WhatsApp Skip to main content

Dr. Harsh J Shah

વજન ઘટાડવાનું ઓપરેશન કોણ કરાવી શકે? BMI અને ડાયાબિટીસ

છેલ્લે સુધાર્યું: 7 નવેમ્બર 2026

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Dr Harsh Shah, પેટ અને પાચનતંત્રના સર્જન, અમદાવાદ

Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Stomach & Gastro Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ

ટૂંકમાં

ભારતીયો માટે વજન ઘટાડવાના ઓપરેશનનો વિચાર સામાન્ય રીતે બીજી બીમારી સાથે આશરે 32.5, અને બીમારી વગર આશરે 37.5 BMIથી થાય છે.

ડાયાબિટીસ હોય તો હદ નીચી થાય છે. શુગર કાબૂમાં ન આવતી હોય તો ડાયાબિટીસના ડૉક્ટર સાથે તપાસ પછી ઓછા BMIએ પણ ઓપરેશન થઈ શકે.

BMI તો શરૂઆત છે. તપાસ, અગાઉ વજન ઘટાડવાના પ્રયત્નો અને જીવનભર ફોલો-અપ માટેની તમારી તૈયારી અંતિમ જવાબ નક્કી કરે છે.

ઓપરેશન, તપાસ અને ફોલો-અપ અમારા બેરિયાટ્રિક અને મેટાબોલિક સર્જરી પાના પર સમજાવ્યાં છે. આ લેખમાં એક જ પ્રશ્ન છે: તમે યોગ્ય છો કે નહીં.

BMI કેટલું હોય તો ઓપરેશન થઈ શકે?

ભારતીય અને બીજા એશિયન શરીરમાં ઓછા BMIએ પણ ચરબીથી થતું જોખમ વધુ રહે છે, એટલે હદ જૂના પશ્ચિમી આંકડા કરતાં નીચી છે.

BMI એટલે તમારું વજન કિલોમાં, ઊંચાઈ મીટરમાં લઈને તેના વર્ગથી ભાગતાં મળતો આંકડો. ભારતીય પુખ્ત માટે 23 કે તેથી વધુ BMI પહેલેથી વધુ વજન ગણાય છે. વજન ઘટાડવાનું ઓપરેશન તેનાથી ઘણું આગળનું પગલું છે.

ભારતીય પુખ્તો માટે વજન ઘટાડવાના ઓપરેશનની સામાન્ય BMI હદ
BMIસામાન્ય રીતે શું અર્થ
27.5 થી ઓછુંસામાન્ય રીતે ઓપરેશનની સલાહ નથી
27.5 થી 32.4સારવાર છતાં ડાયાબિટીસ કાબૂમાં ન હોય તો વિચારી શકાય
32.5 થી 37.4ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ઊંઘમાં શ્વાસ અટકવો જેવી બીમારી સાથે હોય તો વિચારાય
37.5 અને તેથી વધુબીજી બીમારી ન હોય તો પણ વિચારાય

આ હદ એશિયન પુખ્તો માટેના માન્ય માર્ગદર્શન મુજબ છે. જુદી જુદી સંસ્થાઓ અને વીમા કંપનીઓ રેખા થોડી જુદી જગ્યાએ દોરે છે, એટલે અમે તેને પાસ કે નાપાસનું નિશાન નહીં, વાતચીતની માર્ગદર્શિકા ગણીએ છીએ.

ડાયાબિટીસ હોય તો નિયમ કેવા બદલાય?

દવા છતાં ઊંચો રહેતો ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ, ઓછા BMIએ પણ, ઓપરેશન માટેનું તબીબી કારણ બને છે.

ઓપરેશનથી આંતરડાના હોર્મોન અને ખોરાકનું પ્રમાણ બદલાય છે. ઘણી વાર વજન બહુ ઘટે તે પહેલાં જ શુગર ઝડપથી ઘટે છે. એટલે તેને મેટાબોલિક સર્જરી કહે છે.

  • ડાયાબિટીસ લાંબા સમયથી છે, અથવા ઘણી દવા કે ઇન્સ્યુલિન જોઈએ છે.
  • સારવાર છતાં HbA1c તમારા લક્ષ્યથી ઉપર રહે છે.
  • સાથે ફેટી લિવર, હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે કોલેસ્ટ્રોલ વધારે છે.
  • તમારું પોતાનું સ્વાદુપિંડ હજી થોડું ઇન્સ્યુલિન બનાવે છે, જે લોહીની તપાસથી દેખાય છે.

ઓપરેશન જેટલું વહેલું થાય તેટલું વધુ કામ કરે છે, પણ બધાને માફક આવતું નથી. શું અપેક્ષા રાખવી તે વજન ઘટાડવાના ઓપરેશન પછી ડાયાબિટીસ વિશેના લેખમાં વાંચો.

BMI સિવાય બીજું શું તપાસાય?

સર્જન તમારી બીમારીઓ, અગાઉ વજન ઘટાડવાના પ્રયત્નો, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને જીવનભર સલાહ પાળવાની ક્ષમતા જુએ છે.

  1. તમે દેખરેખ હેઠળ આહાર અને કસરત અજમાવ્યાં છે, અને વજન પાછું આવ્યું છે કે ઊંચું જ રહ્યું છે.
  2. તમે સામાન્ય તંદુરસ્તીવાળા પુખ્ત છો, અને બેભાન કરવા માટે પૂરતા ફિટ છો.
  3. તમે ઓપરેશન, તેનાં જોખમ અને જીવનભરનાં વિટામિન તથા ચેક-અપ સમજો છો.
  4. પછી ખાવાની રીતમાં થતા ફેરફારમાં કુટુંબનો સાથ છે.
  5. તમે ગર્ભવતી નથી, અને આવતા એક વર્ષ કે વધુ સમય સુધી ગર્ભ રાખવાનું વિચારતાં નથી.

અમે ઉદાસ મૂડ, અતિશય ખાવું, દારૂ અને ધૂમ્રપાન વિશે પણ પૂછીએ છીએ. આ ઓપરેશનમાં અવરોધ નથી. પહેલાં તેની સારવાર કરીએ છીએ, કારણ કે પછીના પરિણામ પર તેની અસર પડે છે.

કોણે રાહ જોવી કે ઓપરેશન ન કરાવવું?

કેટલીક સ્થિતિમાં ઓપરેશન હાલ જોખમી કે નકામું છે. મોટા ભાગની સ્થિતિની પહેલાં સારવાર થાય, પછી પ્રશ્ન ફરી પુછાય.

  • ખાવાની વિકૃતિ કે ઉદાસીનતા, જેની તપાસ કે સારવાર થઈ નથી.
  • દારૂ કે નશાની ચાલુ ટેવ.
  • હૃદય, ફેફસાં કે લિવરની ગંભીર બીમારી, જેમાં બેભાન કરવું બહુ જોખમી છે.
  • ગર્ભાવસ્થા, અથવા જલદી ગર્ભ રાખવાનું વિચારતાં હોવું.
  • ફોલો-અપમાં આવવાની કે વિટામિન લેવાની અનિચ્છા કે અશક્તિ.
  • વજન વધવાનું સારવાર વગરનું કારણ, જેમ કે થાઇરોઇડ ઓછો હોવો.

આજે ના હોય તો કાયમ ના હોય એવું નથી. શું સુધારવું અને ક્યારે પાછા આવવું તે અમે કહીએ છીએ.

કઈ તપાસથી નક્કી થાય?

લોહીની તપાસ, હૃદય અને ફેફસાંની તપાસ અને મોટા ભાગે દૂરબીનથી નક્કી થાય છે કે ઓપરેશન તમારા માટે સલામત છે.

વજન ઘટાડવાના ઓપરેશન પહેલાંની સામાન્ય તપાસ
તપાસશા માટે
શુગર, HbA1c, કોલેસ્ટ્રોલડાયાબિટીસ અને મેટાબોલિક સમસ્યા કેટલી ગંભીર છે તે દેખાય છે
થાઇરોઇડ, લિવર અને કિડનીની તપાસસારવારપાત્ર કારણો મળે છે અને ફિટનેસ ચકાસાય છે
વિટામિન D, B12 અને આયર્નઓપરેશન પહેલાં ઊણપ પૂરી કરાય છે
લિવર અને પિત્તાશયની સોનોગ્રાફીફેટી લિવર અને પથરી જોવાય છે
જઠરની દૂરબીન તપાસઅલ્સર, રિફ્લક્સથી નુકસાન કે હર્નિયા જોવાય છે
હૃદય, ફેફસાં અને ઊંઘની તપાસબેભાન કરવું વધુ સલામત બને છે
ડાયટિશિયન અને કાઉન્સેલિંગખાવાની ટેવ અને સાથ ગોઠવાય છે

ઓપરેશન યોગ્ય હોય તો પછીનો પ્રશ્ન કયું ઓપરેશન. બે મુખ્ય વિકલ્પોની સરખામણી અમે સ્લીવ કે ગેસ્ટ્રિક બાયપાસ લેખમાં કરી છે.

હવે શું કરવું?

તમારી ઊંચાઈ, વજન, ડાયાબિટીસના રેકોર્ડ અને જૂના રિપોર્ટ consultation માં લાવો. સાવચેત પહેલી મુલાકાત મોટા ભાગના પ્રશ્નોનો જવાબ આપે છે.

પુખ્ત વયે તમારું ઊંચામાં ઊંચું અને નીચામાં નીચું વજન, તમે અજમાવેલા આહાર અને કેટલો સમય, અને તમે લો છો તે દવાઓ લખી લાવો. તેનાથી મુલાકાત ટૂંકી અને કામની બને છે. ઓપરેશન હજી યોગ્ય ન હોય તો પહેલાં શું બદલવું તેનો અમે plan કરીએ છીએ અને સાફ કહીએ છીએ.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

વજન ઘટાડવાના ઓપરેશન માટે BMI કેટલું જોઈએ?

ભારતીયો માટે સામાન્ય રીતે બીજી કોઈ બીમારી સાથે આશરે 32.5, અને બીમારી વગર આશરે 37.5 BMIથી ઓપરેશનનો વિચાર થાય છે. ડાયાબિટીસ હોય તો ઓછા BMIએ પણ યોગ્યતા મળી શકે. સર્જન ફક્ત આંકડો નહીં, આખું ચિત્ર જુએ છે.

બહુ વજન ન હોય તો ડાયાબિટીસ માટે ઓપરેશન થાય?

ક્યારેક થાય. ડાયાબિટીસ કાબૂમાં ન આવતો હોય અને BMI નીચલી હદમાં હોય, તો સાવચેત તપાસ પછી ઓપરેશન સૂચવી શકાય. તે દરેક કેસ મુજબ નક્કી થાય છે, અને તમારા ડાયાબિટીસના ડૉક્ટર સાથે મળીને.

પહેલાં આહાર અને કસરત અજમાવવાં પડે?

હા. અમે અપેક્ષા રાખીએ કે તમે દેખરેખ હેઠળ વજન ઘટાડવાના અને જાળવવાના સાચા પ્રયત્નો કર્યા હોય. વર્ષો સુધી નિષ્ફળ જવું જરૂરી નથી. મુદ્દો એ છે કે જીવનશૈલીના ફેરફારથી એકલા પ્રશ્ન ઉકલ્યો નથી.

ઉંમરની કોઈ મર્યાદા છે?

મોટા ભાગે ટીનેજ પછીના અંતથી લઈને સાઠેક વર્ષ સુધીના પુખ્ત લોકોનો વિચાર થાય છે. એ સિવાય અમે તમારી સામાન્ય તંદુરસ્તી અને ઓપરેશનથી શું ઉમેરાશે તે જોઈએ છીએ. ફક્ત ઉંમરથી નિર્ણય થતો નથી.

કોણે વજન ઘટાડવાનું ઓપરેશન ન કરાવવું?

સારવાર વગરની ખાવાની વિકૃતિ, ચાલુ નશાની ટેવ, બેભાન કરવું જોખમી બને એવી ગંભીર હૃદય કે ફેફસાંની બીમારી, અથવા ફોલો-અપમાં ન આવી શકનારે રાહ જોવી જોઈએ. ગર્ભાવસ્થા પણ રાહ જોવાનું કારણ છે.

વીમો આ ઓપરેશનનો ખર્ચ આપે?

પોલિસી મુજબ બદલાય છે, અને ઘણામાં BMIની મર્યાદા, આહારનો રેકોર્ડ અને લખેલું તબીબી કારણ માંગાય છે. તમારી પોલિસી જુઓ અને કાગળ consultation માં લાવો, ફાઇલ તૈયાર કરવામાં અમે મદદ કરીશું.

તપાસમાં કેટલો સમય લાગે?

સામાન્ય રીતે થોડા અઠવાડિયા. તેમાં લોહીની તપાસ, હૃદય અને ફેફસાંની તપાસ, મોટા ભાગના લોકોને દૂરબીન, આહારની સમીક્ષા અને શું અપેક્ષા રાખવી તેની વાતચીત આવે છે. આ ભાગમાં અમે ઉતાવળ કરતા નથી.

સંબંધિત પાનાં

વજન ઘટાડવાની અને મેટાબોલિક સર્જરીની આખી શ્રેણી માટે બેરિયાટ્રિક અને મેટાબોલિક સર્જરી પાનાથી શરૂ કરો. આવતાં પહેલાં પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.

Dr Harsh Shah ક્યાં મળે છે

ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601

તમારું વજન અને શુગર ઓપરેશન માટે પૂરતાં છે કે નહીં તે ખબર નથી? Dr Harsh Shah તમારું BMI, બીમારીઓ અને અગાઉના પ્રયત્નો જોઈને કહે છે કે ઓપરેશન વિકલ્પ છે કે નહીં. consultation બુક કરો અને રિપોર્ટ સાથે લાવો. ફોન કરી શકો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલી શકો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર પૂછો

Book on WhatsApp દબાવવાથી તમારા ફોનમાં WhatsApp ખુલવાની શક્યતા છે.

Get health updates from Dr Harsh Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

Dr. Harsh J Shah
Dr Harsh Shah, Gastro, Cancer & Laparoscopic Surgeon, Ahmedabad
Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.