria ની જગ્યા લીધી છે — કોઈ pathway, referral form કે radiology template માં આજે પણ Fukuoka લખ્યું હોય તો એ જૂનું છે.
ત્રણ વાત સીધી ઓપરેશનની ચર્ચામાં લાવે, જો દર્દી ઓપરેશન માટે યોગ્ય હોય: pancreas ના head માં cyst હોય અને એના કારણે કમળો હોય; cyst ની દીવાલ પર contrast પકડતું nodule 5 mm કે વધુ; અને main pancreatic duct 10 mm કે વધુ પહોળો.
એક લાંબી યાદી છે જેમાં તરત નિર્ણય નહીં, endoscopic ultrasound અને tumour board ની ચર્ચા થાય: cyst 30 mm કે વધુ; 5 mm થી નાનું contrast પકડતું nodule; દીવાલ જાડી કે contrast પકડતી; main duct 5 થી 10 mm; duct એકદમ સાંકડો થઈ જાય અને એની આગળનો ભાગ સૂકાયેલો દેખાય; lymph node મોટા; CA 19-9 વધતું; એક વર્ષમાં 2.5 mm કે વધુ વૃદ્ધિ; નવો કે અચાનક બગડેલો diabetes; અને cyst થી જ સમજાવી શકાય એવો pancreatitis નો હુમલો.
આમાંથી એક પણ ન હોય તો નજર રાખવી એ જ સાચી સારવાર છે — સમાધાન નથી.
Branch-duct IPMN હોય અને ઉપરની ચિંતાજનક નિશાનીઓમાંથી એક પણ ન હોય, તો સારવાર એટલે MRI નો એક નિયત ક્રમ, અને એનો ગાળો cyst ની size પરથી નક્કી થાય. 20 mm થી નાનું: છ મહિને એક MRI, પછી જ્યાં સુધી બદલાય નહીં ત્યાં સુધી દર અઢાર મહિને. 20 થી 30 mm: દર વર્ષે, અને જ્યાં સગવડ હોય ત્યાં વારાફરતી endoscopic ultrasound. 30 mm કે વધુ — જે પોતે જ ચિંતાજનક છે: દર છ મહિને endoscopic ultrasound અને MRI.
બે નિયમ આ ક્રમને સાચે જ રક્ષણ આપે છે. પહેલો — દરેક સ્કેન એકલો નહીં, પાછલા સ્કેન સામે વંચાય. Cyst કેટલી ઝડપે વધે છે એનું વજન એની આજની size કરતાં વધારે છે, એટલે જૂની ફિલ્મો સાચવવી અને સાથે લાવવી જરૂરી છે. બીજો — જ્યાં સુધી દર્દી ઓપરેશન માટે યોગ્ય રહે ત્યાં સુધી surveillance ચાલે, અને એ બંધ કરવાનો નિર્ણય ખુલ્લેઆમ, કારણ સાથે, ફાઇલમાં લખાય. એ આપોઆપ છૂટી જવું જોઈએ નહીં.
આ આખા રોગમાં સૌથી વધુ વાર જે ભૂલ થાય છે એ ખોટો વંચાયેલો સ્કેન નથી. એ છે એવો દર્દી જે સાવ સારો ફીલ કરે છે, એક appointment ચૂકે, પછી બીજી, અને વર્ષો પછી કમળો લઈને પાછો આવે. એ દર્દીની ભૂલ નથી, વ્યવસ્થાની ભૂલ છે — એટલે અહીં નામ સાથે જવાબદારી નક્કી કરેલું recall register સારવારનો ભાગ છે, વૈકલ્પિક સગવડ નહીં. સ્થિર cyst માટે પાંચ વર્ષે નજર બંધ થતી નથી, અને IPMN ના ઓપરેશન પછી પણ બંધ થતી નથી, કારણ કે બાકી રહેલા pancreas માં એ જ વલણ રહે છે. એક જ અપવાદ — સંપૂર્ણ કઢાયેલું અને non-invasive નીકળેલું mucinous cystic neoplasm.
ઓપરેશન cyst ના નામ પ્રમાણે નહીં, એ pancreas માં ક્યાં બેઠું છે એ પ્રમાણે નક્કી થાય. Head કે uncinate ભાગમાં હોય તો pancreatoduodenectomy — એટલે Whipple નું ઓપરેશન. Body કે tail માં હોય તો distal pancreatectomy, અને અહીં cancer ના ઓપરેશન કરતાં એક મહત્ત્વનો ફેર છે: benign કે low-grade lesion માં spleen સામાન્ય રીતે બચાવી શકાય છે, જ્યારે પાકા adenocarcinoma માં એ specimen સાથે કાઢવી પડે છે.
એક surgeon તરીકે કહું — આ ઓપરેશનની consent ની વાત cancer ની consent કરતાં અલગ છે, અને Dr Harsh Shah એ પોતે કરે છે, કારણ કે આ દર્દી સાવ સાજો ફીલ કરતો હોય છે. Pancreas ના ઓપરેશનમાં મૃત્યુનું, જોડાણમાંથી રસ લીક થવાનું, bleeding નું, પેટ મોડું ખાલી થવાનું અને પાચન તથા sugar માં કાયમી ફેરફારનું સાચું જોખમ છે; તમારી ઉંમર, તંદુરસ્તી અને anatomy માટેના આંકડા એ ચર્ચામાં, તમારી ભાષામાં, પરિવારની હાજરીમાં અપાય છે — વેબ પેજ પર નહીં. બે વાત પણ પહેલેથી કહેવાય છે, પછી સમજાવવાને બદલે: અસલ diagnosis કઢાયેલી ગાંઠની તપાસ પછી જ ખબર પડે, અને એ સાવ benign પણ નીકળી શકે. જોખમના આધારે, નિશ્ચિતતાના આધારે નહીં, ઓપરેશન કરવાનું એ સ્વીકૃત પરિણામ છે.
બંને રસ્તે ખર્ચ થાય છે, અને અલગ રીતે થાય છે. Surveillance એ વારંવાર થતો ખર્ચ છે — વર્ષો સુધી નિયત ગાળે MRI — અને OPD નું imaging દાખલ થવા જેટલું ઉદારતાથી cover થતું નથી, એટલે policy ની શરતો શરૂઆતમાં જ તપાસી લેવી. ઓપરેશન planned કામ છે, એટલે cashless pre-authorisation દાખલ થવા પહેલાં Apollo Hospital, Bhat ની ઓફિસ પૂરું કરે છે, અને CGHS તથા corporate panel પણ એ જ ઓફિસમાંથી ચાલે છે. કંઈ પણ નક્કી કરતાં પહેલાં લખેલું itemised estimate મળે છે. Room category, કેટલા દિવસ રહેવું પડે, પહેલાં endoscopic ultrasound જોઈએ કે નહીં, કયું ઓપરેશન થાય અને spleen બચે કે નહીં — આ બધું estimate બદલે છે, એટલે ફોન પર કોઈ એક આંકડો કહે તો એ અંદાજ છે.
★★★★★
“મારા મતે, ડૉ. હર્ષ શાહ અમદાવાદના શ્રેષ્ઠ સ્વાદુપિંડના કેન્સર નિષ્ણાત છે. તેણે મારી માતાનું ઓપરેશન કર્યું છે જેઓ પેનક્રિયાસના ન્યુરોએન્ડોક્રાઈન ટ્યુમરથી પીડિત હતા. સ્વાદુપિંડનું ડિસ્ટલ પેનક્રિએટોમી નામનું ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું હતું. હવે મારી માતા સારી છે અને અમને આજે રજા આપવામાં આવી રહી છે. હું કહીશ કે અમને સ્વાદુપિંડના કેન્સરની શ્રેષ્ઠ સારવાર આપવામાં આવી છે. હોસ્પિટલના તમામ સ્ટાફનો”
★★★★★
“We consulted Dr Harsh shah for my Husband as having cyst . surgery was done by Doctor very successfully. today we got discharged. our experience with sir was very good . he is very cooperative, explained about diagnosis very calmly. well Experienced, good Doctor . also thanks to Roshani maam for good cooperation. Thanks sir Dr Priyanka Prajapati”
★★★★★
“We are very thankful to Dr. Harsh Shah for successfully performing the Whipple’s procedure. From the beginning, he explained everything clearly and gave us great confidence throughout the treatment. Today, we are happy to share that we received the discharge and are going home with a positive feeling. Thank you, Dr. Harsh Shah, for your expertise, care, and support. Highly recommended for GI surgery.”
— Darji Monika, Google review, Gota clinic listing
— Priyanka Prajapati, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing
— Desai Sonal, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing
આ video અંગ્રેજીમાં છે. એમાં સમજાવેલી anatomy એ જ છે જે નક્કી કરે છે કે cyst માટે Whipple કરવું પડે, spleen બચાવીને distal pancreatectomy કરવું પડે, કે કંઈ જ ન કરવું પડે.
સામાન્ય રીતે નહીં. અહીં જે પ્રકારો વધુ જોવા મળે છે એમાંથી કેટલાક નિર્દોષ છે, અને serous cystadenoma તો diagnosis પક્કો થયા પછી ન ઓપરેશન માંગે ન કાયમી નજર. બે પ્રકારમાં cancer બનવાનું સાચું જોખમ છે — એટલે cyst ને માપવાનું નહીં, નામ આપવાનું જરૂરી છે. નામ ન મળે ત્યાં સુધી ન ડરવાનું કારણ છે, ન નિરાંતનું.
પ્રવાહી કાઢવું એ pseudocyst ની સારવાર છે — એ pancreatitis ના હુમલા પછી રહી ગયેલું પાણી છે, ગાંઠ નહીં. Mucinous cyst માં પાણી કાઢવાથી કાયમી ફાયદો થતો નથી, કારણ કે પ્રવાહી બનાવતું અંદરનું અસ્તર ત્યાં જ રહે છે. એટલે જ pancreatitis નો સ્પષ્ટ ઇતિહાસ વગર કોઈ cyst ને pseudocyst કહી દેવું ભારે પડી શકે છે.
જ્યાં સુધી તમે ઓપરેશન માટે યોગ્ય રહો ત્યાં સુધી, કારણ કે surveillance દરમિયાન પકડાયેલો ફેરફાર સારવારલાયક રહે છે અને પછી પકડાયેલો ઘણી વાર રહેતો નથી. ગાળો cyst ની size પરથી નક્કી થાય છે, દર છ મહિને નહીં જ — સ્થિર નાના cyst માટે અઢાર મહિને એક MRI પણ ચાલે. ખર્ચ સાચો મુદ્દો છે, એટલે શરૂઆતમાં જ policy નું OPD imaging cover તપાસી લેવું અને ક્રમ લખાવી લેવો.
એ pancreas નો કેટલો ભાગ કઢાય છે એના પર છે. Parenchyma-sparing ઓપરેશનમાં insulin બનાવતી પેશી બહુ ઓછી જાય, distal pancreatectomy માં વધારે, અને આખું pancreas કઢાય તો જીવનભર insulin. જે cyst એ કારણ આપતું ન હોય એના માટે ઓપરેશન સલાહ ન આપવાનું આ પણ એક મુખ્ય કારણ છે.
Mucinous cyst કે IPMN ને દવાથી ઓગાળી શકાય એવો કોઈ ભરોસાપાત્ર પુરાવો નથી, અને એ રસ્તે ગુમાવાય છે સમય — એ જ સમય જેમાં ફેરફાર પકડાય તો સારવાર થઈ શકે. બીજી બાજુ, બધાં cyst માટે કંઈ કરવાની જરૂર પણ નથી: ઘણાં માટે સાચો જવાબ "કંઈ ન કરવું, પણ નિયત ગાળે જોવું" જ છે. બંને વાત એકસાથે સાચી છે, અને એટલે જ પ્રકાર નક્કી કરવો પહેલો પગલું છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat
Google rating 4.89 from 216 reviews
Dr Harsh Shah બે જગ્યાએ બેસે છે: Gota, Ahmedabad ની clinic, અને Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
ગુજરાતભરથી, અને રાજસ્થાન તથા મધ્યપ્રદેશથી પણ દર્દીઓ આવે છે. Cyst નો નિર્ણય આજના સ્કેનને જૂના સ્કેન સામે મૂકીને લેવાય છે, એટલે ફિલ્મ પહેલેથી મોકલી હોય તો વાંચન અને plan એક જ મુલાકાતમાં મળી જાય — અને પછી surveillance ઘરે રહીને ચલાવી શકાય, ફક્ત સ્કેન નજીકમાં કરાવીને.
રિપોર્ટમાં pancreas નું cyst લખ્યું છે? ફક્ત રિપોર્ટ નહીં, ફિલ્મ પણ મોકલો — ફિલ્મમાં જે દેખાય છે તે શબ્દોમાં આવતું નથી. Call +91-63555-64601 · WhatsApp Dr Harsh Shah's office
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
