Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 18 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
કોલોન કેન્સર સર્જન
Dr. Jivraj Mehta Hospital, વાસણા, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
સ્ટેજ 4 કોલોન કેન્સર એટલે કેન્સર કોલોનની બહાર ફેલાયું છે, ઘણી વાર લિવર, ફેફસાં કે પેટના આવરણ સુધી. મુખ્ય સારવાર દવાની છે, અને સારવારનો પ્લાન ગાંઠની તપાસ પર આધારે છે.
ઘણા લોકો વર્ષો સુધી સારા નિયંત્રણ સાથે જીવે છે. જેમનો ફેલાવો કાઢી શકાય તેમાં કેટલાકની સારવાર કેન્સરથી કાયમ માટે મુક્તિના હેતુથી થાય છે. અવરોધ કે લોહી વહેતી કોલોનની ગાંઠમાં, અને સલામત રીતે કાઢી શકાય એવા ફેલાવામાં ઓપરેશન કરાય છે.
આરામ અને શક્તિની કાળજી દરેક તબક્કે લેવાય છે, ફક્ત અંતમાં નહીં.
આખું ચિત્ર સમજવા, પહેલી તપાસથી દરેક સ્ટેજની સારવાર સુધી, અમારું કોલોન કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ પાનું વાંચો. આ લેખ કેન્સર ફેલાયા પછી સારવાર શું કરી શકે તે સમજાવે છે. શરૂઆતના સ્ટેજ માટે અમારો સ્ટેજ 1 થી 3 કોલોન કેન્સરની સારવાર લેખ જુઓ.
સ્ટેજ 4 એટલે કેન્સરના કોષો બીજા અંગ સુધી પહોંચ્યા છે. આખા શરીરમાં પહોંચે એવી સારવાર જોઈએ, એટલે દવા પહેલાં આવે છે અને ઓપરેશનની ભૂમિકા સીમિત રહે છે.
કેન્સર ફક્ત કોલોનમાં હોય ત્યારે ઓપરેશન તેને પૂરેપૂરું કાઢી શકે છે. ફેલાયા પછી બીજા અંગોમાં નાના ટુકડા પણ રહી શકે, એટલે ફક્ત કોલોનનું ઓપરેશન રોગ સાફ કરી શકતું નથી. તેથી પ્લાન લોહી મારફતે ફરતી દવાની આસપાસ ગોઠવાય છે.
સ્ટેજ 4 એક જ પ્રકારની પરિસ્થિતિ નથી. બે લોકોને સ્ટેજ 4 કહેવાયું હોય તો પણ તેમની આગળની સ્થિતિ ઘણી જુદી હોઈ શકે.
સ્કેન અને રિપોર્ટ તમને કયા જૂથમાં મૂકે છે તે અમારા કોલોન કેન્સરનો સ્ટેજ કેવી રીતે નક્કી થાય લેખમાં સમજાવ્યું છે.
ગાંઠના નમૂનાની તપાસ નક્કી કરે છે કે કઈ દવા અસર કરશે. આ તપાસ પહેલી સારવાર શરૂ થતાં પહેલાં થવી જોઈએ, કારણ કે જવાબ પ્લાન બદલી નાખે છે.
| તપાસ | ડૉક્ટરોને શું ખબર પડે છે |
|---|---|
| RAS (KRAS અને NRAS) જનીન | વૃદ્ધિનો સંકેત રોકતી એન્ટિબૉડી દવા વાપરી શકાય કે નહીં. તે RAS જનીન સામાન્ય હોય ત્યારે જ કામ કરે છે |
| BRAF જનીન | કેન્સર વધુ આક્રમક પ્રકારનું છે કે નહીં, અને વધુ મજબૂત કે જુદું મિશ્રણ જોઈએ કે નહીં |
| MMR કે MSI | ગાંઠ પોતાનું DNA સુધારી શકતી નથી કે નહીં. આવી ગાંઠો ઇમ્યુનોથેરાપીને ખૂબ સારો જવાબ આપે છે |
| HER2 | પાછળની સારવારમાં HER2 પ્રોટીન પર નિશાન રાખતી દવા મદદ કરી શકે કે નહીં |
| કોલોનની કઈ બાજુ | ડાબી બાજુની ગાંઠ જમણી બાજુની ગાંઠથી જુદો જવાબ આપે છે, એટલે બાજુ એન્ટિબૉડીની પસંદગી દોરે છે |
આ તપાસ માટે કોલોનની કે ફેલાવાની જગ્યાની બાયોપ્સી વપરાય છે. અગાઉના ઓપરેશનનો રિપોર્ટ હોય તો તેમાંથી જ નમૂનાની ફરી તપાસ ઘણી વાર થાય છે, એટલે નવી પ્રક્રિયા હંમેશાં જોઈતી નથી.
કીમોથેરાપી સારવારનો પાયો છે. સામાન્ય રીતે બે કે ત્રણ દવાનું મિશ્રણ અપાય છે, અને તે વધુ સારી રીતે કામ કરે તે માટે ઘણી વાર લક્ષિત દવા ઉમેરાય છે.
સામાન્ય મિશ્રણોને FOLFOX, CAPOX અને FOLFIRI કહે છે, અને ત્રણ દવાનું મિશ્રણ FOLFOXIRI પસંદ કરેલા સશક્ત લોકોમાં વપરાય છે. તમારા કેન્સર નિષ્ણાત તમારી તપાસ, સામાન્ય તંદુરસ્તી અને ઘરે તમે શું સંભાળી શકો તે જોઈને એક પસંદ કરે છે. કેટલીક દવા બે દિવસ સુધી ડ્રિપથી અપાય છે, અને કેટલીક અંશતઃ ગોળીઓ તરીકે લેવાય છે.
કેન્સર કેવો જવાબ આપે છે તે જોવા દર બે થી ત્રણ મહિને સ્કેન ફરી કરાય છે. કેન્સર નાનું થાય કે સ્થિર રહે તો એ જ પ્લાન ચાલુ રહે છે. વધ્યું હોય તો પ્લાન બદલાય છે. શરૂઆતના થોડા મહિના પછી કીમોથેરાપીમાંથી વિરામ, કે હળવો જાળવણી પ્લાન ઘણી વાર વપરાય છે, જેથી તમે શક્તિ પાછી મેળવી શકો.
ઇમ્યુનોથેરાપી મુખ્યત્વે ત્યારે વપરાય છે જ્યારે તપાસ બતાવે કે ગાંઠ પોતાનું DNA સુધારી શકતી નથી (MSI-high કે MMR-deficient). આવા લોકોમાં તે કીમોથેરાપી કરતાં વધુ સારું કામ કરી શકે છે.
બધાં કોલોન કેન્સરમાં આ જૂથ નાનો હિસ્સો છે. ગાંઠમાં ઘણા ફેરફાર હોય છે, એટલે રોગપ્રતિકારક તંત્રની બ્રેક ખોલી નાખ્યા પછી તે ગાંઠને સહેલાઈથી ઓળખી લે છે. પેમ્બ્રોલિઝુમેબ જેવી દવા, કે નિવોલુમેબ અને ઇપિલિમુમેબનું મિશ્રણ, દર થોડા અઠવાડિયે ડ્રિપથી અપાય છે, અને ઘણા લોકોને લાંબા સમય સુધી નિયંત્રણ મળે છે.
સામાન્ય MMR પરિણામવાળા મોટા ભાગના લોકોને ફક્ત ઇમ્યુનોથેરાપીથી ફાયદો થતો નથી, એટલે તપાસ જ નક્કી કરે છે. આડઅસરો કીમોથેરાપીથી જુદી છે અને ચામડી, આંતરડાં, થાઇરૉઇડ કે લિવરને અસર કરી શકે છે, એટલે કોઈ પણ નવી તકલીફની જાણ વહેલી કરવી.
બે પરિસ્થિતિમાં ઓપરેશનની સ્પષ્ટ ભૂમિકા છે: જે કોલોનની ગાંઠ અવરોધ કરે, લોહી વહેવડાવે કે ફાટે, અને જે ફેલાવો સલામત રીતે કાઢી શકાય. સ્ટેજ 4 ના દરેક દર્દીમાં તે નિયમિત રીતે કરાતું નથી.
| પરિસ્થિતિ | સામાન્ય રીતે શું કરાય છે |
|---|---|
| તકલીફ વગરની કોલોનની ગાંઠ | પહેલાં દવા. કીમોથેરાપી ચાલે ત્યારે ગાંઠ ઘણી વાર જગ્યાએ જ રખાય છે, અને તકલીફ શરૂ થાય તો જ પછી ઓપરેશન કરાય છે |
| કોલોનમાં અવરોધ | આંતરડું ખોલવા સ્કોપથી સ્ટેન્ટ, કે ઓપરેશન, ક્યારેક કામચલાઉ સ્ટોમા સાથે |
| ગાંઠમાંથી લોહી વહેવું કે કાણું પડવું | કોલોનનો તે ભાગ કાઢવાનું ઓપરેશન |
| કાઢી શકાય એવો ફેલાવો | કોલોનની ગાંઠ અને ફેલાવાને ગોઠવીને કાઢવા, પહેલાં અને પછી દવા સાથે |
સ્ટેજ 4 માં ઓપરેશનનો હેતુ કટોકટી અટકાવવાનો, અથવા દેખાતો બધો રોગ કાઢવાનો છે. શક્ય હોય ત્યાં દૂરબીનથી ઓપરેશન કરાય છે, જેથી તમે જલદી દવા ફરી શરૂ કરી શકો.
કીમોથેરાપી ચાલતી હોય ત્યારે કોલોનની ગાંઠ રાખવી અસલામત લાગી શકે, પણ અભ્યાસોમાં એવું બતાવાયું નથી કે સારા અનુભવતા લોકોમાં નિયમિત રીતે ગાંઠ કાઢવાથી ફાયદો થાય. નિર્ણય કેન્સર નિષ્ણાત સાથે મળીને લેવાય છે અને દરેક સ્કેન વખતે ફરી વિચારાય છે.
હા, કાળજીથી પસંદ કરેલા ઘણા લોકોમાં. ફેલાવો લિવર કે ફેફસાં સુધી સીમિત હોય ત્યારે દવા તેને એટલો નાનો કરી શકે કે કાઢી શકાય, અને પછી સારવાર કાયમ માટે મુક્તિના હેતુથી થાય છે.
સ્ટેજ 4 માં આ ખૂબ આશાભર્યો માર્ગ છે. સર્જન, કેન્સર નિષ્ણાત અને રેડિયોલૉજિસ્ટની ટીમ સ્કેન સાથે જોઈ પૂછે છે કે પૂરતું તંદુરસ્ત અંગ બાકી રાખીને ટુકડા સલામત રીતે કાઢી શકાય કે નહીં.
લિવરમાં ફેલાવો ઘણી વાર જોવા મળતું ઉદાહરણ છે અને તે અમારા લિવરમાં ફેલાયેલું કોલોન કેન્સર, અંગ્રેજી લેખમાં સમજાવ્યું છે. પેટના આવરણમાં ફેલાવો થોડા પસંદ કરેલા લોકોમાં મોટા ઓપરેશન અને ગરમ કીમોથેરાપીથી સારવાર પામી શકે. આ નિર્ણય સ્કેન અને તમારી સામાન્ય તંદુરસ્તીની પૂરી તપાસ પછી જ લેવાય છે.
સામાન્ય રીતે આગળના વિકલ્પો હોય છે. એક દવા બંધ કરવાનો અર્થ સારવાર પૂરી થઈ એવો નથી, અને દરેક નવી લાઇન તમારી તપાસ અને તે સમયની સ્થિતિ પરથી પસંદ થાય છે.
કેન્સર ધીમે ધીમે દવાનો રસ્તો શીખી શકે છે. સ્કેનમાં વધારો દેખાય ત્યારે કેન્સર નિષ્ણાત બીજા મિશ્રણ પર જાય છે. પાછળની લાઇનમાં બીજી કીમોથેરાપી, લક્ષિત ગોળી, તે ફેરફાર ધરાવતા થોડા લોકો માટે HER2 પર નિશાન રાખતી દવા, કે ચોક્કસ RAS ફેરફાર માટેની ગોળી આવી શકે. નવી દવાઓની તપાસ સતત ચાલે છે, એટલે તમને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ યોગ્ય છે કે નહીં તે પૂછવું વાજબી છે.
સારવાર ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય તમે કેવું અનુભવો છો તેના પર પણ આધારે છે. સારવાર ફાયદા કરતાં વધુ થાક આપે ત્યારે આરામ પર કેન્દ્રિત સારવારમાં જવું એ યોગ્ય અને સન્માનજનક પસંદગી છે, અને તમારા કુટુંબને પણ આ વાતચીતમાં સામેલ કરી શકાય.
સહાયક સારવાર પહેલી મુલાકાતથી કેન્સરની સારવાર સાથે ચાલે છે. તે દુખાવો, ઉબકા, ભૂખ ઓછી થવી અને ચિંતાની સારવાર કરે છે, અને તેનો અર્થ હાર માની લેવી એવો નથી.
દરેક તબક્કે હેતુનું સ્પષ્ટ ચિત્ર માંગો: નિયંત્રણ, ઓપરેશન માટે નાનું કરવું, કે આરામ. કેન્સર જવાબ આપે તેમ જવાબ બદલાઈ શકે છે, અને દરેક સ્કેન વખતે સીધી વાતચીત બધાને એક સમજ પર રાખે છે.
હા. દવા કેન્સરને નાનું કરી કે સ્થિર રાખી શકે છે, અને ઘણા લોકો વર્ષો સુધી સારા જીવે છે. ફેલાવો સીમિત હોય અને કાઢી શકાય તો સારવાર કાયમ માટે મુક્તિના હેતુથી પણ થઈ શકે.
RAS, BRAF અને MMR ના પરિણામ નક્કી કરે છે કે કઈ લક્ષિત દવા કે ઇમ્યુનોથેરાપી અસર કરશે. ખોટી દવા આપવાથી સમય બગડે છે અને આડઅસર થાય છે.
હંમેશાં નહીં. ગાંઠ તકલીફ ન કરતી હોય તો સામાન્ય રીતે દવા પહેલાં આવે છે. અવરોધ, લોહી વહેવું કે ફાટેલી કોલોનમાં, કે ફેલાવો ગોઠવીને કાઢવા, ઓપરેશન કે સ્ટેન્ટ રખાય છે.
ક્યારેક. ફેલાવો લિવર કે ફેફસાંમાં હોય તો દવા તેને કાઢી શકાય એટલો નાનો કરી શકે છે. ટીમ દર બે થી ત્રણ મહિને સ્કેન ફરી કરીને તપાસે છે.
તે નક્કી કરેલો કોર્સ નથી. સારવાર કેન્સરને કાબૂમાં રાખે અને તમે સહન કરી શકો ત્યાં સુધી ચાલે છે. વિરામ કે હળવો જાળવણી પ્લાન ઘણી વાર વપરાય છે.
તે ડ્રિપ છે જે રોગપ્રતિકારક તંત્રને કેન્સર પર હુમલો કરવામાં મદદ કરે છે. તે મુખ્યત્વે MSI-high કે MMR-deficient ગાંઠમાં કામ કરે છે, એટલે તપાસ જ નક્કી કરે છે.
પ્રોટીનવાળો ખોરાક થોડો થોડો અને વારંવાર લો, સહેલાઈથી ચાલી શકો એટલું રોજ ચાલો, અને તાવ, ઊલટી, લોહી વહેવું કે નવો દુખાવો થાય તો વહેલી જાણ કરો.
સ્થિતિ અને તેની સારવારનું પૂરું ચિત્ર જોવા કોલોન કેન્સરની સારવાર, અમદાવાદ પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
તમને કહેવાયું છે કે કોલોન કેન્સર ફેલાઈ ગયું છે અને હવે સારવાર શું કરી શકે તે સમજાતું નથી? Dr Harsh Shah અમદાવાદમાં કોલોન કેન્સરના સર્જન છે. તે સમજાવે છે કે દવા કેવી રીતે પસંદ થાય છે, ઓપરેશન ક્યારે મદદ કરે છે અને સારવારનો હેતુ શો હોય છે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે કૉલ કરો WhatsApp પર બુક કરો Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.