Skip to main contentDr Harsh Shah · Pancreas Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, અમદાવાદ
સ્વાદુપિંડ ના head માં ગાંઠ થાય તો bile duct દબાય છે, કમળો થાય છે, અને દર્દી બે-ચાર દિવસમાં ડૉક્ટર પાસે પહોંચી જાય છે. Body અને tail જુદાં છે — ત્યાં કંઈ દબાતું નથી, કમળો થતો નથી, એટલે ગાંઠ મોટે ભાગે બીજા કારણ માટે કરાવેલા scan માં નીકળે છે: પીઠનો દુખાવો, મહિનાઓથી ઘટતું વજન, અથવા 50 વર્ષ પછી નવી શરૂ થયેલી diabetes. અને એ ગાંઠ મળે ત્યારે એનો અર્થ આપોઆપ કેન્સર નથી. Cystic neoplasm, neuroendocrine tumour, chronic pancreatitis ની ગાંઠ અને solid pseudopapillary neoplasm — આ બધું સ્વાદુપિંડ ના એ જ ભાગમાં થાય છે અને સામાન્ય scan પર એકસરખું દેખાય છે. દરેકની સારવાર જુદી છે, અને એમાંથી એકમાં operation ની જરૂર જ ન પડે એવું પણ બને. આ ચારને છૂટાં પાડે છે તપાસનો ક્રમ — અને ઝડપ નહીં પણ ક્રમ જ નક્કી કરે છે કે સારવાર સાચી છે કે નહીં.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Pancreas Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, અમદાવાદ
High-volume surgical gastroenterology programmes માં તાલીમ લીધેલા અને આ speciality માં બે વાર qualified થયેલા Dr Harsh Shah આખા સ્વાદુપિંડ ની સેવા આપે છે — ગાંઠ ઉપરાંત સોજા (inflammation) ના રોગો પણ. આ પાનું એટલે જ છે: જે clinic માં chronic pancreatitis, cystic lesions, neuroendocrine tumour અને adenocarcinoma — ચારેય જોવાય છે, એ clinic ને સારવાર શરૂ કરતાં પહેલાં ચારેયને છૂટાં પાડવાં પડે છે. Gota clinic પર Google rating 4.89, 216 reviews; Apollo, Bhat listing પર 4.94, 17 reviews.
સ્વાદુપિંડ નું head bile duct ને અડીને હોય છે. ત્યાં ગાંઠ થાય તો duct બંધ થાય, આંખ-પેશાબ પીળાં થાય, અને એલાર્મ વહેલો અને મોટેથી વાગે. Body અને tail duct થી દૂર, જઠર ની પાછળ પડ્યાં હોય છે — દબાવવાનું કંઈ નથી, એટલે પીળો ઈશારો મળતો જ નથી. બદલામાં જે લક્ષણો આવે છે એ સામાન્ય લાગે એવાં હોય છે. પરિણામ એ કે body-tail ની ગાંઠ સાથે આવતા મોટા ભાગના દર્દીઓની તપાસ કેન્સર માટે થઈ જ નહોતી — પીઠના દુખાવા માટે કે નવી diabetes માટે થઈ હતી.
| દર્દીને શું લાગે છે | કેમ થાય છે | શું કરાવવું જોઈએ |
|---|---|---|
| પેટ ના ઉપરના ભાગનો દુખાવો સીધો પીઠમાં જાય, સૂતાં વધે, આગળ ઝૂકતાં ઓછો થાય | સ્વાદુપિંડ કરોડ ની આગળના nerve plexus ને અડીને હોય છે | સ્વાદુપિંડ નું cross-sectional imaging — દુખાવાની ગોળી અને મહિના પછીની visit નહીં |
| ભૂખ મરી જવી અને વજન સતત ઘટવું | Enzyme ઓછા બને છે અને ગાંઠની metabolic અસર | એક જ visit માં imaging અને nutrition assessment |
| 50 પછી પહેલી વાર diabetes આવે, ખાસ કરીને વજન ઘટવા સાથે | ગાંઠ insulin બનાવતી પેશીને નડે છે — આ માન્ય વહેલો સંકેત છે | સ્વાદુપિંડ નું imaging કરાવો; ગોળી અને ફરી sugar જોવા પર ન અટકો |
| પગની નસમાં કારણ વગર ગંઠાઈ જવું (clot) | સ્વાદુપિંડ નું કેન્સર બધાં કેન્સરમાં સૌથી વધુ clot કરાવનારું છે | ફક્ત clot ની સારવાર નહીં — કારણ શોધો |
| પાતળો, ફિક્કો, ચીકણો સંડાસ જે flush થતાં તકલીફ પડે | Duct બંધ કે બગડ્યો હોવાથી enzyme ની ઊણપ | Enzyme replacement અને imaging સાથે |
રિપોર્ટ માં "pancreatic mass" કે "સ્વાદુપિંડ ની ગાંઠ" લખ્યું હોય — એ વર્ણન છે, નિદાન નથી. Body અને tail માં એકદમ જુદી જુદી વસ્તુઓ થાય છે, અને આ practice નો પાયાનો નિયમ છે કે એ બધાંને એક રોગ ગણીને સારવાર કદી ન કરવી — કારણ કે એકમાં જે operation સાચું છે એ બીજામાં નાહકનું નુકસાન છે.
| શું હોઈ શકે | કેવું વર્તે છે | સારવાર કેવી હોય |
|---|---|---|
| Pancreatic ductal adenocarcinoma — લોકો જેને કેન્સર કહે છે એ | ઘન અને ફેલાતું; operation માટે એનું ગ્રુપ ગાંઠ ની size થી નહીં, પણ કઈ નસને અડે છે એના પરથી નક્કી થાય | Scan ની anatomy પ્રમાણે નક્કી થયેલા ક્રમમાં surgery અને chemotherapy |
| Cystic neoplasm — intraductal papillary mucinous કે mucinous cystic neoplasm | પાણી ભરેલી. કેટલીકમાં કેન્સર થવાનું સાચું જોખમ છે, કેટલીકમાં નામનું; ફક્ત size પરથી નક્કી ન થાય | કેટલીક કઢાવવી પડે, ઘણી નક્કી કરેલા interval પર જોતા રહેવાય — આ પોતાના નિયમો સાથેનો જુદો રસ્તો છે |
| Neuroendocrine tumour | સાવ જુદું biology, સામાન્ય રીતે ઘણું ધીમું, staging પણ પોતાની જ પદ્ધતિથી | પોતાનો જુદો રસ્તો. એને adenocarcinoma ગણવું, કે પરિવારને adenocarcinoma નું ભવિષ્ય કહી દેવું, એ ગંભીર ભૂલ છે |
| Chronic pancreatitis ની ગાંઠ — સોજો ગાંઠ જેવો દેખાય | Imaging પર ગાંઠની બરાબર નકલ કરે, ખાસ કરીને વર્ષોના દુખાવા કે દારૂ પછી | દવા, enzyme replacement અને દુખાવા માટેનો પદ્ધતિસરનો રસ્તો. અહીં operation હોય તો લક્ષણ માટે, ગાંઠ માટે નહીં |
| Solid pseudopapillary neoplasm | સામાન્ય રીતે નાની ઉંમરની સ્ત્રીમાં, અને એનું ભવિષ્ય adenocarcinoma થી સાવ જુદું | કઢાવવાનું — પણ વાતચીત adenocarcinoma ની ભાષામાં નહીં |
બીજા અંગનું કેન્સર — મોટે ભાગે કિડની નું — ક્યારેક સ્વાદુપિંડ માં જમા થાય છે, અને એની સારવાર એ કેન્સર પ્રમાણે થાય. આ બધું દર્દી વાંચે એવા પાના પર લખવાનું એક જ કારણ છે: “ગાંઠ” શબ્દ બોલાયાના કલાકોમાં જ પરિવારને આ યાદીની સૌથી ખરાબ વસ્તુનું ભવિષ્ય કહી દેવાય છે — અને એ પણ કોઈને ખબર પડે એ પહેલાં કે યાદીમાંથી કઈ વસ્તુ છે.
એક સાચો ક્રમ છે, અને એમાં કોઈ પગલું છોડી દેવું એ સૌથી સામાન્ય કારણ છે કે દર્દીની સારવારની યોજના ખોટી થઈ જાય. પહેલું પગલું સૌથી મહત્ત્વનું: સામાન્ય abdominal CT જે સવાલોના જવાબ સારવાર નક્કી કરે છે એ આપતું નથી, અને એ જ એક scan હાજર હોય તો એને ફરીથી, બરાબર protocol થી, કરાવવો પડે.
PET scan રોજિંદી તપાસનો ભાગ નથી; એ કોઈ ચોક્કસ સવાલનો જવાબ આપે છે અને એટલા માટે જ કરાવાય છે.
બે નિયમો, જે સામસામી દિશામાં ખેંચે છે — એટલે જ ગૂંચવાય છે. Chemotherapy આપતાં પહેલાં tissue ફરજિયાત છે: ફક્ત ચિત્ર જોઈને દવા નહીં. પણ scan જ કહી દેતો હોય કે ગાંઠ સ્પષ્ટપણે કઢાય એવી છે, તો કઢાવતાં પહેલાં tissue ફરજિયાત નથી — કારણ કે સોયમાં cells આવ્યા કે ન આવ્યા, operation તો એ જ રહેવાનું છે.
ત્રીજો નિયમ પરિવાર માટે સૌથી અગત્યનો: negative biopsy કેન્સર ને નકારતી નથી. નાની ગાંઠમાં નાખેલી સોય આસપાસના સોજાવાળી પેશી લઈ આવે અને રિપોર્ટ clear આવે એવું સહેલાઈથી બને. Imaging, marker અને clinical ચિત્ર ત્રણેય એક દિશા બતાવતાં હોય તો negative સોય એને ફેરવતી નથી — એનો અર્થ એ કે સોય ચૂકી ગઈ.
"Operation નહીં" એ અહીં એક નિર્ણય છે, ના પાડવી નથી — અને કેટલીક પરિસ્થિતિમાં એ જ સાચો નિર્ણય છે. આ સ્પષ્ટ કહેવું કામનો ભાગ છે, કારણ કે જેને કહેવાય કે operation જવાબ નથી, એ મોટે ભાગે માની લે છે કે એને પાછો કાઢ્યો.
Operation ના હેતુ માટે સ્વાદુપિંડ નું કેન્સર "વહેલું" અને "મોડું" એમ વહેંચાતું નથી. એ anatomy પ્રમાણે વહેંચાય છે — ગાંઠ કઈ નસને અડે છે, અને દરેક નસના ઘેરાવાનો કેટલો ભાગ પકડ્યો છે. Pancreatic-protocol CT પરથી વાંચેલું અને tumour board માં પાકું કરેલું એ જૂથ સારવારનો ક્રમ નક્કી કરે છે.
| જૂથ | Scan શું બતાવે | શું થાય |
|---|---|---|
| કઢાય એવું | મોટી ધમનીઓને અડતું નથી; નસ ચોખ્ખી કે નામની અડેલી | પહેલાં operation, પછી chemotherapy — recovery થતાં જ શરૂ |
| Borderline | નસ ઠીક ઠીક પકડાયેલી પણ ફરી જોડાય એવી, કે ધમનીનો સ્પર્શ મર્યાદિત | પહેલાં chemotherapy, પછી scan ફરી વંચાય, પછી surgery — વિગતે અહીં |
| Locally advanced | ધમની ઘણી લપેટાયેલી, કે નસ સમારકામ થઈ શકે એ હદ બહાર બંધ | કેટલાક મહિના chemotherapy, પછી ફરી staging; કેટલાક દર્દી operable બની જાય છે |
| ફેલાયેલું | Liver, peritoneum કે દૂરની ગ્રંથિઓમાં ડાઘ | Systemic સારવાર, enzyme, પોષણ અને વહેલી palliative મદદ. સ્વાદુપિંડ નું resection નહીં |
આ કોઠા વિશે બે વાત ખુલ્લેઆમ કહેવા જેવી છે. પહેલી — સારવાર શરૂ કરતાં પહેલાં દરેક કેસ tumour board માં જાય છે: ગાંઠ કઢાય એવી છે કે નહીં એ radiologist, medical oncologist અને operation કરનાર surgeon ત્રણેય images પર સાથે બેસીને નક્કી કરે છે, એક જણના અભિપ્રાય પર નહીં; અને આ રોગમાં એ ચર્ચા મરજિયાત નથી, જરૂરી છે. બીજી — chemotherapy પછીનો scan એવો જ દેખાય તો એનો અર્થ સારવાર નિષ્ફળ ગઈ એવો નથી: અહીં CT જવાબ ને સતત ઓછો આંકે છે, કારણ કે નસ આસપાસનો ડાઘ અને નસ આસપાસની ગાંઠ એકસરખાં દેખાય છે. દર્દી સારો હોય અને marker નીચે આવ્યો હોય, તો surgery હજી વિચારાય છે.
Operation ને distal pancreatectomy કહે છે: સ્વાદુપિંડ નાં body અને tail કઢાય છે, અને એ જ specimen માં spleen પણ. Head, bile duct અને duodenum ને અડાતું નથી — એટલે head ની ગાંઠ ના operation કરતાં આ ટૂંકું અને ઓછું ગૂંચવાડાભર્યું છે.
Spleen anatomy ના કારણે કઢાય છે, એ બગડેલી હોવાથી નહીં. Body અને tail નું પાણી (lymph) જે ગ્રંથિઓમાં જાય છે એ splenic artery અને vein ની સાથે spleen તરફ ચાલે છે, અને એ ગ્રંથિઓ સાફ કરવાની હોય છે — એટલે spleen એમની સાથે જ નીકળે છે. ગાંઠ નાની, benign અને એ નસોથી સારી એવી દૂર હોય ત્યારે spleen બચાવી શકાય — એ નિર્ણય pathology પરથી થાય, પસંદગી પરથી નહીં.
Distal pancreatectomy નક્કી કરીને થતું operation છે, એટલે કાગળિયાં દાખલ થતાં પહેલાં શાંતિથી પૂરાં થાય છે, ઉતાવળમાં નહીં. Cashless pre-authorisation Apollo Hospital, Bhat ની office સંભાળે છે, અને તમે કંઈ પણ નક્કી કરો એ પહેલાં વિગતવાર લેખિત estimate અપાય છે; CGHS અને corporate panel પણ એ જ office થી. ખર્ચ room category, દાખલ રહેવાના દિવસ અને chemotherapy operation પહેલાં કે પછી છે એના પર આધાર રાખે છે — એટલે ફોન પર કોઈ એક આંકડો કહે તો એ અંદાજ છે. Estimate વહેલું માંગો; પૈસાની બાજુ પતી ગયા પછી સારવારનું આયોજન સહેલું પડે છે.
★★★★★
“My father underwent surgery for pancreas cancer under the care of Dr. Harsh Shah, and we are very satisfied with the treatment. Dr. Harsh Shah is highly skilled, caring, and explained everything clearly before and after the surgery. His confidence and expertise gave us great reassurance throughout the entire journey. The surgery was successful, and my father is recovering well. We are truly grateful for the excellent care and support provided by Dr. Harsh Shah and his team. I highly recommend Dr. Harsh Shah to anyone looking for the best pancreas cancer surgeon in Ahmedabad.”
★★★★★
“We came from Banaskantha for my father's treatment. Dr. Harsh Shah performed his pancreas cancer surgery with great care and professionalism. He explained everything clearly and supported us throughout the treatment. We are grateful for the excellent care and highly recommend him to anyone looking for the best pancreas cancer surgeon in Ahmedabad. Thank you, Dr. Harsh Shah and the entire team.”
★★★★★
“Met with Dr. Harsh Shah for the consultation of one of my relative. Dr. Harsh Shah is an exceptional surgical oncologist in Ahmedabad. His expertise in treating complex GI cancers like liver, pancreas, and colon cancers is truly remarkable. He explains everything clearly and gives patients full confidence in their treatment. Highly recommended for anyone looking for a skilled and compassionate cancer specialist.”
— Gudia Khan, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing
— Jay Chauhan, Google review, Gota clinic listing
— Nagesh Patidar, Google review, Gota clinic listing
એકલા એટલા પરથી નહીં. Cystic neoplasm, neuroendocrine tumour, chronic pancreatitis ની ગાંઠ અને solid pseudopapillary neoplasm — બધાં એ જ જગ્યાએ થાય છે અને સામાન્ય scan પર એકસરખાં દેખાય છે. એમને છૂટાં પાડે છે pancreatic-protocol CT, અને એ પછી પણ સવાલ રહે તો sample સાથેનું endoscopic ultrasound. રિપોર્ટ માં "ગાંઠ" લખ્યું હોય એ વર્ણન છે, નિદાન નથી.
કારણ કે કમળો head ની ગાંઠ bile duct બંધ કરે એથી થાય છે. Body અને tail duct થી દૂર છે, એટલે કંઈ દબાતું નથી અને કંઈ પીળું થતું નથી. એટલે જ આ ગાંઠ મોડી પકડાય છે, અને એટલે જ પીઠનો દુખાવો, કારણ વગર ઘટતું વજન અને 50 પછીની નવી diabetes — આ ત્રણને આશ્વાસન નહીં, સ્વાદુપિંડ નો scan જોઈએ.
Spleen બગડેલી છે એટલા માટે નહીં. Body અને tail નું lymph જે ગ્રંથિઓમાં જાય છે એ splenic artery અને vein ની સાથે spleen તરફ ચાલે છે, અને operation માં એ ગ્રંથિઓ સાફ કરવાની હોય છે — એટલે spleen એમની સાથે નીકળે છે. પસંદ કરેલી નાની કે benign lesion, જે એ નસોથી દૂર હોય, ત્યાં spleen બચાવી શકાય; એ નિર્ણય pathology પરથી થાય.
Negative સોય કેન્સર ને નકારતી નથી — એ ગાંઠ ને બદલે આસપાસની સોજાવાળી પેશી લઈ આવી હોય એવું સહેલાઈથી બને. Imaging અને clinical ચિત્ર બંને એક દિશા બતાવતાં હોય તો negative biopsy પર યોજના બદલાતી નથી. એનો અર્થ સોય ચૂકી ગઈ — અને છ મહિને ફરી scan કરવાને બદલે એ કહી દેવું સાચું છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat
Google rating 4.89 from 216 reviews
Dr Harsh Shah બે જગ્યાએ consultation કરે છે: Gota, અમદાવાદ ની clinic, અને Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગર.
ગુજરાત ઉપરાંત રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશથી પણ દર્દીઓ Dr Harsh Shah પાસે આવે છે. ગાંઠ operation ને બદલે દેખરેખ માંગતી હોય એવા કિસ્સામાં follow-up scan ઘરની નજીક કરાવીને અહીં વંચાવી શકાય — એટલે અંતર એ કારણ નથી કે નાહકનું operation સ્વીકારી લેવું પડે.
Scan માં સ્વાદુપિંડ ના body કે tail માં ગાંઠ લખ્યું હોય, તો પછીનું પગલું operation નથી — સાચો scan, સાચા ક્રમમાં, એ પહેલું પગલું છે. રિપોર્ટ સાથે images પણ લાવો. Call +91-63555-64601 · WhatsApp પર રિપોર્ટ મોકલો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
