Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 20 નવેમ્બર 2026
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
લીવરની નુકસાન વગરની મોટા ભાગની ગાંઠ કાઢ્યા પછી ફોલો-અપ જોઈતું નથી. સ્કેન ફક્ત adenoma માં, ઘણી ગાંઠવાળા લીવરમાં અને ઘણી cyst વાળા લીવરમાં ચાલુ રહે છે.
adenoma વાળા લીવરને બચાવવાનો મુખ્ય રસ્તો તેનું કારણ દૂર કરવાનો છે, જેમ કે હોર્મોનની ગોળી કે સ્ટેરોઇડ. ગમે તેટલા સ્કેન કરતાં આ વધુ કામ આવે છે.
દરેક ફોલો-અપની રૂપરેખામાં સ્કેનનું નામ, બે સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો અને તે બંધ થવાનો દિવસ લખેલા હોવા જોઈએ. ક્લિનિકમાંથી નીકળતાં પહેલાં આ લખેલું માગી લો.
લીવરની સાદી ગાંઠો વિશેની પૂરી માહિતી માટે, પ્રકારોથી લઈને સારવારની પસંદગી સુધી, અમારું લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખ ફક્ત એક વાત સમજાવે છે: સારવાર પછી કોને ફોલો-અપ જોઈએ અને કેટલો સમય.
ના. સ્કેનમાં કોઈ ફેરફાર દેખાય તો આપણી સારવાર બદલાય, ત્યારે જ ફોલો-અપ કામનું છે. ઘણી નુકસાન વગરની ગાંઠમાં એવું કંઈ દેખાવાનું જ નથી જે આગળનો રસ્તો બદલે.
જે ગાંઠ કાઢી નથી અને ફક્ત જોવાની છે, તેને જોતા રહેવું એક અલગ કામ છે. એમાં સવાલ એ હોય છે કે ગાંઠને એમ જ રાખવી સલામત છે કે નહીં. સારવાર પછીના ફોલો-અપમાં સવાલ જુદો છે: ફરી ક્યારે જોવું, કયા સ્કેનથી જોવું અને ક્યારે બંધ કરવું.
| ગાંઠ | કાઢ્યા કે સારવાર પછી | ક્યારે પૂરું થાય |
|---|---|---|
| Haemangioma | સાજા થયા પછી એક વાર તપાસ | સાજા થયા પછી રજા |
| FNH (ડાઘ જેવી ગાંઠ) | સાજા થયા પછી એક વાર તપાસ | સાજા થયા પછી રજા |
| સાદી cyst | ક્લિનિકમાં તપાસ, દુખાવો પાછો આવે તો જ સ્કેન | રજા, તકલીફ પાછી આવે તો ફરી મળવું |
| એક adenoma, પૂરેપૂરી કઢાયેલી | બાકીના લીવરનો MRI લગભગ છ થી બાર મહિને | લીવર સાફ હોય અને કારણ દૂર થયું હોય તો રજા |
| ઘણી adenoma | બાકીના લીવરનો ગોઠવેલો MRI | રજા નહીં; લીવર સ્થિર રહે તેમ સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો લાંબો થાય |
| ઘણી cyst વાળું લીવર | તકલીફ પ્રમાણે ક્લિનિકમાં તપાસ | પૂરેપૂરી રજા નહીં; કંઈ બદલાય ત્યારે જ સ્કેન |
Haemangioma, FNH અને સાદી cyst કાઢ્યા પછી તે ખતરો બનીને પાછી આવતી નથી. ઓપરેશન પછી તમે સાજા થઈ જાઓ એટલે ગાંઠ ગઈ.
આ ત્રણે ગાંઠ સ્વભાવે નુકસાન વગરની છે. તેને કાઢ્યા પછી એવું કોઈ જોખમ બાકી રહેતું નથી જે સ્કેનથી પકડી શકાય. “સલામતી માટે” દર વર્ષે સ્કેન કરાવવાથી ફક્ત ખર્ચ અને ચિંતા વધે છે, અને CT હોય તો રેડિયેશન પણ.
સાદી cyst માં એક અપવાદ જાણવા જેવો છે. દૂરબીનથી તેને ખોલીને પ્રવાહી કાઢ્યા પછી ધીમે ધીમે ફરી પ્રવાહી ભરાઈ શકે અને દુખાવો પાછો આવી શકે. એ કારણથી ફરી મળવું અને સ્કેન કરાવવો, નક્કી તારીખના કૅલેન્ડર પ્રમાણે સ્કેન નહીં.
કારણ કે જે લીવરમાં એક adenoma થઈ તેમાં બીજી થઈ શકે, અને કારણ ઘણી વાર હજી હાજર હોય છે. ગાંઠ કાઢવાથી ગાંઠની સારવાર થાય છે, તે કેમ ઊગી તેની નહીં.
એક adenoma પૂરેપૂરી કાઢ્યા પછી લગભગ છ થી બાર મહિને બાકીના લીવરનો MRI કરીને જોવાય છે કે કંઈ નવું ઊગતું નથી ને. સ્કેન સાફ હોય અને કારણ દૂર થયું હોય તો આપણે રજા તરફ જઈએ છીએ.
ત્યારે એક ગાંઠ કાઢવાથી સમસ્યા પૂરી થતી નથી. બાકીની ગાંઠ લીવરમાં જ છે, એટલે ગોઠવેલા MRI ચાલુ રહે છે અને વહેલી રજા મળતી નથી.
ઘણી ગાંઠ હોય ત્યારે સર્જન જે મોટી હોય કે તકલીફ કરતી હોય તે કાઢે છે. બાકીની પર નજર રખાય છે. લીવર વર્ષો સુધી સ્થિર રહે તેમ સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો લાંબો કરાય છે.
અમુક પ્રકારની adenoma કેન્સરમાં બદલાવાની શક્યતા થોડી વધુ રાખે છે. તમારા રિપોર્ટમાં એવો પ્રકાર લખ્યો હોય તો અમે વધુ નજીકથી જોઈએ છીએ અને નવી કે વધતી ગાંઠ પર વહેલા પગલાં લઈએ છીએ.
ગર્ભાવસ્થામાં એસ્ટ્રોજન વધે છે, અને એસ્ટ્રોજન adenoma ને વધારી શકે છે. મોટી adenoma માંથી લોહી નીકળી શકે, એટલે ગોઠવણ ગર્ભ રહ્યા પહેલાં કરવી, પછી નહીં.
જે સ્ત્રીમાં પાંચ સેન્ટિમીટર કે તેથી મોટી adenoma હોય તેને બાળકનું વિચારતાં પહેલાં તે કઢાવી લેવાની સલાહ સામાન્ય રીતે અપાય છે. નાની ગાંઠ ઘણી વાર નજીકના સમયપત્રક સાથે સલામત રીતે રાખી શકાય.
FNH અને haemangioma માટે આ ખાસ ગોઠવણ જોઈતી નથી.
તારીખ પ્રમાણે નહીં, તમને કેવું લાગે છે તે પ્રમાણે. ઘણી cyst વાળું લીવર લાંબા સમયની સ્થિતિ છે, એટલે સ્કેન ઓછા હોય તો પણ ડૉક્ટર સાથેનો સંપર્ક ચાલુ રહે છે.
અમે આ બાબતો પર ધ્યાન રાખીએ છીએ: પેટ ફૂલવું, જમ્યા પછી જલદી પેટ ભરાઈ જવું, વજન ઘટવું, અને અચાનક દુખાવો કે તાવ, જે cyst માં લોહી નીકળવા કે ચેપ તરફ ઇશારો કરી શકે. આવું થાય ત્યારે સ્કેન કરાય છે. લીવર બહુ મોટું થઈ જાય તો તેનું કદ ઘટાડવાની સારવાર વિશે વાત થઈ શકે. કિડનીમાં પણ cyst હોય તો કિડનીના ડૉક્ટર અને લીવરના સર્જન સાથે મળીને ગોઠવણ કરે છે.
મોટા ભાગનું કામ MRI અને સોનોગ્રાફી કરે છે. નુકસાન વગરની બીમારીમાં વારંવાર CT ટાળવામાં આવે છે, કારણ કે વર્ષો જતાં રેડિયેશન જમા થાય છે.
adenoma ના કાર્યક્રમ માટે liver-specific dye વાળો MRI સામાન્ય પસંદગી છે. એક સહેલાઈથી દેખાતી ગાંઠ માટે contrast સોનોગ્રાફી બંધબેસતી છે. ગર્ભાવસ્થામાં માપ જોવા સાદી સોનોગ્રાફી પૂરતી છે. CT અચાનક લોહી નીકળવા જેવી કટોકટી માટે રાખવામાં આવે છે.
જ્યારે રૂપરેખામાં લેખિતમાં તે લખ્યું હોય. સારી રૂપરેખામાં છેલ્લો સ્કેન, રજા આપવા દેતું પરિણામ અને પાછા આવવાની નિશાનીઓ લખેલી હોય છે.
લેખિત અંત ન હોય તો અહેવાલમાં ગાંઠનો ઉલ્લેખ જોઈને નવા ડૉક્ટર જૂના સ્કેન ફરી કરાવી દે છે. “હવે સ્કેન જોઈતા નથી, તકલીફ થાય તો ફરી મળવું” એવું લખેલું ડિસ્ચાર્જ નોંધ આ અટકાવે છે.
એક પાનાની રૂપરેખા, જેમાં ત્રણ વાત હોય: કયો સ્કેન કરાવવો, બે સ્કેન વચ્ચેનો ગાળો અને તે બંધ થવાનો દિવસ. તમારા પોતાના શહેરના ડૉક્ટર તેને સહેલાઈથી અનુસરી શકે તેવી હોવી જોઈએ.
Haemangioma, FNH કે સાદી cyst માં નહીં. સાજા થયા પછી ગાંઠ ગઈ, અને દર વર્ષનો સ્કેન ફક્ત ખર્ચ અને ચિંતા વધારે છે. Adenoma મુખ્ય અપવાદ છે.
જે લીવરમાં એક adenoma થઈ તેમાં બીજી થઈ શકે, અને કારણ હજી હાજર હોઈ શકે. લગભગ છ થી બાર મહિને MRI બાકીના લીવરને તપાસે છે.
ઘણી વાર નહીં. એસ્ટ્રોજન adenoma ને વધારી શકે, એટલે સર્જન જ્યાં સલામત હોય ત્યાં તે બંધ કરવાની અને ગર્ભ રોકવાના બીજા રસ્તાની સલાહ આપે છે.
હા, પણ પહેલાં ગોઠવણ કરીને. મોટી adenoma સામાન્ય રીતે ગર્ભ પહેલાં કઢાય છે. નાની પર સોનોગ્રાફીથી નજર રખાય અને પ્રસૂતિ પછી ફરી સ્કેન થાય.
પૂરેપૂરી નહીં. આ લાંબા સમયની સ્થિતિ છે, એટલે ડૉક્ટર સાથે સંપર્ક રહે છે. તકલીફ બદલાય ત્યારે જ સ્કેન કરાય છે.
MRI અને સોનોગ્રાફીમાં રેડિયેશન નથી, એટલે તે વારંવાર માટે યોગ્ય છે. નુકસાન વગરની બીમારીમાં રોજિંદા ફોલો-અપ માટે CT ટાળવામાં આવે છે.
લેખિત રૂપરેખા માગો, જેમાં છેલ્લો સ્કેન, રજા આપવા દેતું પરિણામ અને પાછા આવવાની નિશાનીઓ લખેલી હોય.
લીવરની સાદી ગાંઠ અને તેની સારવારની પૂરી માહિતી માટે લીવરની સાદી ગાંઠની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. ગાંઠનું નામ કેવી રીતે પડે છે તે જાણવા કયો સ્કેન લીવરની ગાંઠ ઓળખે છે વાંચો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
લીવરની નુકસાન વગરની ગાંઠની સારવાર થઈ ગઈ છે, અથવા તેને ફક્ત જોતા રહેવાનું કહેવાયું છે, અને હવે સ્કેન ક્યાં સુધી કરાવવા તે સમજાતું નથી? અમદાવાદના લીવર અને પેટના સર્જન Dr Harsh Shah દરેક દર્દી માટે સ્પષ્ટ ફોલો-અપ ગોઠવે છે: કયો સ્કેન, કેટલા સમયે, અને કયા દિવસે તે બંધ કરવો. રિપોર્ટ અને ડિસ્ચાર્જના કાગળ સાથે લાવો. ફોન કે WhatsApp પર સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.