Skip to main contentઅમદાવાદ અને ગાંધીનગર · Dr Harsh Shah, Liver Surgeon
Liver માં ગાંઠ (lesion) મોટા ભાગે અકસ્માતે પકડાય છે — બીજા કોઈ કારણે કરાવેલા scan માં. અને એમાંની મોટા ભાગની ગાંઠોને ખાલી એક વાત જોઈએ છે: સાચું નિદાન. પછી કંઈ નહીં. ઓપરેશન નહીં, વારંવાર scan નહીં, અને pregnancy કે contraceptive pill પર કોઈ રોક નહીં. ઉપર લખેલાં ઓપરેશન એ થોડા દર્દીઓ માટે છે — જેની adenoma ખરેખર જોખમી છે, જેની cyst એટલી મોટી છે કે તકલીફ આપે છે, અને એ એક cyst જેને ખોલવાને બદલે આખી કાઢવી પડે. આ વિષયમાં સૌથી મોટું નુકસાન નિદાન ચૂકી જવાનું નથી. સૌથી મોટું નુકસાન એ છે કે જે ગાંઠ જીવનભર કંઈ ન કરવાની હોય, એના માટે liver નું મોટું ઓપરેશન થઈ જાય.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Registered with Gujarat Medical Council, Reg. No. G-38738
Liver Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad
Surgical gastroenterology માં બે વાર ડિગ્રી, અને રોજનું કામ liver, pancreas અને bile duct ના ઓપરેશન. Liver ની benign ગાંઠ એક એવી પરિસ્થિતિ છે જ્યાં liver surgeon નું સૌથી કીમતી કામ ઓપરેશન કરવાનું નથી — ઓપરેશન ન કરવાનું પાકું કારણ આપવાનું છે. Dr Harsh Shah આ scan radiologist સાથે બેસીને પોતે વાંચે છે, અને દર્દીને સીધું કહે છે કે છ માંથી કઈ ગાંઠ છે અને એમાંથી શું નીકળે છે. Gota listing પર 216 reviews માં Google rating 4.89, અને Apollo, Bhat listing પર 17 reviews માં 4.94.
Report માં "liver માં lesion", "mass" કે "cyst" લખાય, ત્યારે એનો અર્થ છ જુદી જુદી વસ્તુઓમાંથી કોઈ એક હોઈ શકે: haemangioma, focal nodular hyperplasia (FNH), hepatocellular adenoma, સાદી simple hepatic cyst, polycystic liver disease, અને biliary mucinous cystic neoplasm. છયનું વર્તન સાવ જુદું છે. બે ને જીવનભર કંઈ જ કરવાનું નથી. એકમાં પહેલાં hormone બંધ કરવાનાં, ઓપરેશન ફક્ત નક્કી કારણોસર. એકમાં ઓપરેશન ફક્ત તકલીફ હોય તો. એક kidney ના ડૉક્ટર સાથે મળીને સંભાળાય. અને એક એવી છે જેને આખી કાઢવી પડે, કારણ કે એને ખોલવું એ ખોટું ઓપરેશન છે.
છ માં સામાન્ય ખાલી એટલું જ છે કે એ કેવી રીતે પકડાય — અપચા માટે કરાવેલો ultrasound, accident પછીનો CT, health check-up. અને report માં “tumour” શબ્દ, જે શબ્દ ઘરના બધાને ડરાવી દે છે. છ માંથી કઈ છે એ નક્કી કરવું — એ જ લગભગ આખું કામ છે, અને એ સોય નાખીને નહીં, scan થી થાય છે.
ગાંઠ વિશે એક શબ્દ બોલવા પહેલાં એની આજુબાજુનું liver તપાસવું પડે. આજુબાજુનું liver સામાન્ય હોય, તો ઉપરની છ શક્યતાઓ છે. પણ આજુબાજુનું liver cirrhosis વાળું — બગડેલું, સંકોચાયેલું — હોય, તો એમાં નવો દેખાતો nodule જ્યાં સુધી સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી liver cancer ગણાય, અને આ page માં લખેલું કંઈ પણ એને લાગુ પડતું નથી. એ સાવ જુદો રોગ છે, જુદા રસ્તે તપાસાય છે, અને એની અલગ consultation જોઈએ. એટલે hepatitis B, hepatitis C, liver function, albumin અને clotting — ગાંઠ કેટલી પણ typical દેખાતી હોય, આ તપાસ થાય જ છે.
Hepatobiliary contrast agent વાળો contrast MRI — liver ની ગાંઠ માટે આ એક જ સૌથી કામનો test છે, અને બીજા કોઈ પણ test કરતાં એની ચોકસાઈ વધુ છે. એની ખાસ કિંમત એ છે કે એ focal nodular hyperplasia અને hepatocellular adenoma ને છૂટાં પાડી આપે — અને સારવાર આખી એ જ એક ફરક પર ફરે છે. Multiphasic CT અને contrast-enhanced ultrasound ચાલે એવા વિકલ્પ છે, અને એમના typical features ભેગા દેખાય તો FNH લગભગ પૂરી ખાતરીથી ઓળખાય છે.
| Test | ખરેખર શું પૂછવામાં આવે છે |
|---|---|
| Hepatobiliary agent વાળો contrast MRI | છ માંથી કઈ ગાંઠ છે — અને ખાસ કરીને, FNH છે કે adenoma |
| Liver function, albumin, INR, blood count | Liver નું કામ સામાન્ય છે? ઓપરેશન કરવું પડે તો સલામત છે? |
| Hepatitis B અને C serology, શંકા હોય તો AFP | આ બગડેલું liver છે? હોય તો નિદાન આખું બદલાય છે |
| History — contraceptive pill, anabolic steroid, pregnancy, વજન, દારૂ | Adenoma છે? અને ઓપરેશન વગર નાની થઈ શકે? |
એક surgeon તરીકે કહું — haemangioma નાં typical features દેખાતાં હોય એ ગાંઠમાં biopsy કરાતી નથી. Biopsy ફક્ત એ ગાંઠ માટે છે જે સારા scan પછી પણ નક્કી ન થાય, અને એ પણ joint meeting માં ચર્ચા પછી. ગાંઠ cystic હોય, તો આખું કામ એક સવાલમાં આવી જાય છે: આ સાદી simple cyst છે, કે નીચે લખેલી mucinous cystic neoplasm?
Haemangioma એ liver ની સૌથી સામાન્ય benign ગાંઠ છે. એ cancer બનતી નથી, અને ફાટવાનું તો અત્યંત દુર્લભ છે. Imaging નાં features typical હોય તો નિદાન થઈ ગયું, વાત પૂરી: સારવાર નહીં, follow-up scan નહીં. અને pregnancy કે contraceptive pill — બેમાંથી એક પણ પર રોક નથી. દર્દીઓને વારંવાર આનાથી ઊલટું કહેવાય છે, અને એ સાંભળીને બહેનોએ contraception છોડી દીધું હોય કે pregnancy પાછી ઠેલી હોય — કારણ વગર.
ગાંઠ કેટલી મોટી છે એ આ વાત બદલતું નથી. “Giant haemangioma” એ માપનું વર્ણન છે, ઓપરેશનનું કારણ નહીં. ખાલી ત્રણ વસ્તુ haemangioma ને specialist meeting સુધી લઈ જાય: coagulopathy — જેમાં ગાંઠ લોહી જામવાની ક્રિયામાં ખલેલ કરે; scan માં નોંધાયેલી વૃદ્ધિ; અથવા કોઈ અંગ દબાવાથી થતી સાચી તકલીફ.
Focal nodular hyperplasia તો ગાંઠ પણ નથી. એ ખરાબ રક્તવાહિનીના જવાબમાં સામાન્ય liver tissue વધી ગયું હોય એ છે, અને એમાં cancer બનવાની શક્યતા નથી અને લોહી વહેવાનું જોખમ પણ નથી. સામાન્ય રીતે નાની કે મધ્યમ વયની બહેનમાં નીકળે, અને scan માં વચ્ચે scar દેખાય. નિદાન પાકું થયા પછી follow-up નહીં, સારવાર નહીં, અને contraceptive pill પર રોક નહીં. જ્યાં નિદાનની ખાતરી પૂરેપૂરી ન હોય, ત્યાં કેટલીક જગ્યાએ એક વર્ષે એક scan કરીને પછી દર્દીને છોડી દેવાય છે.
FNH કાઢવાનું ફક્ત ત્યારે જ્યારે એ ખરેખર તકલીફ આપતી હોય — અને સાચી વાત એ છે કે એમાં શંકા રાખવી પડે: નાની FNH ને જે દુખાવાનું કારણ ગણી લેવાય છે, એ મોટા ભાગે એનું કારણ નથી હોતી, અને એને કાઢવાથી એક હાનિકારક નહીં એવી શોધ સાચા ઓપરેશનમાં ફેરવાઈ જાય છે.
આ page માં એક જ ગાંઠ છે જેમાં સાચાં જોખમ છે — hepatocellular adenoma. એમાંથી લોહી વહી શકે, અને કેટલાક પ્રકાર cancer માં ફેરવાઈ શકે. એનું શું કરવું એ ગાંઠ કેવી દેખાય છે એના પરથી નહીં, ત્રણ વાત પરથી નક્કી થાય: દર્દી સ્ત્રી છે કે પુરુષ, ગાંઠનું માપ, અને એનો molecular subtype. અને પહેલું પગલું લગભગ કદી ઓપરેશન નથી હોતું — પહેલું પગલું એ hormone બંધ કરવાનું છે જેના જોરે ગાંઠ ટકે છે, અને પછી ફરી જોવાનું.
| Subtype | વર્તન |
|---|---|
| HNF1A-inactivated | ચરબીવાળી. લોહી વહેવાનું અને cancer બનવાનું — બંને જોખમ ઓછાં. બે સૌથી સામાન્ય પ્રકારમાંની એક. |
| Inflammatory | જાડાપણું, metabolic syndrome અને દારૂ સાથે સંકળાયેલી. લોહી વહેવાનું જોખમ. બીજો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર. |
| Beta-catenin activated | Cancer માં ફેરવાવાનું સૌથી વધુ જોખમ. માપ જોયા વગર કાઢી નાખવાની. ઘણો નાનો સમૂહ. |
| Sonic hedgehog activated | નાનો સમૂહ, અને એમાં લોહી વહેવાનું જોખમ છે. |
| Unclassified | Subtype ખબર ન પડે, એટલે માપ અને જાતિ પરથી નક્કી થાય. |
સારવાર જે ઓપરેશન નથી એનાથી શરૂ થાય: combined contraceptive pill અને કોઈ પણ anabolic steroid બંધ, વજન ઘટાડવું, નીચે પડેલી metabolic તકલીફની સારવાર, અને દારૂ બંધ. પછી આશરે છ મહિને MRI થી ફરી જોવાય. Hormone નું જોર નીકળી જાય પછી ઘણી adenoma નાની થઈ જાય છે — અને નાની થતી ગાંઠને ઓપરેશન જોઈતું નથી.
નીચેનામાંથી એક પણ સાચું હોય તો adenoma કાઢવામાં આવે છે, અને પહેલું જ મુદ્દો સૌથી વધુ ચૂકાય છે:
Hormone બંધ કર્યા પછી 5 cm થી નાની, સ્થિર અને ઓછા જોખમવાળી adenoma હોય એવી બહેન પર ઓપરેશન નહીં — MRI અને લખેલો plan રાખીને નજર રાખાય, જેમાં એ પણ લખેલું હોય કે શું બદલાય તો રસ્તો બદલવો. Pregnancy ની વાત અલગ બેસીને કરવી પડે, કારણ કે hormone ના જોરે adenoma વધી શકે છે: 5 cm થી મોટી adenoma વાળી બહેનને ગર્ભ ધારણ કરવા પહેલાં સમજાવવામાં આવે છે, અને pregnancy રહી ગઈ હોય તો નજીકથી imaging રાખીને દરેક કેસનો પોતાનો plan બને. દસ કે વધુ adenoma હોય ત્યારે સૌથી મોટી અને સૌથી જોખમી પર કામ થાય; સંખ્યા પોતે વધુ આક્રમક સારવાર માંગતી નથી.
Adenoma માંથી લોહી વહે તો ક્રમ મહત્ત્વનો છે. પહેલાં એને લોહી પહોંચાડતી ધમની બંધ કરીને વહેવાનું રોકાય, અને દર્દી સ્થિર થયા પછી ગાંઠ કાઢાય — અસ્થિર દર્દીમાં તાત્કાલિક કાઢવાનું ઓપરેશન ઘણું અઘરું અને recovery ઘણી ખરાબ.
Liver ની simple cyst ખૂબ સામાન્ય છે અને જ્યાં સુધી ખરેખર તકલીફ ન આપે ત્યાં સુધી કોઈ સારવાર જોઈતી નથી. સોય નાખીને પાણી કાઢવું એ સારવાર નથી — aspirate કરેલી cyst ફરી ભરાઈ જ જાય છે, એટલે એ સારવાર તરીકે આપવી ન જોઈએ. મોટી, તકલીફ આપતી cyst માટે laparoscopic deroofing થાય: cyst ની દીવાલમાં પહોળી બારી કાપી નાખાય જેથી એ ફરી બંધ ન થઈ શકે. પણ કોઈ પણ cyst ખોલવા પહેલાં surgeon ને પોતાને ખાતરી કરવી પડે કે એ mucinous cystic neoplasm નથી.
આ page નો ફાંદો એ જ છે. Biliary mucinous cystic neoplasm ultrasound પર સાદી simple cyst જેવી જ દેખાઈ શકે. Surgeon ને અટકાવી દેવા જોઈએ એવાં લક્ષણ છે — અંદર septations, દીવાલ પર nodule, અને દીવાલ જાડી કે અસમાન — અને સામાન્ય રીતે મધ્યમ વયની બહેનમાં.
Mucinous cystic neoplasm ને deroof કરવું એ ખોટું ઓપરેશન છે. એ ફરી આવે છે, અને આ એવી ગાંઠ છે જે પહેલેથી malignant હોઈ શકે કે પછી બની શકે. સાચી સારવાર આખી કાઢી નાખવાની છે — enucleation, કે એ જે segment માં છે એ segment કાઢવાનું — fenestration નહીં. જે cyst પૂરેપૂરી સાદી ન લાગે, એનું MRI થાય અને joint meeting માં ચર્ચા થાય, પછી જ એને અડાય.
એટલે જ deroof કરેલી દરેક cyst ની દીવાલ microscope તપાસ માટે મોકલાય છે, એક પણ અપવાદ વગર. એમાં mucinous lining નીકળે તો એ ગાંઠ કદી simple cyst જ ન હતી, અને બીજું મોટું ઓપરેશન જરૂરી બને — અને આ સવાલ પહેલા ઓપરેશન પહેલાં પૂછવાનું કારણ બરાબર એ જ છે.
Polycystic liver disease સામાન્ય રીતે polycystic kidney disease સાથે આવે છે, અને એની સારવાર ફક્ત તકલીફ હોય કે liver એટલું મોટું થઈ ગયું હોય કે રોજિંદા જીવનમાં નડે, ત્યારે જ થાય. વિકલ્પ — એક મોટી cyst માં aspiration અને sclerotherapy, fenestration, segment કાઢવું, અને સૌથી ગંભીર કેસમાં transplant. આખી સારવાર kidney ના ડૉક્ટર સાથે મળીને ચાલે, કારણ કે સમયપત્રક મોટા ભાગે kidney નક્કી કરે છે, liver નહીં.
આમાંનું દરેક ઓપરેશન parenchyma-sparing છે, કારણ કે આ benign રોગ છે અને cancer નો margin મેળવવાનો સવાલ જ નથી. એ એક વાત આખી surgery બદલી નાખે છે: liver નો આખો anatomical ભાગ કાઢવાને બદલે ગાંઠને એના પોતાના plane પર થઈને બહાર લઈ લેવાય, જેથી કામ કરતું liver વધુમાં વધુ બચે. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં દૂરબીન (laparoscopic) રસ્તો પસંદ કરાય, અને liver ના દરેક resection માં પેટની અંદર ultrasound વપરાય છે.
| ગાંઠ | ઓપરેશન, જ્યારે એની જરૂર હોય |
|---|---|
| Haemangioma | Compression plane પર થઈને enucleation — anatomical resection કરતાં સારું, કારણ કે લોહી ઓછું જાય અને liver વધુ બચે |
| Focal nodular hyperplasia | Parenchyma-sparing resection, કે enucleation |
| Hepatocellular adenoma | ચોખ્ખા margin સાથે parenchyma-sparing resection, શક્ય હોય તો laparoscopic. લોહી વહી ગયું હોય તો: પહેલાં ધમની બંધ, પછી કાઢવાનું |
| Simple cyst | પહોળી બારી સાથે laparoscopic deroofing, અને દીવાલ તપાસ માટે |
| Biliary mucinous cystic neoplasm | આખી કાઢી નાખવાની — enucleation કે formal resection. Deroofing કદી નહીં |
| Polycystic liver disease | Fenestration, resection કે transplant — nephrology સાથે મળીને |
તૈયારી liver ના કોઈ પણ resection જેવી જ — પહેલેથી શરીરની તાકાત અને પોષણ સુધારવાનું, ઓછામાં ઓછા ચાર અઠવાડિયાં પહેલાં તમાકુ અને દારૂ બંધ, લોહી જામવા સામેની દવા અને anaesthesia ની શરૂઆતમાં antibiotic — પણ એમાં benign રોગ માટે એક ખાસ જરૂરિયાત છે: જે ગાંઠ cancer નથી એના માટે ઓપરેશન કેમ સૂચવાય છે, એ કારણ લખીને સ્પષ્ટ કહેવાનું. સીધું ઉતરેલું resection હોય તો drain મુકાતું નથી.
Recovery “જોઈએ શું થાય છે” એમ નહીં, દિવસ પ્રમાણે ગોઠવેલા રસ્તે ચાલે: ઓપરેશનના દિવસે જ શ્વાસની નળી નીકળે અને દર્દી બેસે, પહેલા દિવસથી ખાવાનું અને ચાલવાનું, બીજા દિવસે injection ને બદલે ગોળીથી દુખાવો કાબૂમાં, અને નાનું કે laparoscopic resection હોય તો સામાન્ય રીતે ત્રીજા થી પાંચમા દિવસે રજા. ઘરે જવા માટે જોઈએ: ખાવાનું ચાલુ, ચાલવાનું ચાલુ, ગોળીથી દુખાવો કાબૂમાં, એક દિવસ તાવ નહીં, અને liver function અને clotting સુધરતાં. Histology નો appointment રજા પહેલાં જ ગોઠવાય છે — cyst ની દીવાલ અને adenoma નો subtype, આ બે માટે એ સૌથી જરૂરી. બે વાત રાહ જોયા વગર તરત જણાવવાની: drain માં bile સાથે તાવ, અને ત્રીજા દિવસ પછી વધતું bilirubin.
★★★★★
“Dr harsh sir is a good doctor for Liver, Gastro & Cancer Surgeon in Ahmedabad thanks sir. — Milan Pareek”
★★★★★
“I’ve had personal experience with Dr. Harsh Shah. He’s a very knowledgeable and experienced Gastro Surgeon. He’ll explain you all the symptoms patiently and suggest the best route possible at a reasonable cost. He also works towards educating society on the different diseases related to Liver and Pancreas. — Brijesh Nandani”
★★★★★
“We consulted Dr Harsh shah for my Husband as having cyst . surgery was done by Doctor very successfully. today we got discharged. our experience with sir was very good . he is very cooperative, explained about diagnosis very calmly. well Experienced, good Doctor . also thanks to Roshani maam for good cooperation. Thanks sir Dr Priyanka Prajapati — Priyanka Prajapati”
Liver ની benign ગાંઠનો ખર્ચ મુખ્યત્વે એના પર છે કે એને કંઈ કરવાનું છે કે નહીં. ઘણા દર્દીઓ માટે આખી વાત એક consultation અને એક MRI પર પૂરી થાય છે, admission જ નહીં. ઓપરેશન જોઈએ ત્યારે ખર્ચ નક્કી કરે છે — કયું ઓપરેશન, દૂરબીનથી કે open, room category, દાખલ રહેવાના દિવસ, અને histology માં શું જોઈએ — એટલે આંકડો scan જોયા પછી જ લખીને અપાય છે.
Liver ની benign surgery health insurance અને CGHS માં આવે છે, અને Apollo Hospital, Bhat માં cashless approval અને pre-authorisation ઓફિસ સંભાળે છે. File માં indication ચોખ્ખું લખેલું હોય તો approval જલદી આવે — એટલે કે ગાંઠ મોટી છે અને તકલીફ આપે છે, એમાંથી લોહી વહ્યું છે કે વહી શકે, કે એ એવો પ્રકાર છે જેમાં ફેરવાવાનું જોખમ છે. Policy card, ફોટો ઓળખપત્ર, બધા scan disc અને film બંનેમાં, અને ચાલુ દવાની યાદી લઈ આવો.
નહીં. Haemangioma, FNH અને simple cyst — આ cancer નથી અને cancer બનતાં નથી. આ page માં બે ગાંઠ છે જેમાં જોખમ સંભાળવું પડે — hepatocellular adenoma અને biliary mucinous cystic neoplasm — અને એટલે જ કંઈ નક્કી કરવા પહેલાં ગાંઠનું નામ ચોક્કસ પાડવામાં આવે છે.
Typical haemangioma અને પાકી નિદાન થયેલી FNH માં કોઈ follow-up imaging જોઈતું નથી. ફરી ફરી scan ફક્ત ઓપરેશન વગર સંભાળાતી adenoma માટે, અને કાઢી નાખેલી mucinous cystic neoplasm માટે.
હા. Haemangioma કે FNH — બંનેમાં આ બેમાંથી એક પણ પર રોક નથી, અને ઊલટું કહેવું એ આ વિષયની સૌથી સામાન્ય ખોટી સલાહ છે. Adenoma ની વાત જુદી — એમાં pill બંધ કરાય, અને pregnancy પહેલાં સલાહ લઈને planning થાય.
નહીં. Liver ની cyst aspirate કરો તો ફરી ભરાય છે, એટલે સોયથી પાણી કાઢવાનું સારવાર તરીકે આપાતું નથી. તકલીફ આપતી cyst માં laparoscopic રીતે દીવાલમાં પહોળી બારી કપાય, અને દીવાલ તપાસ માટે મોકલાય.
ફક્ત લખેલા કારણસર: ગાંઠ મોટી છે અને તકલીફ આપે છે, એમાંથી લોહી વહ્યું છે કે વહેવાની શક્યતા છે, અથવા એ એવો પ્રકાર છે જેમાં malignant બનવાનું જોખમ છે. આમાંનું એક પણ સાચું ન હોય, તો સાચી સારવાર એને છોડી દેવાની છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat
Google rating 4.89 from 216 reviews
Scan માં અકસ્માતે નીકળેલી liver ની ગાંઠ લઈને દર્દીઓ Dr Harsh Shah પાસે આખા ગુજરાતમાંથી આવે છે — ગાંધીનગર, મહેસાણા, રાજકોટ, સુરત, વડોદરા અને જામનગર — અને રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશથી પણ, ઘણી વાર બીજે ક્યાંક એવું સાંભળ્યા પછી કે હાનિકારક નહીં એવી ગાંઠ કઢાવવી પડશે. નીકળતાં પહેલાં scan WhatsApp પર મોકલી દો, જેથી consultation નો સમય નિર્ણય પર જાય.
MRI લઈને આવો, અને જે scan માં પહેલી વાર ગાંઠ દેખાઈ એ પણ. એ બે જ નક્કી કરે છે કે ઓપરેશન જોઈએ, એક follow-up scan જોઈએ, કે ખાલી સમજાવવાનું જ બાકી છે. ફોન કરો +91-63555-64601 · Dr Harsh Shah ની ઓફિસને WhatsApp કરો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
