WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

ખોરાક પાછો આવે છે? Zenker કોથળીની સારવાર કેવી થાય?

છેલ્લે સુધાર્યું: 18 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, અન્નનળી અને પેટના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Food Pipe & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

અન્નનળીના ઉપરના છેડાનો એક સ્નાયુ બરાબર ખૂલતો નથી, એટલે Zenker કોથળી બને છે. ટકે એવી દરેક સારવારમાં એ સ્નાયુ કાપવામાં આવે છે.

ત્રણ રીત છે: ગળા પર કાપ મૂકીને ખુલ્લું ઓપરેશન, મોં વાટે સ્ટેપ્લર, અને વળી શકે એવું દૂરબીન. દરેક વ્યક્તિને એક જ રીત અનુકૂળ આવતી નથી.

કોથળીનું કદ, તેની અને અન્નનળીની વચ્ચેની સહિયારી દીવાલની લંબાઈ, ગરદન અને જડબાની હલનચલન તથા તમારી તંદુરસ્તી રીત નક્કી કરે છે.

કારણોથી સારવાર સુધીનું આખું ચિત્ર સમજવા અમારા oesophageal perforation અને Zenker diverticulum ની સારવાર પાનામાં વાંચો. આ લેખ ઓપરેશનની રીત કેવી રીતે પસંદ થાય તે સમજાવે છે.

સ્નાયુ કેમ કપાય છે, ફક્ત કોથળી કેમ નહીં?

કોથળી પરિણામ છે, કારણ નથી. Cricopharyngeus નામનો સ્નાયુ વધુ પડતો ભીંસાયેલો રહે છે, એટલે તેની પાછળની નબળી જગ્યામાંથી ખોરાક બહાર ધકેલાય છે.

ગળતી વખતે આ સ્નાયુ દરવાજાની જેમ ખૂલવો જોઈએ. Zenker કોથળીમાં તે થોડો જ ખૂલે છે. ખોરાક બંધ દરવાજે અટકે છે, દબાણ વધે છે અને ગળાની પાછળની પાતળી દીવાલ બહાર ઉપસે છે. વર્ષો જતાં એ ઉપસેલો ભાગ થેલી બની જાય છે, જેમાં ખોરાક ભરાય છે અને પાછો આવે છે.

સર્જન ફક્ત થેલી કાઢે તો ભીંસાયેલો દરવાજો એમ જ રહે છે. દબાણ ચાલુ રહે છે, અને કોથળી ફરી થઈ શકે અથવા ટાંકાની લાઇનમાંથી લીક થઈ શકે. એટલે કોથળી અને અન્નનળી વચ્ચેની સહિયારી દીવાલ, જેમાં આ સ્નાયુ છે, દરેક સારવારનું ખરું નિશાન છે.

એ જ સ્નાયુ સુધી પહોંચવાની ત્રણ રીતો
રીતસ્નાયુ સુધી કેવી રીતે પહોંચે છેકોથળીનું શું થાય છે
ગળા પર ખુલ્લું ઓપરેશનગળાની ડાબી બાજુ કાપ, સ્નાયુ સીધો દેખાય છેકાઢી નખાય, ઉપર ટાંકાય કે અંદર વાળી દેવાય
મોં વાટે સ્ટેપ્લરકડક નળી અને સ્ટેપ્લર, જે કાપે અને સીલ પણ કરેઅન્નનળીમાં ખુલ્લી રાખવામાં આવે
વળી શકે એવું દૂરબીનસામાન્ય દૂરબીન અને નાની છરી, ક્યારેક અસ્તર નીચે નાની સુરંગ બનાવીનેઅન્નનળીમાં ખુલ્લી રાખવામાં આવે

સારવારની ત્રણ રીતો કઈ કઈ છે?

ગળા પરનું ખુલ્લું ઓપરેશન જૂનામાં જૂની રીત છે અને કોઈ પણ કદ માટે ચાલે. સ્ટેપ્લર અને દૂરબીનમાં ગળા પર ઘા નથી અને દવાખાનામાં ઓછું રહેવું પડે.

  • ગળા પર ખુલ્લું ઓપરેશન. સર્જન સીધું જોઈને સ્નાયુ કાપે છે, પછી કોથળીની વ્યવસ્થા કરે છે. મોટી કે ફરી થયેલી કોથળી માટે, અને જેમને મોં વાટેની રીત ન ચાલે તેમના માટે યોગ્ય.
  • મોં વાટે સ્ટેપ્લર. કડક નળી દીવાલને સ્થિર રાખે છે. સ્ટેપ્લર એક જ પગલામાં દીવાલ કાપે છે અને કિનારીઓ સીલ કરે છે. મધ્યમ કદની કોથળી માટે સારું ચાલે.
  • વળી શકે એવું દૂરબીન. બેભાન જેવી હળવી દવા હેઠળ સામાન્ય દૂરબીન અને બારીક છરીથી દીવાલ કપાય છે. તે હળવી છે અને નબળા શરીર કે નાની કોથળીને અનુકૂળ છે, પણ ફરી સિટિંગની જરૂર વધુ વાર પડે છે.

નળીની રીત માટે ગરદન પાછળ વળવી જોઈએ અને મોં પહોળું ખૂલવું જોઈએ. આ ગોઠવણ શક્ય ન હોય તો ડૉક્ટર દૂરબીનની રીત કે ગળા પરના ઓપરેશન તરફ વળે છે.

રીત કેવી રીતે પસંદ થાય છે?

કદ, તંદુરસ્તી અને ગોઠવણ રીત નક્કી કરે છે. બેરિયમ ગળવાના એક્સ-રેમાં કોથળી દેખાય છે, અને plan બને તે પહેલાં ગરદન અને જડબાની હલનચલન તપાસાય છે.

સામાન્ય રીતે કઈ સ્થિતિમાં કઈ રીત
તમારી સ્થિતિઘણી વાર વિચારાતી રીતકારણ
નાની કોથળી, ટૂંકી દીવાલવળી શકે એવું દૂરબીન, અથવા સ્નાયુ કાપતું ગળાનું ઓપરેશનટૂંકી દીવાલમાં સ્ટેપ્લરનું જડબું બેસે નહીં
મધ્યમ કોથળી, ગરદન અને જડબું સારું હલેમોં વાટે સ્ટેપ્લરઓછું રહેવું, ગળા પર ઘા નહીં
મોટી કોથળી, અથવા ફરી થયેલીગળા પર ખુલ્લું ઓપરેશનસીધું દેખાય, સ્નાયુ પૂરો કપાય
નબળું શરીર, કે ગરદન પાછળ વળતી નથીહળવી દવા હેઠળ વળી શકે એવું દૂરબીનહળવી બેભાનતા, ગરદન ખેંચવી ન પડે

ગરદનની અકડાશ, ગળાનું જૂનું ઓપરેશન, હલતા દાંત કે મોં ખોલવામાં તકલીફ હોય તો સર્જનને કહો. કોથળીના કદ કરતાં આ વિગતો plan પર વધુ અસર કરે છે. રીત સૂચવતા પહેલાં Dr Harsh Shah એ દરેક વિગત તમારી સાથે તપાસે છે.

ગળા પરના ઓપરેશનમાં શું થાય છે?

પૂરી બેભાનતામાં ગળાની ડાબી બાજુ કાપ મુકાય છે. સ્નાયુ સંપૂર્ણ કાપવામાં આવે છે અને કોથળીનું ત્રણમાંથી એક રીતે નિરાકરણ થાય છે.

સર્જન ગળાની રચનાઓને બાજુ પર કરે છે અને નજીકથી પસાર થતી અવાજની ચેતાનું ધ્યાન રાખે છે. કાપ દોરવા અને સાંકડાપણું ટાળવા અન્નનળીમાં ઘણી વાર નળી રખાય છે. સ્નાયુ અસ્તર સુધી અને થોડો તેનાથી આગળ કપાય છે, જેથી ખોરાકને સ્પષ્ટ રસ્તો મળે.

કોથળીનું શું કરી શકાય
વિકલ્પતેનો અર્થજાણવા જેવી વાત
કાઢી નાખવીથેલી તેના મુખથી કાપી નખાયટાંકાની લાઇનમાંથી લીક થઈ શકે, એટલે ધ્યાનથી કરાય
ઉપર ટાંકવીથેલી ઉપર તરફ ટાંકાય જેથી ખાલી થઈ જાયઅસ્તર ખોલાતું નથી, એટલે લીકની શક્યતા ઓછી
અંદર વાળવીથેલી અંદર તરફ વાળીને બંધ કરાયનાની કોથળીમાં વપરાય

ગળામાં ઘણી વાર એક-બે દિવસ માટે નાની ડ્રેનેજ નળી રખાય છે. ઘા સ્તર પ્રમાણે સીવાય છે. મોટા ભાગના લોકોને થોડા દિવસ દવાખાનામાં નજર હેઠળ રખાય છે.

સ્ટેપ્લર અને દૂરબીનની રીતો કેવી છે?

બંને રીતે દીવાલ સુધી મોં વાટે પહોંચાય છે. સ્ટેપ્લર એકસાથે કાપે અને સીલ કરે છે. દૂરબીનમાં બારીક છરી વપરાય છે, ઘણી વાર અસ્તર નીચે નાની સુરંગ સાથે.

સ્ટેપ્લરમાં સર્જન મોં અને ગરદનને હળવેથી ગોઠવે છે, દીવાલ દેખાય એવી કરે છે અને તેની લંબાઈ સાથે સ્ટેપ્લર ચલાવે છે. કાપ સ્નાયુ ખૂલે એટલો ઊંડો જાય છે, અને સ્ટેપલ કિનારીઓને બંધ રાખે છે. તળિયે દીવાલની ટૂંકી પટ્ટી રહી શકે છે.

વળી શકે એવા દૂરબીનમાં હળવી દવા હેઠળ બારીક છરીથી દીવાલ કપાય છે. એક રીતમાં છરી પહેલાં અસ્તર નીચે નાની સુરંગ બનાવે છે, જે સ્નાયુ કપાય ત્યારે બહારના સ્તરોને સાચવે છે. પછી સુરંગ ક્લિપથી બંધ કરાય છે.

  • ઝડપી પુનઃસ્વસ્થતા. ઘણા લોકો એક-બે દિવસમાં ઘરે જાય છે.
  • ગળા પર ઘા નથી. ગળા પર નિશાન કે ટાંકા રહેતા નથી.
  • ફરી સિટિંગ. ખુલ્લા ઓપરેશન કરતાં તકલીફ વહેલી પાછી આવી શકે, અને બીજી વાર કરવું પડી શકે.

જોખમો કયાં છે, અને પછી શું થાય?

દરેક રીતમાં જોખમ હોય છે. સામાન્ય જોખમો લીક, અવાજ બેસી જવો અને તકલીફ પાછી આવવી છે. મોટા ભાગનાં વહેલાં પકડાય છે અને તેની સારવાર થઈ શકે છે.

રીત પ્રમાણે મુખ્ય જોખમો
રીતપૂછવા જેવાં જોખમો
ગળા પર ખુલ્લું ઓપરેશનલીક કે ફિસ્ટુલા, અવાજની ચેતાને ઈજા, ઘામાં ચેપ, રક્તસ્રાવ
મોં વાટે સ્ટેપ્લરઅન્નનળીમાં ફાટ, દાંતને ઈજા, ટૂંકી પટ્ટી રહી જવી
વળી શકે એવું દૂરબીનઅસ્તરમાં ફાટ, તકલીફ પાછી આવવી, ફરી સિટિંગ

ઓપરેશન દરમિયાન ફાટ થાય તો તે એ જ સમસ્યા છે જે અમારા લેખ ઊલટી કે પ્રક્રિયા પછી ફાટેલી અન્નનળી માં સમજાવી છે. સર્જરી દરમિયાન પકડાયેલી મોટા ભાગની ફાટ તરત સાંધી દેવાય છે. પીવાની છૂટ આપતા પહેલાં કોન્ટ્રાસ્ટ સાથે ગળવાની તપાસ ઘણી વાર થાય છે.

સારવાર પછી પહેલાં પ્રવાહી, પછી નરમ ખોરાક લો અને ધીમે ખાઓ. ખોરાક હજી અટકે, ગળતી વખતે ઉધરસ આવે કે અવાજ બદલાય તો સર્જનને કહો. અન્નનળી તપાસવા દૂરબીન અને ફોલો-અપ મુલાકાત તમારા માટે ગોઠવાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

Zenker diverticulum એટલે શું?

તે ગળાના પાછળના ભાગમાં, અન્નનળીની ઠીક ઉપર બનતી નાની કોથળી છે. તેમાં ખોરાક ભરાય છે અને ઘણી વાર ભોજનના કલાકો પછી પાછો આવે છે. તે મોટી ઉંમરે વધુ જોવા મળે છે.

ફક્ત કોથળી કાઢવાને બદલે સ્નાયુ કેમ કાપવામાં આવે છે?

અન્નનળીના ઉપરના છેડાનો ભીંસાયેલો સ્નાયુ ખરી સમસ્યા છે. તે પૂરો ખૂલતો નથી, એટલે દબાણ વધે છે અને કોથળી બને છે. સ્નાયુ ભીંસાયેલો રહે તો કોથળી ફરી થઈ શકે.

સામાન્ય રીતે કયું ઓપરેશન પસંદ થાય છે?

કોઈ એક રીત નક્કી નથી. કોથળીનું કદ, સહિયારી દીવાલની લંબાઈ, ગરદનની હલનચલન અને તમારી તંદુરસ્તી નક્કી કરે છે. તમારા માટે કઈ રીત અનુકૂળ છે તે સર્જન સમજાવશે.

ગળા પરના ઓપરેશન કરતાં મોં વાટેની રીત વધુ સલામત છે?

તેમાં ગળા પર ઘા નથી અને દવાખાનામાં ઓછું રહેવું પડે છે, એટલે ઘણા લોકો તે પસંદ કરે છે. પણ જડબું સારું ખૂલવું અને ગરદન પાછળ વળવી જરૂરી છે. તે શક્ય ન હોય ત્યારે ગળા પરની રીત વપરાય છે.

શું હું એ જ દિવસે ખાઈ શકીશ?

દૂરબીન આધારિત રીત પછી ઘણા લોકો એક દિવસમાં પ્રવાહી લઈ શકે છે, જ્યારે ગળવાની તપાસ કે સર્જન સલામત કહે. ગળા પરના ઓપરેશન પછી રાહ ઘણી વાર થોડી લાંબી હોય છે.

સારવાર પછી કોથળી ફરી થઈ શકે?

હા, થઈ શકે, ખાસ કરીને સ્નાયુ પૂરો કપાયો ન હોય કે દીવાલની ટૂંકી પટ્ટી રહી ગઈ હોય ત્યારે. પછી ફરી દૂરબીનની રીત કે ગળા પરનું ઓપરેશન કરી શકાય.

તકલીફ ન કરતી કોથળીની સારવાર કરાવવી જરૂરી છે?

અકસ્માતે મળેલી નાની કોથળી, જેનાં કોઈ ચિહ્નો નથી, તેના પર ઘણી વાર ફક્ત નજર રાખી શકાય. ગળવામાં તકલીફ, ખોરાક પાછો આવવો, વજન ઘટવું કે ખોરાક ફેફસાંમાં જવાથી ઉધરસ હોય તો સારવાર સૂચવાય છે.

સંબંધિત પાનાં

બીમારી અને તેની સારવારનું આખું ચિત્ર જોવા oesophageal perforation અને Zenker diverticulum ની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. આવતા પહેલાં પ્રશ્નો હોય તો +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં તપાસે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

ગળામાં અટકેલી ગોળી કે ખોરાક કલાકો પછી પાછો આવે છે? ગળામાં ગડગડાટ, મોંમાંથી વાસ કે રાત્રે ઉધરસ થાય છે? આ બધું અન્નનળીના ઉપરના છેડે બનેલી કોથળીનો સંકેત હોઈ શકે, જેને Zenker diverticulum કહે છે. અમદાવાદના પેટના સર્જન Dr Harsh Shah સારવારના વિકલ્પો સાદી ભાષામાં સમજાવે છે. તમે અમને ફોન કે WhatsApp સંદેશ પણ કરી શકો. Call For Appointment Book on WhatsApp Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.