Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 4 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Gastro & Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
આંતરડાની દીવાલના ઉપરના પડમાં જ રહેલું બહુ શરૂઆતનું મળાશયનું કેન્સર ક્યારેક ગુદામાર્ગથી જ કાઢી શકાય છે. પેટ ખોલવું પડતું નથી. કાઢેલા ટુકડાને માઇક્રોસ્કોપમાં તપાસવામાં આવે છે, અને તે રિપોર્ટ નક્કી કરે છે કે આટલું પૂરતું હતું કે નહીં.
રિપોર્ટમાં વધુ જોખમના ચિહ્નો દેખાય તો પૂરું ઓપરેશન સૂચવાય છે, કારણ કે મળાશયની આસપાસની ગ્રંથિઓમાં કેન્સર હોઈ શકે. અધૂરું નાનું ઓપરેશન કરવા કરતાં શરૂઆતથી જ પૂરું ઓપરેશન કરવું સારું.
દીવાલમાં વધારે ઊંડે ગયેલાં મોટા ભાગનાં શરૂઆતનાં કેન્સરમાં પણ પૂરું ઓપરેશન જોઈએ, જેને ટોટલ મેસોરેક્ટલ એક્સિઝન (TME) કહે છે.
તપાસથી ઓપરેશન સુધીનો મળાશયના કેન્સરની સારવારનો પૂરો plan મધ્ય મળાશયના કેન્સરની સર્જરી પાના પર છે. આ લેખ શરૂઆતના તબક્કા અને નાના ઓપરેશન વિશે સમજાવે છે.
શરૂઆતનું એટલે ગાંઠ નાની અને છીછરી હોય, ગ્રંથિઓ કે બીજા અંગોમાં ફેલાવાનાં ચિહ્નો ન હોય. સ્ટેજ સ્કૅનથી અંદાજાય છે અને કાઢેલા ટુકડાની તપાસથી પાકું થાય છે.
| તારણ | તેનો અર્થ | સામાન્ય પહેલી પસંદગી |
|---|---|---|
| કાર્સિનોમા ઇન સિટુ, કે ઊંચા ફેરફારવાળો પૉલિપ | અસામાન્ય કોષો, હજી અંદરના અસ્તરમાં જ | કોલોનોસ્કોપથી કાઢવું, એ ન થાય તો local excision |
| T1, ઓછા જોખમનાં ચિહ્નો સાથે | અસ્તરની નીચેના પડ સુધી પહોંચ્યું છે, અને માઇક્રોસ્કોપમાં સારું દેખાય છે | Local excision, નજીકના ફૉલો-અપ સાથે |
| T1, વધુ જોખમનાં ચિહ્નો સાથે | એટલી જ ઊંડાઈ, પણ માઇક્રોસ્કોપમાં ગ્રંથિઓમાં ફેલાવાની શક્યતા દેખાય છે | પૂરું ઓપરેશન (ટોટલ મેસોરેક્ટલ એક્સિઝન) |
| T2, MRI માં ગ્રંથિઓ સાફ | સ્નાયુની દીવાલમાં પ્રવેશ્યું છે | પૂરું ઓપરેશન. Local excision સાથે કીમો-રેડિયેશન માત્ર પસંદ કરેલા લોકોમાં |
| શરૂઆતનું T3, MRI માં ગ્રંથિઓ સાફ | સ્નાયુથી થોડું આગળ, પેડુની કિનારીથી દૂર | પૂરું ઓપરેશન, ક્યારેક કીમો-રેડિયેશન પછી, ગાંઠ કેટલી નીચે છે તે પ્રમાણે |
T અને N અક્ષરોનો અર્થ આપણા લેખ મળાશયના કેન્સરનો સ્ટેજ કેમ નક્કી થાય છે માં વિગતે છે. કોઈ પણ નિર્ણય પહેલાં MRI અને મળાશયનું અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કરાવાય છે. સ્ટેજ ઓછો અંદાજાય તે નાના ઓપરેશનમાં ગરબડ થવાનું મુખ્ય કારણ છે.
હા, થોડા લોકોમાં. સપાટ કે ડાંડલીવાળી ગાંઠ હજી માંડ ઊંડી ગઈ હોય તો તેને આખી ઉપાડી શકાય છે. દૂરબીનમાંથી ફાંસ કે નાની છરી પસાર કરવામાં આવે છે.
સૌમ્ય પૉલિપ માટે ટુકડે ટુકડે કાઢવું ચાલે. કેન્સર માટે તે ખરાબ પસંદગી છે, કારણ કે તેનાથી રિપોર્ટ ધૂંધળો થઈ જાય છે.
Local excision માં ગાંઠને આંતરડાની દીવાલની પૂરી જાડાઈ સાથે ગુદામાર્ગથી કાઢવામાં આવે છે. TEMS અને TAMIS એવાં બે સાધનો છે, જેનાથી સર્જન મળાશયની અંદર સારી રીતે જોઈને કામ કરી શકે.
આ સાધનો અમુક કેન્દ્રોમાં જ મળે છે, અને પરિણામ ઓપરેશન કરનારના અનુભવ પર આધાર રાખે છે. પૂછો કે તમારા સર્જને આવાં કેટલાં ઓપરેશન કર્યાં છે, અને ટુકડો આંતરડાના નિષ્ણાત પેથોલૉજિસ્ટ વાંચશે કે નહીં.
નાની, છીછરી, સારા કોષોવાળી ગાંઠ, જે સાધનોની પહોંચમાં હોય, MRI સાફ હોય અને શંકાસ્પદ ગ્રંથિઓ ન હોય, તેમાં આ રસ્તો યોગ્ય રહે છે.
| સ્થિતિ | Local excision |
|---|---|
| નાની T1 ગાંઠ, બાયોપ્સીમાં સારી દેખાય, MRI માં ગ્રંથિઓ સાફ | યોગ્ય |
| ઊંચા ફેરફારવાળો મોટો પૉલિપ, દૂરબીનથી ન નીકળે તેવો | યોગ્ય |
| T1 માં ઊંડી ઘૂસણખોરી, લોહીની નળીઓમાં કોષો, ખરાબ બંધારણવાળા કોષો | એકલું પૂરતું નથી. પૂરું ઓપરેશન સૂચવાય છે |
| T2 ગાંઠ | સામાન્ય રીતે નહીં. અનુભવી કેન્દ્રમાં, નક્કી પ્રોટોકૉલ મુજબ કીમો-રેડિયેશન સાથે જ વિચારાય છે |
| T3 કે તેથી મોટી, કે શંકાસ્પદ ગ્રંથિઓ | યોગ્ય નથી. પૂરું ઓપરેશન |
| ગાંઠ સ્ફિંક્ટર સ્નાયુ સુધી પહોંચી હોય | યોગ્ય નથી. બીજું ઓપરેશન જોઈએ |
નબળી તબિયતવાળી વ્યક્તિ રિપોર્ટ સંપૂર્ણ સારો ન હોય તો પણ નાનું ઓપરેશન સ્વીકારી શકે. એ સહિયારો નિર્ણય છે, જોખમ સમજાવ્યા પછી લેવાય છે.
કાઢેલો ટુકડો જ સાચી સ્ટેજની તપાસ છે. તેનો રિપોર્ટ કહે છે કે નાનું ઓપરેશન પૂરતું હતું કે પૂરું ઓપરેશન પણ કરવું.
નીચેનાં તારણો કેન્સર ગ્રંથિઓ સુધી પહોંચ્યાની વધુ શક્યતા દર્શાવે છે:
આમાંથી એક પણ હોય તો જોખમ એટલું વધારે છે કે અહીં અટકી શકાય નહીં. પૂરું ઓપરેશન સૂચવાય છે, અને પહેલા ઓપરેશન પછી વહેલું કરવું સારું. નિર્ણય મહિનાઓ સુધી ટાળવાથી ફાયદો થતો નથી.
બીજું ઓપરેશન નિયમિત ટોટલ મેસોરેક્ટલ એક્સિઝન છે. તે કેન્સરના ઓપરેશન તરીકે જ ગોઠવાય છે, પણ પહેલાંના ડાઘથી તે થોડું અઘરું બની શકે.
એટલે જ સાધનની પસંદગી કરતાં સારો રિપોર્ટ, સારો MRI અને પહેલાંની ખુલ્લી વાતચીત વધારે મહત્ત્વનાં છે.
ક્યારેક. પસંદ કરેલા લોકોમાં પહેલાં કીમો-રેડિયેશન અપાય છે, પછી ગાંઠના ડાઘને કાઢી લેવાય છે. આ રસ્તાનો હેતુ મળાશય બચાવવાનો છે.
આ સામાન્ય રસ્તો નથી. સંબંધિત રસ્તા માટે, જેમાં કીમો-રેડિયેશન પછી ગાંઠ પર નજર રખાય છે, આપણું પાનું મળાશયના કેન્સરમાં અંગ બચાવની સારવાર વાંચો.
પૂરા ઓપરેશનમાં આંતરડાનો ભાગ તેની આસપાસની ચરબીના પડ (મેસોરેક્ટમ) સાથે કાઢીને આંતરડું ફરી જોડાય છે. શરૂઆતના કેન્સરમાં મોટા ભાગે સ્ફિંક્ટર બચાવી શકાય છે.
નીચા જોડાણ પછી ઘણા લોકોને આંતરડાના ફેરફારો થાય છે, જેને LARS કહે છે. આપણો લેખ કેન્સર પછીનું ફૉલો-અપ અને આંતરડાની સંભાળ જુઓ. આ વિશે ઓપરેશન પહેલાં પૂછો, પછી નહીં.
મોટા ભાગે નહીં. સ્ટેજ I ના રોગમાં પૂરા ઓપરેશન પછી વધારાની સારવાર ન કરવી તે ધોરણ છે. ઓછા જોખમની ગાંઠના સાફ local excision પછી પણ જરૂર પડતી નથી.
Local excision ટૂંકા ગાળે ઓછી કિંમત માગે છે, પણ માહિતી ઓછી આપે છે અને ગ્રંથિઓ અંદર જ રહે છે. પૂરું ઓપરેશન ગ્રંથિઓ કાઢીને પૂરું ચિત્ર આપે છે, ટૂંકા ગાળાની વધુ કિંમતે.
| મુદ્દો | Local excision | પૂરું ઓપરેશન |
|---|---|---|
| પેટ ખોલવું પડે | ના | દૂરબીનથી કે ખુલ્લું |
| દવાખાનામાં રહેવું અને સાજા થવું | ટૂંકું | લાંબું |
| સ્ટોમા | ભાગ્યે જ | ઘણી વાર કામચલાઉ, ક્યારેક કાયમી |
| પછી આંતરડાનું કામકાજ | મોટા ભાગે સામાન્યની નજીક | બદલાઈ શકે, ક્યારેક ઘણું |
| ગ્રંથિઓ કાઢીને તપાસાય | ના | હા |
| પેડુમાં કેન્સર પાછું આવવાની શક્યતા | વધારે, એટલે સ્કૅન અને દૂરબીન વધુ નજીક નજીક | ઓછી |
| કોને બંધબેસે | નાની, છીછરી, ઓછા જોખમની ગાંઠ | બાકી બધું જે હજી શરૂઆતનું છે |
કોઈ એક રસ્તો બધા માટે સાચો નથી. પ્રામાણિક પસંદગીમાં કેન્સરની શક્યતા અને આંતરડાને ચૂકવવી પડતી કિંમત બંને તોળાય છે.
નાના ઓપરેશનની ગુણવત્તા મશીન કરતાં ટીમ પર વધારે આધાર રાખે છે. થોડી માગણીઓ તમારું રક્ષણ કરે છે.
ક્યારેક ચાલે. નાની, છીછરી, ઓછા જોખમની ગાંઠ ગુદામાર્ગથી local excision વડે કાઢી શકાય છે. પછી ટુકડો માઇક્રોસ્કોપમાં તપાસાય છે. રિપોર્ટમાં વધુ જોખમનાં ચિહ્નો દેખાય તો પૂરું ઓપરેશન સૂચવાય છે.
બંને ગુદામાર્ગથી મળાશયની ગાંઠ કાઢે છે. TEMS માં સખત નળી અને ખાસ સાધનોનો સેટ વપરાય છે. TAMIS માં નરમ સિંગલ પોર્ટ અને સામાન્ય દૂરબીનનાં સાધનો વપરાય છે. દર્દી અને સર્જન યોગ્ય રીતે બંધબેસે તો પરિણામ સરખાં રહે છે.
અસ્તરની નીચેના પડમાં ઊંડી ઘૂસણખોરી, નાની નળીઓમાં કેન્સરના કોષો, ખરાબ બંધારણવાળા કોષો, ટ્યૂમર બડિંગ, અથવા કિનારીમાં કેન્સર કે બહુ નજીક હોય ત્યારે. આમાંથી એક પણ હોય તો ગ્રંથિઓમાં ફેલાવાની શક્યતા વધે છે, અને પૂરું ઓપરેશન સૂચવાય છે.
ભાગ્યે જ. Local excision પછી સ્ટોમા સામાન્ય નથી. પાછળથી પૂરું ઓપરેશન કરવું પડે તો પહેલાંના ડાઘને કારણે તેની શક્યતા વધે છે.
ઓછા જોખમની ગાંઠમાં સારી રીતે પસંદ કરેલું local excision નજીકના ફૉલો-અપ સાથે સારાં પરિણામ આપે છે. વધારે ઊંડી ગાંઠમાં ગ્રંથિઓ પાછળ રહી જાય છે, અને પેડુમાં કેન્સર પાછું આવવાની શક્યતા વધારે છે.
સ્ટેજ I ના રોગમાં મોટા ભાગે નહીં. અંતિમ રિપોર્ટમાં ગ્રંથિઓમાં કેન્સર કે વધુ જોખમનાં ચિહ્નો દેખાય તો વિચારાય છે. તમારા સર્જન અને મેડિકલ ઑન્કોલૉજિસ્ટ સાથે મળીને નક્કી કરે છે.
મળાશયના કેન્સરની પૂરી સારવારની શરૂઆત મધ્ય મળાશયના કેન્સર પાનાથી થાય છે. આવતા પહેલાં પ્રશ્ન હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
દૂરબીન કે સ્કૅનમાં મળાશયનું શરૂઆતનું કેન્સર દેખાયું છે, અને નાનું કે મોટું ઓપરેશન સૂચવાયું છે? કોલોનોસ્કોપી, બાયોપ્સી અને MRI ના રિપોર્ટ સાથે લાવો. Dr Harsh Shah સમજાવશે કે તમારી ગાંઠ માટે કયો રસ્તો બંધબેસે છે અને દરેક રસ્તે આંતરડાના કામકાજ પર શું અસર પડે છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.