Skip to main contentછેલ્લે સુધાર્યું: 5 નવેમ્બર 2026
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Intestine Cancer Surgeon
Dr. Jivraj Mehta Hospital, Vasna, Ahmedabad · 18 વર્ષનો અનુભવ
ટૂંકમાં
નાના આંતરડાનું કેન્સર ફેલાયું ન હોય ત્યારે ઓપરેશન મુખ્ય સારવાર છે. ઓપરેશનમાં શું કરવું અને તે પછી શું કરવું, તે ગાંઠના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
એડિનોકાર્સિનોમામાં આંતરડાનો મોટો ભાગ તેની લસિકા ગ્રંથિઓ સાથે કાઢવો પડે છે, અને પછી ક્યારેક કીમોથેરાપી જોઈએ. GIST ને ફાટ્યા વગર સાફ કાઢવી પડે છે, અને ક્યારેક ત્રણ વર્ષ સુધી એક ગોળી લેવી પડે છે.
લિમ્ફોમાની સારવાર મોટા ભાગે દવાથી થાય છે, ઓપરેશનથી નહીં. એટલે કંઈ પણ નક્કી કરતાં પહેલાં ગાંઠનો પ્રકાર જાણવો જરૂરી છે.
આ કેન્સરની સારવાર અહીં કેવી રીતે થાય છે તે સંપૂર્ણ રીતે જોવા અમારું નાના આંતરડાના કેન્સરની સારવાર પાનું વાંચો. આ લેખમાં સમજાવ્યું છે કે ગાંઠ હજી કાઢી શકાય તેવી હોય ત્યારે પ્લાન કેવો હોય છે.
નાના આંતરડામાં ચાર સાવ જુદા પ્રકારની ગાંઠ થાય છે. તેમની જગ્યા એક છે, બાકી બહુ ઓછું સરખું છે, એટલે દરેકનું ઓપરેશન અને ત્યાર પછીની સંભાળ જુદાં હોય છે.
| ગાંઠનો પ્રકાર | ઓપરેશન | લસિકા ગ્રંથિઓ | ઓપરેશન પછી |
|---|---|---|---|
| એડિનોકાર્સિનોમા | આંતરડાનો ભાગ પહોળો કાઢવો | આંતરડા સાથે કાઢવામાં આવે છે | ગ્રંથિમાં કેન્સર હોય કે જોખમ વધારે હોય તો કીમોથેરાપી |
| ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન ગાંઠ | આંતરડાનો ભાગ અને મેસેન્ટરીની ગ્રંથિઓ કાઢવી | કાઢવામાં આવે છે | સામાન્ય રીતે ફક્ત નજર; લક્ષણો હોય કે ગાંઠ બાકી રહી હોય તો જ ઇન્જેક્શન |
| GIST | આવરણ સલામત રાખીને આખી ગાંઠ એક ટુકડામાં કાઢવી | કાઢવામાં આવતી નથી | જોખમ વધારે હોય તો ત્રણ વર્ષ સુધી રોજ એક ગોળી, imatinib |
| લિમ્ફોમા | ઓપરેશન ફક્ત બાયોપ્સી કે તકલીફ માટે | લક્ષ્ય નથી | લોહીના કેન્સરની ટીમ દ્વારા દવાની સારવાર |
એટલે જ સૌ પહેલાં બાયોપ્સી અને સ્કેન કરાય છે. સ્ટેજ કેવી રીતે નક્કી થાય છે તે નાના આંતરડાના કેન્સરના સ્ટેજિંગ પરના અમારા લેખમાં સમજાવ્યું છે.
ધ્યેય એ છે કે ગાંઠને તેની આસપાસના તંદુરસ્ત આંતરડાની સાફ કિનારી સાથે, અને તેની લસિકા ગ્રંથિઓ ધરાવતી મેસેન્ટરી (આંતરડાને પકડી રાખતો પડદો) સાથે કાઢી નાખવી.
| જગ્યા | સામાન્ય ઓપરેશન | કારણ |
|---|---|---|
| ડ્યુઓડિનમનો પહેલો અને બીજો ભાગ, પિત્તનળીના મુખ પાસે | વિપલ ઓપરેશન (પૅન્ક્રિયાટોડ્યુઓડેનેક્ટોમી) | સ્વાદુપિંડ અને પિત્તનળીનો લોહીનો પુરવઠો સહિયારો છે |
| ડ્યુઓડિનમનો નીચેનો ભાગ | તે ભાગ કાઢીને જેજુનમ સાથે ફરી જોડાણ | નળીનું મુખ દૂર હોય તો સ્વાદુપિંડ બચાવી શકાય છે |
| જેજુનમ કે ઇલિયમ | તે ભાગ મેસેન્ટરીના ફાચર જેવા ટુકડા સાથે કાઢવો | પાણી નીતારતી લસિકા ગ્રંથિઓ પણ સાથે નીકળી જાય છે |
| ઇલિયમનો છેડો | જમણા મોટા આંતરડાનું ઓપરેશન (રાઇટ હેમિકોલેક્ટોમી) | ટૂંકો ભાગ કાઢીએ તો ગ્રંથિઓ રહી જાય |
ડ્યુઓડિનમનું ઓપરેશન મોટું ઓપરેશન છે, અને જ્યાં આવાં ઘણાં ઓપરેશન થતાં હોય તેવા કેન્દ્રમાં કરાવવું સારું. જેજુનમ અને ઇલિયમ માટે, ગાંઠ બહુ મોટી ન હોય અને ખુલ્લા ઓપરેશન જેટલી જ પૂરેપૂરી મેસેન્ટરી સાફ થઈ શકે તેમ હોય તો દૂરબીનથી ઓપરેશન યોગ્ય છે. આંતરડું બંધ થયું હોય કે ગાંઠ મોટી હોય તો ખુલ્લા ઓપરેશનમાં વધુ કાબૂ રહે છે. રીત ગમે તે હોય, ધ્યેય બદલાતા નથી: સાફ કિનારી, ગ્રંથિઓ અને ગાંઠ એક ટુકડામાં નીકળવી.
કેટલી ગ્રંથિઓ કાઢીને તપાસાઈ તેના પરથી સાચું સ્ટેજ ખબર પડે છે. ગ્રંથિઓ ઓછી તપાસાય તો ફેલાવો છુપાઈ શકે છે અને કીમોથેરાપી વિશે ખોટો નિર્ણય લેવાય.
ગ્રંથિઓમાં કેન્સર હોય તેવા એડિનોકાર્સિનોમામાં ઓપરેશન પછી સામાન્ય રીતે કીમોથેરાપી સૂચવાય છે. ગ્રંથિઓમાં કેન્સર ન હોય તો જોખમ વધારે હોય ત્યારે જ તેનો વિચાર થાય છે.
આ કેન્સર દુર્લભ હોવાથી તેના વિશે કોઈ મોટી ટ્રાયલ પૂરી થઈ નથી. સલાહ મોટા આંતરડાના કેન્સરની સંભાળ પરથી લેવાઈ છે અને ભૂતકાળના દર્દીઓના અભ્યાસથી સમર્થિત છે, એટલે દરેક પ્લાન ટીમ ચર્ચા કરીને તમારા મુજબ ગોઠવે છે.
ક્યારેક ડ્યુઓડિનમની મોટી ગાંઠને પહેલાં કીમોથેરાપીથી નાની કરાય છે, જેથી તે સાફ રીતે કાઢી શકાય. આ ટીમનો નિર્ણય છે, નિયમિત નથી.
ઓપરેશનમાં ગાંઠ અને મેસેન્ટરીની લસિકા ગ્રંથિઓ કાઢાય છે. સર્જન બીજી ગાંઠ માટે આંતરડાની આખી લંબાઈ હાથથી પણ તપાસે છે.
જે ગાંઠ ચહેરો લાલ થવો અને ઝાડા કરાવે છે તેમાં વધારાની કાળજી જોઈએ. એનેસ્થેટિસ્ટ ઓપરેશન પહેલાં રક્ષણાત્મક દવા આપે છે, જેથી ગાંઠને અડવાથી અચાનક પ્રતિક્રિયા ન થાય.
GIST આખી, તેના પાતળા બહારના આવરણને સલામત રાખીને કાઢવી જોઈએ. તેને ફોડી નાખવી એ એવી એક ભૂલ છે જે પાછી સુધારવી અઘરી છે.
નાના આંતરડાના લિમ્ફોમાની સારવાર મુખ્યત્વે લોહીના કેન્સરના નિષ્ણાતો દવાથી કરે છે. ઓપરેશન બાયોપ્સી માટે કે તકલીફ માટે હોય છે.
આંતરડું બંધ થયું હોય, લોહી વહેતું હોય કે કાણું પડ્યું હોય ત્યારે ઓપરેશન જરૂરી બની શકે. ત્યારે પણ ઓપરેશન પછીનો પ્લાન લિમ્ફોમાના ઉપપ્રકાર પર આધાર રાખે છે. દવાથી સારી અસર થાય એવી ગાંઠ ઝડપથી નાની થઈ શકે, અને નબળી પડેલી આંતરડાની દીવાલ ત્યારે તૂટી શકે. એટલે દવાની સારવાર ચાલતી હોય ત્યારે પણ સર્જન સાથે જોડાયેલા રહે છે.
ઘણા લોકો નબળા, લોહી ઓછું અને પ્રોટીન ઓછું લઈને આવે છે. આ પહેલાં સુધારવાથી ઓપરેશન વધુ સલામત બને છે અને રૂઝ ઝડપી આવે છે.
| પગલું | શું કરાય છે | કારણ |
|---|---|---|
| પોષણ અને લોહી | એનિમિયાની સારવાર, પ્રોટીન વધારવું, અધૂરો અવરોધ હળવો કરવો | નબળા શરીરમાં રૂઝ ખરાબ આવે અને જોડાણમાંથી વધુ લીકેજ થાય |
| પૂરા સ્કેન | છાતી, પેટ અને પેલ્વિસનું CT, ગાંઠના પ્રકાર મુજબ બીજાં સ્કેન | ચૂકી ગયેલા ફેલાવા પર ઓપરેશન કરવાનું ટળે |
| ટીબીની તપાસ | જખમ ઇલિયમમાં હોય તો પેશીમાં ટીબીની તપાસ | ભારતમાં આંતરડાનો ટીબી કેન્સર જેવો દેખાઈ શકે |
| પરિવારમાં ચાલતી સ્થિતિ | લક્ષણો સૂચવે તો જનીન સલાહ | તમારો અને સગાંઓનો પ્લાન બદલાય |
| ગાંઠની તપાસ | GIST માં જનીન તપાસ, ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન ગાંઠમાં ગ્રેડ | ઓપરેશન પછીની દવા તેનાથી નક્કી થાય |
મોટા ભાગના લોકો એક-બે દિવસમાં પીવાનું અને ખાવાનું શરૂ કરે છે. પહેલું અઠવાડિયું એવો સમય છે જ્યારે સર્જન જોડાણમાંથી લીકેજ ન થાય તે પર નજર રાખે છે.
ઓપરેશન પછી ફોલો-અપનું સમયપત્રક શરૂ થાય છે. તે ફોલો-અપ અને ઓપરેશન પછીની સંભાળ પરના અમારા લેખમાં સમજાવ્યું છે.
આંતરડાના દરેક ઓપરેશનમાં જોખમ હોય છે. નબળા અને મોડા આવેલા દર્દીમાં તે વધારે હોય છે, એટલે તૈયારી મહત્વની છે.
ભાગ્યે જ. નાનું આંતરડું હલતું રહે છે અને રેડિયેશનથી સહેલાઈથી ઇજા પામે છે, એટલે જેજુનમ કે ઇલિયમની ગાંઠમાં રેડિયોથેરાપીનું સામાન્ય સ્થાન નથી.
એક અપવાદ ડ્યુઓડિનમ છે, જે પેટની પાછળ સ્થિર રીતે બેઠેલું છે. ત્યાં કિનારી નજીક હોય કે તેમાં કેન્સર હોય, તો ટીમ કીમોથેરાપી સાથે રેડિયોથેરાપીની ચર્ચા કરી શકે. લિમ્ફોમાની સારવાર જુદી છે, અને તે લોહીના કેન્સરની ટીમ નક્કી કરે છે.
આમાંનું દરેક સ્પષ્ટ પૂછો. સારી ટીમ સરળ શબ્દોમાં જવાબ આપશે અને તમને ઉતાવળ નહીં કરાવે.
હા. ગાંઠ પૂરેપૂરી કાઢી શકાય ત્યારે ઓપરેશન મુખ્ય સારવાર છે. તે પછી શું ઉમેરાય તે ગાંઠના પ્રકાર, સ્ટેજ અને લસિકા ગ્રંથિઓ પર આધાર રાખે છે.
ઇલિયમના છેડાની પાણી નીતારતી ગ્રંથિઓ જમણા મોટા આંતરડાની લોહીની નળીઓ સાથે આવેલી હોય છે. રાઇટ હેમિકોલેક્ટોમી તેમને સાફ કરે છે. ટૂંકા ભાગમાં તે રહી જઈ શકે છે.
ગ્રંથિઓમાં કેન્સર હોય તેવા એડિનોકાર્સિનોમામાં ઘણી વાર હા, સામાન્ય રીતે ત્રણ થી છ મહિના. GIST માં કીમોથેરાપી નહીં, ગોળી જોઈએ. પૂરેપૂરી નીકળેલી ઓછી ગ્રેડની ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન ગાંઠમાં સામાન્ય રીતે બેમાંથી કંઈ નહીં.
કારણ કે પ્રકાર મુજબ ઓપરેશન બદલાય છે. એડિનોકાર્સિનોમામાં ગ્રંથિઓ કાઢવી પડે, GIST ને ફોડવી ન જોઈએ અને ગ્રંથિઓની જરૂર નથી, અને લિમ્ફોમાની સારવાર મોટા ભાગે દવાથી થાય છે.
ક્યારેક. જેજુનમ અને ઇલિયમ માટે, ગાંઠ બહુ મોટી ન હોય અને સર્જન મેસેન્ટરી પૂરેપૂરી સાફ કરી શકે તેમ હોય તો તે યોગ્ય છે. આંતરડું બંધ હોય કે ગાંઠ મોટી હોય તો સામાન્ય રીતે ખુલ્લું ઓપરેશન જોઈએ.
મોટા ભાગના લોકો કેટલાક દિવસથી લઈને લગભગ એક અઠવાડિયું રહે છે, વિપલ ઓપરેશન પછી વધુ. તમે કેટલું ખાઈ શકો છો અને જોડાણ કેવું રૂઝાય છે તેના પર તે આધાર રાખે છે.
ત્યારે ગાંઠ કાઢવા અને નિદાન મેળવવા માટે ઓપરેશન થઈ શકે. રિપોર્ટ કેન્સર પાકું કરે તો તેને ધ્યાનમાં રાખીને સર્જન તેને કેન્સરના ઓપરેશન તરીકે જ ગોઠવે છે.
નાના આંતરડાના કેન્સરની પૂરી સંભાળ માટે નાના આંતરડાના કેન્સરની સારવાર પાનાથી શરૂ કરો. મુસાફરી પહેલાંના પ્રશ્નો માટે +91-63555-64601 પર ફોન કરો.
ડૉ. હર્ષ શાહ — ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, વાસણા, અમદાવાદ
ડૉ. જીવરાજ મહેતા હોસ્પિટલ, ડૉ. જીવરાજ મહેતા માર્ગ, વાસણા, અમદાવાદ 380007.
પરામર્શ, રિપોર્ટ અને સ્કેનની સમીક્ષા, ઓપરેશન અને ફોલો-અપ. OPD સોમવારથી શનિવાર, સવારે 9 થી સાંજે 5.
એપોઇન્ટમેન્ટ: +91-63555-64601 · +91-63590-11009 · હોસ્પિટલ 079-2663 6363
હોસ્પિટલની દિશા · WhatsApp +91-63555-64601
શું સ્કેન કે બાયોપ્સીમાં નાના આંતરડાની એવી ગાંઠ દેખાઈ છે જે કાઢી શકાય તેવી લાગે છે? Dr Harsh Shah તમારા રિપોર્ટ જોશે અને ઓપરેશન તથા તે પછી શું થઈ શકે તે સરળ ભાષામાં સમજાવશે. ફોન કરો, કે WhatsApp પર સંદેશ મોકલો. Call +91-63555-64601 WhatsApp પર સલાહ માંગો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.