Skip to main contentઅમદાવાદ અને ગાંધીનગરમાં Meckel's diverticulum અને મોટી ઉંમરના intussusception ની સારવાર · Dr Harsh Shah · Intestine Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, અમદાવાદ
ઘણી વાર વાત આમ શરૂ થાય: appendix નું operation કરવા ગયા, અને appendix તો સારું નીકળ્યું. ત્યારે surgeon આખું નાનું આંતરડું તપાસે, અને ઘણી વાર ત્યાં Meckel’s diverticulum મળે — નાના આંતરડાના છેલ્લા ભાગ પર જન્મથી રહેલી નાની કોથળી. મોટા ભાગના લોકોમાં એ જીવનભર ચૂપ રહે; લોહી પડે, રુકાવટ કરે કે સોજો આવે ત્યારે કઢાય, અને લોહી પડતું હોય તો બાજુના આંતરડાના ટુકડા સાથે. મોટી ઉંમરે intussusception — આંતરડાનો એક ભાગ બીજામાં દૂરબીનની જેમ સરકી જવો — લગભગ હંમેશાં કોઈ કારણથી થાય, જેને lead point કહે છે, અને એમાંનાં કેટલાંક ગાંઠ હોય છે. એટલે બાળક કરતાં ઊલટું, મોટી ઉંમરે તકલીફ આપતું intussusception પાછું ધકેલ્યા વગર, એ ભાગ કાઢીને સારવાર થાય. CT માં અચાનક દેખાતું, કારણ અને તકલીફ વગરનું ટૂંકું intussusception ફક્ત નજરમાં રખાય.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Intestine Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, અમદાવાદ
Dr Harsh Shah ને આંતરડાની surgery નો 18 વર્ષનો અનુભવ છે, અને surgical gastroenterology માં બે વાર qualified છે. આ તકલીફો જુદા જુદા દરવાજેથી પકડાય — emergency, લોહી પડવાની તપાસ, કે appendix નું operation જેમાં appendix સારું નીકળે — અને Apollo Hospital, Bhat પર દરેક દરવાજો એક જ team સુધી પહોંચે: CT અને CT angiography, nuclear medicine નો Meckel scan, capsule endoscopy અને enteroscopy, દૂરબીન અને open surgery, દરેક કાઢેલા ભાગનો report આપતી pathology, અને polyp syndrome મળે તો genetics. Gota clinic પર Google rating 4.89, 216 reviews માંથી; Apollo, Bhat listing પર 4.94, 17 reviews માંથી.
Meckel's diverticulum અને મોટી ઉંમરનું intussusception સાથે સમજાય, કારણ કે મોટી ઉંમરે intussusception નું જાણીતું કારણ Meckel's diverticulum છે, અને બંને યુવાન વયસ્કમાં ન સમજાતા લોહી કે રુકાવટ તરીકે દેખાય. બાળકો સાથેનો સૌથી મોટો ફરક: બાળકમાં intussusception મોટે ભાગે કારણ વગર હોય અને enema થી પાછું ધકેલાય; મોટી ઉંમરે મોટે ભાગે કારણ હોય, અને સારવાર એ ભાગ કાઢવાની.
Meckel’s diverticulum નાના આંતરડાના છેલ્લા ભાગ (ileum) પર આંગળી જેવી નાની કોથળી છે, જન્મ પહેલાંના વિકાસમાંથી રહી ગયેલી. થોડા લોકોમાં હોય, અને મોટા ભાગનાને ક્યારેય ખબર પણ નથી પડતી. એની અંદર હોજરી જેવી પરતના ટુકડા હોઈ શકે, જે acid બનાવે અને બાજુના આંતરડામાં ચાંદું પાડીને લોહી વહાવે; એક રેસા જેવો પટ્ટો એને બાંધી રાખે જે આંતરડાને વળ ચડાવે કે ફસાવે; એમાં appendix જેવો જ સોજો આવી શકે; અને ભાગ્યે જ એમાં નાની ગાંઠ થાય.
મોટી ઉંમરે intussusception મોટે ભાગે વારંવાર કે અધૂરી રુકાવટ તરીકે આવે — આવતો-જતો મરોડ જેવો દુખાવો, પેટ ફૂલવું, ઊલટી, ક્યારેક હાથમાં આવતી ગાંઠ. બાળકોમાં વર્ણવાતો “જેલી જેવો લાલ ઝાડો” મોટી ઉંમરે ઓછો દેખાય. કંઈક આંતરડાને અંદર ખેંચતું હોય છે, એટલે એ “કંઈક” શોધવું એ જ તપાસનું કેન્દ્ર.
પહેલી તપાસ તકલીફ કેવી રીતે દેખાય છે એના પર આધાર રાખે. રુકાવટ કે દુખાવામાં પેટનો contrast CT મુખ્ય તપાસ છે: એ intussusception નો "target" કે "sausage" જેવો દેખાવ બતાવે, અને એટલું જ મહત્ત્વનું, lead point શોધે. કારણ ન મળતું લોહી પડે, તો Meckel scan, ચાલુ bleeding વખતે CT angiography, અને capsule endoscopy કે enteroscopy વારાફરતી.
| તકલીફ | તપાસ, ક્રમમાં | શું જવાબ આપે |
|---|---|---|
| મરોડ જેવો દુખાવો, ઊલટી, પેટ ફૂલવું | પેટનો contrast CT | Intussusception કે રુકાવટ છે? કેટલો લાંબો ભાગ? આંતરડાનો લોહીનો પુરવઠો જોખમમાં છે? અને lead point શું — polyp, ચરબીની ગાંઠ, Meckel’s diverticulum, કે growth |
| ઉપરની endoscopy અને colonoscopy normal, છતાં આંતરડામાંથી લોહી | Technetium (Meckel) scan, ખાસ કરીને નાની ઉંમરે | Meckel’s diverticulum ની અંદરની હોજરી જેવી પરત પકડે. Scan negative હોય તોય Meckel’s નથી એવું પાકું ન કહેવાય |
| તપાસ વખતે ચાલુ લોહી | CT angiography | આંતરડામાં લોહી ક્યાંથી નીકળે છે એ બતાવે |
| અટકી-અટકીને પડતું લોહી, રુકાવટ ન હોય ત્યારે | Capsule endoscopy, કે લાંબા endoscope થી enteroscopy | આખું નાનું આંતરડું જોઈને ચાંદું, polyp કે diverticulum શોધે |
| Appendicitis જેવો દુખાવો, operation માં appendix normal | Surgeon આખું નાનું આંતરડું તપાસે | મોટી ઉંમરના મોટા ભાગના Meckel’s અહીં જ મળે — સોજાવાળા, appendix સમજાયેલા |
લોહીની તપાસ ધીમા bleeding થી થયેલી લોહીની કમી બતાવે, અને CT આંતરડામાં બીજા polyps છે કે નહીં એ પણ બતાવે — વારસાગત polyp syndrome નો સંકેત.
મોટી ઉંમરે આંતરડાને અંદર ખેંચતું કારણ benign હોઈ શકે — ચરબીની ગાંઠ (lipoma), polyp, Meckel's diverticulum, Peutz-Jeghers polyp કે સોજાવાળો polyp — કે malignant, જેમ કે cancer, lymphoma, GIST કે શરીરના બીજા ભાગના melanoma નો ફેલાવો. Intussusception મોટા આંતરડામાં હોય ત્યારે cancer વાળું કારણ, ફક્ત નાના આંતરડા કરતાં, વધુ જોવા મળે. એટલે એ ભાગ પાછો ધકેલવાને બદલે આખો કાઢીને તપાસાય.
| Lead point | સામાન્ય સંકેત | Operation માટે અર્થ |
|---|---|---|
| Lipoma, polyp, Meckel’s diverticulum, સોજાવાળો polyp | નાના આંતરડાનું intussusception, CT પર લીસી ચરબી જેવી કે polyp જેવી ગાંઠ | નાનો ટુકડો કાઢવો; કારણ ખાતરીથી benign અને આંતરડું તંદુરસ્ત હોય તો જ, ટુકડો નાનો રાખવા થોડું પાછું ધકેલાય |
| નાના આંતરડામાં ઘણા polyps | CT પર ઘણા polyps, કે કુટુંબમાં polyps ની history | Peutz-Jeghers syndrome ની શંકા — આંતરડું બચાવાય, operation દરમિયાન endoscope થી એક જ વારમાં બધા polyps સાફ; genetics ને મોકલાય |
| Growth — cancer, lymphoma, GIST કે melanoma નો ફેલાવો | મોટા આંતરડાની સંડોવણી, ખરબચડી ગાંઠ, વજન ઘટવું, મોટી lymph nodes | પાછું ધકેલ્યા વગર, lymph nodes સાથે cancer ના operation તરીકે કાઢવું; પછી દર્દી સંબંધિત cancer ના માર્ગે |
| કોઈ lead point નહીં | અચાનક દેખાતો, ટૂંકો, આવતો-જતો નાના આંતરડાનો ભાગ, તકલીફ કે રુકાવટ વગર | Operation નહીં — મટી ગયું છે એ ખાતરી કરવા ફરી તપાસ |
એક surgeon તરીકે કહું — ગાંઠથી થયેલું intussusception પાછું ધકેલવાથી આંતરડું ફાટી શકે, ગાંઠના કોષ છલકાઈ શકે અને નસોમાં દબાઈ શકે. એટલે મોટી ઉંમરે અહીં અપવાદ વગરનો નિયમ છે: કારણની શંકા હોય એવું intussusception કઢાય, પાછું ધકેલાય નહીં.
સારવાર જે મળે એની સાથે મેળવાય. કારણ વગરનું આવતું-જતું intussusception નજરમાં રખાય. લોહી પડતા દર્દીને પહેલાં સ્થિર કરાય અને લોહીની કમી સુધારાય. તકલીફ આપતો Meckel's કઢાય, લોહી પડ્યું હોય તો બાજુના આંતરડા સાથે. Lead point વાળું intussusception પાછું ધકેલ્યા વગર એક જ ટુકડામાં કઢાય, અને મોટું આંતરડું સંડોવાયું હોય કે કારણ malignant લાગે, તો lymph nodes સાથે cancer ના operation તરીકે.
| સ્થિતિ | સારવાર | કેમ |
|---|---|---|
| CT પર ટૂંકું, આવતું-જતું નાના આંતરડાનું intussusception, કારણ કે તકલીફ વગર | નજર અને ફરી scan | સામાન્ય, અચાનક મળતી વાત જે મોટે ભાગે શમી જાય; એના પર operation વધારાની સારવાર છે |
| લોહી પાડતો Meckel’s diverticulum | જરૂર હોય તો લોહી ચડાવીને સ્થિર કરવું, પછી diverticulum ને બાજુના ileum ના ટુકડા સાથે કાઢવું | લોહી પાડતું ચાંદું કોથળીમાં નહીં, બાજુના ileum માં હોય — ફક્ત કોથળી કાઢવાથી ચાંદું રહી જાય |
| સાંકડા મૂળવાળો, સોજાવાળો કે ફાટેલો Meckel’s, બાજુનું આંતરડું તંદુરસ્ત | ફક્ત diverticulum કાઢવો (wedge) | મૂળ સાંકડું હોય તો પૂરતું; મૂળ પહોળું કે ileum માં સોજો હોય તો ટુકડો કઢાય |
| Meckel’s ના પટ્ટાથી રુકાવટ | પટ્ટો કાપીને diverticulum કાઢવો | વળ કે ફસામણનું કારણ દૂર થાય |
| Lead point વાળું નાના આંતરડાનું intussusception | પાછું ધકેલ્યા વગર એક જ ટુકડામાં કાઢવું | Lead point પૂરેપૂરું તપાસાય; ધકેલવાથી ગાંઠ ફેલાવાનું જોખમ |
| મોટા આંતરડાનું કે ileocolic intussusception | Cancer ના ધોરણે કાઢવું — ileocolic માં right hemicolectomy — પાછું ધકેલ્યા વગર | Malignant કારણ એટલું સામાન્ય કે આ જ મૂળ રીત |
કદી તકલીફ ન આપતા Meckel's diverticulum માટે, CT માં અચાનક દેખાતા કારણ અને તકલીફ વગરના ટૂંકા intussusception માટે, અને — સાવચેત વિચાર પછી — બીજા operation દરમિયાન અચાનક મળેલા કેટલાક Meckel's માટે, ખાસ કરીને મોટી ઉંમરે કે પેટમાં infection હોય ત્યારે, operation ની જરૂર નથી.
બીજા કારણે કરાવેલા CT માં નાના આંતરડાના આવતા-જતા ટૂંકા intussusception હવે વારંવાર દેખાય છે. ખરા intussusception થી એ જુદા છે: ટૂંકા સમયના, નાના ભાગના, રુકાવટ વગરના અને lead point વગરના. એના પર operation કરવું ખરું નુકસાન છે; સાચું પગલું એ મટી ગયું છે એ ખાતરી કરવાનું.
અચાનક મળેલા Meckel’s વિશે પ્રામાણિક ચર્ચા છે, કારણ કે કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય guideline એનો ઉકેલ નથી આપતી. જીવનભર તકલીફ આપવાની શક્યતા નાની છે અને ઉંમર સાથે ઘટે છે, જ્યારે એને કાઢવાથી આંતરડામાં એક સાંધો ઉમેરાય. અહીં અનુસરાતી રીત નોંધાયેલો નિર્ણય છે:
બંનેમાં, એની હાજરી, કદ, દેખાવ અને નિર્ણયનું કારણ operation note અને discharge summary માં લખાય — જેથી ભવિષ્યમાં ન સમજાતા લોહીની તપાસ કરનાર ડૉક્ટરને ખબર રહે કે એ ત્યાં છે.
આમાંનાં મોટા ભાગનાં operation દૂરબીન (laparoscopy) થી થઈ શકે, જેનાથી ઘણી વાર નિદાન પણ પાકું થાય; આંતરડું નાના ચીરામાંથી બહાર લાવીને ટુકડો કાઢીને જોડાય. આખું નાનું આંતરડું શરૂથી છેડા સુધી તપાસાય, કાઢેલું બધું histology માં જાય, અને આંતરડાની લંબાઈ બને એટલી બચાવાય.
દૂરબીનથી surgeon આખું પેટ જુએ, diverticulum કે સરકેલો ભાગ શોધે, અને એ ભાગ નાના ચીરામાંથી બહાર લાવે જેથી કાઢવાનું અને જોડવાનું પેટની બહાર થાય. આખું નાનું આંતરડું તપાસાય, કારણ કે એકથી વધુ તકલીફ હોઈ શકે, ખાસ કરીને Peutz-Jeghers syndrome માં. મોટું આંતરડું સંડોવાયું હોય તો lymph nodes સાથે cancer ના નિયમો પ્રમાણે કઢાય, અને જરૂર પડે એ માટે stoma ની જગ્યા operation પહેલાં નિશાન કરાય.
રિકવરી enhanced-recovery પ્રમાણે: operation ના દિવસે જ પથારીમાંથી ઊભા અને ચોખ્ખા પ્રવાહીના ઘૂંટડા, બીજા દિવસે જમવાનું અને ચાલવાનું, અને જમવાનું ફાવે, આરામ હોય અને ગેસ કે ઝાડો થાય એટલે થોડા દિવસમાં ઘરે.
સંમતિ પહેલાં દરેક દર્દી આ complications વિશે સાંભળે છે:
Ileum નો લાંબો ભાગ કઢાય તો bile salts ને કારણે પાતળા ઝાડા થઈ શકે, જેની સારવાર છે, અને લાંબા ગાળે vitamin B12 ના injection જરૂરી બની શકે.
અને જીવનું જોખમ, જે તંદુરસ્ત વયસ્કમાં ઓછું અને આંતરડું ફાટ્યું હોય, peritonitis કે વધુ bleeding હોય તો વધારે.
Dr Harsh Shah સંમતિ પહેલાં આ દરેક વાત પોતે સમજાવે છે, તમારા operation અને તમારી તબિયતને લાગુ પડતા આંકડા સાથે — એ સામાન્ય આંકડા નથી, અને page પર લખાતા નથી.
કાઢેલો દરેક ભાગ microscope નીચે તપાસાય, અને report એક નક્કી વ્યક્તિ જુએ અને follow-up માં તમારી સાથે ચર્ચે. પૂરેપૂરું કઢાયેલું benign કારણ હોય તો લાંબા follow-up ની જરૂર નથી. Malignant lead point હોય તો સીધા સંબંધિત cancer ના માર્ગે, staging અને આગળની સારવાર માટે. Polyp syndrome હોય તો જીવનભર નજર અને સગાંની તપાસ.
Histology એ ભાગ છે જે ક્યારેય વાંચ્યા વગર ન રહેવો જોઈએ, કારણ કે malignant lead point આગળનું બધું બદલી નાખે. Peutz-Jeghers કે બીજો polyp syndrome મળે તો દર્દી જીવનભરની નજરમાં રહે અને કુટુંબીજનોને તપાસ સૂચવાય. Ileum નો મોટો ભાગ કઢાયો હોય તો vitamin B12 અને iron તપાસાય. Meckel’s મળ્યો અને રહેવા દીધો, તો એ discharge summary માં નોંધાય.
ચોંટણ (adhesions) થી થયેલી નાના આંતરડાની રુકાવટ દૂરબીનથી છોડાવ્યા પછીની રિકવરી વિશે એક દર્દી, Dr Harsh Shah સાથે. આ centre માં નાના આંતરડાની surgery પછીની રિકવરી બતાવવા મૂક્યો છે; આ Meckel’s કે intussusception ના દર્દીનો અનુભવ નથી.
Meckel's diverticulum અને intussusception ની surgery Apollo Hospital, Bhat પર cashless health insurance, CGHS અને corporate schemes માં, policy ની શરતો પ્રમાણે, આવરી લેવાય છે.
અંદાજને અસર કરે:
સામાન્ય આંકડો કહેવાને બદલે તમારી policy માટે લેખિત અંદાજ તૈયાર કરાય છે.
★★★★★
“I am writing to express my sincere gratitude for the exceptional care provided by Dr. Harsh Shah and his team. Dr. Harsh Shah is an outstanding expert in intestinal surgery, executing complex procedures with remarkable calm and precision. Dealing with gastrointestinal diseases is incredibly stressful for both patients and their families. In my experience, what sets Dr. Harsh Shah apart is his incredible patience; he takes the time to listen to every question and provides clear, reassuring answers to every concern. As a grateful patient, I highly commend Dr. Harsh Shah and the entire team at Apollo Hospital. They did not just treat our physical condition—they truly cared for our mental and emotional well-being — Dipen Shah, Google review, Apollo, Bhat listing”
★★★★★
“I would like to recommend Dr Swati and Dr Harsh for any gastrointestinal and uro- gynecological related issues..Both doctors are highly experienced and treat patients with utmost care. — Neha Jain, Google review, Shah's Cancer & Robotic Surgery Centre listing”
★★★★★
“I am very thankful to Dr. Harsh Shah for treating me for gallstone disease and performing my laparoscopic cholecystectomy. The entire treatment and surgery were handled very professionally. Dr. Harsh Shah explained everything clearly and made me feel comfortable throughout the process. My recovery has been very good, and I am extremely satisfied with the care I received. Highly recommended for laparoscopic and gastrointestinal surgery. — Akshaya Shaw, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing”
Dr Harsh Shah ના બંને Google listings પરના ખરા reviews, જેમ લખાયા છે તેમ જ મૂકેલા.
Meckel's માં સોજો appendicitis જેવો જ લાગે, એટલે આ સામાન્ય વાત છે. સોજાવાળો Meckel's કઢાય. જો એ સારો હતો અને રહેવા દીધો, તો એ discharge summary માં નોંધાયેલો હોવો જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં લોહી પડે તો ડૉક્ટર ધ્યાનમાં લે.
બાળકમાં intussusception મોટે ભાગે કારણ વગર હોય, એટલે enema થી પાછું ધકેલવું યોગ્ય છે. મોટી ઉંમરે મોટે ભાગે કંઈક આંતરડાને ખેંચતું હોય, ક્યારેક ગાંઠ, એટલે એ ભાગ કાઢીને તપાસાય.
ઘણી વાર ના. કારણ, રુકાવટ કે તકલીફ વગરનું ટૂંકું, આવતું-જતું નાના આંતરડાનું intussusception સામાન્ય રીતે અચાનક મળતી વાત છે. એ પર નજર રખાય અને ફરી તપાસાય. નિર્ણય પહેલાં CT માં lead point જોવાય.
હા, ખાસ કરીને યુવાન વયે. Meckel scan, ચાલુ bleeding માં CT angiography, અને capsule endoscopy કે enteroscopy થી શોધાય. Scan negative આવે તોય Meckel's નથી એવું પાકું નથી.
હા. કાઢેલો દરેક ભાગ microscope નીચે તપાસાય, અને report follow-up માં તમારી સાથે ચર્ચાય. Cancer નીકળે તો આગળની સારવાર સંબંધિત cancer ના માર્ગે plan થાય.
Ileum નો ભાગ કઢાય પછી bile salts ને કારણે પાતળા ઝાડા થઈ શકે, અને એની દવાથી સારવાર થાય છે. લાંબો ભાગ કઢાયો હોય તો vitamin B12 તપાસાય. Follow-up માં જણાવો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, અમદાવાદ, ગુજરાત
Google rating 4.89, 216 reviews
Dr Harsh Shah બે સરનામે મળે છે: Gota, અમદાવાદનું clinic, અને Bhat, ગાંધીનગરની Apollo Hospital.
ગુજરાતભરમાંથી અને રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશથી દર્દીઓ Dr Harsh Shah પાસે આવે છે. તપાસ, operation અને histology નું review અહીં થાય; benign કારણમાં પછીનું follow-up ટૂંકું હોય છે.
વારંવાર મરોડ જેવો દુખાવો, ન સમજાતું લોહી પડવું, કે CT report માં "intussusception"? CT, capsule endoscopy કે Meckel scan નો report અને લોહીના reports appointment પહેલાં મોકલી શકો, જેથી consultation વાંચેલા reports સાથે શરૂ થાય; સારવાર કઈ, એ consultation માં, તપાસ પછી નક્કી થાય છે. Call +91-63555-64601 · Reports WhatsApp પર અગાઉથી મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
