Skip to main contentDr Harsh Shah · Gastro & Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar અને Gota OPD, Ahmedabad
Choledochal cyst એટલે જન્મથી જ પિત્તની નળી (bile duct) નું અસામાન્ય રીતે પહોળું હોવું. એ અત્યારે cancer નથી — અને મોટા ભાગના દર્દીને આટલું જ કહેવાય છે, જે ખતરનાક છે. કારણ કે આવી બનેલી નળી જો શરીરમાં એમ ને એમ રહે તો જીવનભરમાં એમાં bile duct cancer થવાનું જોખમ સામાન્ય માણસ કરતાં ઘણું વધારે રહે છે, અને ઉંમર વધે તેમ એ જોખમ પણ વધતું જાય છે. એટલે ઓપરેશન એ drainage નથી અને રાહ જોવાનું પણ નથી. આખી અસામાન્ય નળી કાઢી નાખીને liver માંથી સીધું આંતરડામાં પિત્તનો નવો રસ્તો બનાવાય છે — એને Roux-en-Y hepaticojejunostomy કહે છે. Dr Harsh Shah આ ઓપરેશન Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre માં કરે છે, અને આવનારા ચાળીસ વર્ષ માટે પરિણામ બે જ વાત પર આધાર રાખે છે — નળી કેટલી નીચે સુધી કાઢી, અને નવો સાંધો કેવી રીતે બનાવ્યો.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Gastro & Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad
Surgical gastroenterology માં બે વાર qualified અને high-volume unit માં તાલીમ પામેલા Dr Harsh Shah પિત્તની નળીનું એ કામ હાથમાં લે છે જે benign અને malignant ની વચ્ચે આવે છે — જ્યાં નળી ફરીથી બનાવવી પડે, જ્યાં કાઢેલી tissue માં અણધાર્યું cancer નીકળી શકે, અને જ્યાં follow-up ઓપરેશન જેટલું જ અગત્યનું હોય. Choledochal cyst માટે જોઈએ એવો radiologist જે MRCP બરાબર વાંચે, એવો surgeon જે વર્ષોના cholangitis થી ચોંટી ગયેલી નળી છૂટી પાડી શકે, અને એવી service જે દસ વર્ષ પછી પણ તપાસ માટે ફોન કરે. Gota clinic પર Google rating 4.89, 216 reviews; Apollo Hospital, Bhat listing પર 4.94, 17 reviews.
પિત્તની નળી liver માંથી પિત્તને આંતરડા સુધી લઈ જાય છે. Choledochal cyst માં એ નળી જન્મથી જ પહોળી હોય છે — ક્યાંક ફુગ્ગા જેવી, ક્યાંક આખી લંબાઈમાં જાડી. મોટા ભાગે સાથે anomalous pancreaticobiliary ductal junction પણ હોય છે, એટલે કે pancreas અને પિત્તની નળી ભેગી થતાં પહેલાં લાંબો common channel બને છે, જેમાંથી pancreatic juice ઊલટું પિત્તની નળીમાં ચડે છે. વર્ષો સુધી થતો આ ઊલટો પ્રવાહ જ નળીનું અંદરનું પડ બગાડે છે — અને એટલે જ આને માત્ર નળીની ખરાબી નહીં પણ premalignant સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે.
મોટી ઉંમરે દુખાવો, કમળો અને ગાંઠ — એવું બાળકોવાળું ચિત્ર ભાગ્યે જ મળે છે. એક surgeon તરીકે કહું, OPD માં હું જે જોઉં છું તે આ છે: જમણી પાંસળી નીચે વારંવાર થતો દુખાવો; તાવ, ધ્રુજારી અને આંખો પીળી થાય એવા cholangitis ના હુમલા; પથરી કે દારૂ વગર વારંવાર થતું pancreatitis; cyst ની અંદર જ બનેલી પથરી; અથવા — અને આ હવે સૌથી વધુ — કંઈ જ નહીં, બીજા કોઈ કારણસર કરાવેલા scan માં અચાનક નીકળેલી એક લાઇન.
એક વધુ અઘરી રજૂઆત પણ છે અને એ સ્પષ્ટ કહેવી જોઈએ. મોટી ઉંમરે choledochal cyst ની અંદર cancer પહેલેથી જ હોઈ શકે છે. જાડી દીવાલ, cyst ની અંદર નાની ગાંઠ, mass, વધેલી lymph nodes કે ખૂબ ઊંચું CA 19-9 — આ બધું જ્યાં સુધી ખોટું સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી cholangiocarcinoma જ ગણાય, અને તો ઓપરેશન સાવ બદલાઈ જાય છે. એટલે benign cyst માની લેતાં પહેલાં imaging અને sampling કરાય છે.
MRCP એ મુખ્ય તપાસ છે અને એનો કોઈ વિકલ્પ નથી. એ બતાવે છે કે cyst કયા પ્રકારની છે, liver ની અંદર ક્યાં સુધી ફેલાઈ છે, અને pancreas તથા પિત્તની નળી અસામાન્ય રીતે ભેગી થાય છે કે નહીં. CT પછી સાવ જુદા હેતુથી થાય છે — cancer શોધવા માટે: દીવાલ જાડી છે? mass છે? lymph nodes વધેલી છે? liver નો કોઈ ભાગ સંકોચાયેલો છે? EUS કે ERCP ત્યારે ઉમેરાય છે જ્યારે junction કે શંકાસ્પદ ભાગ વધુ સ્પષ્ટ કરવો હોય, અને cholangitis હોય ત્યારે ERCP થી drainage પણ થઈ શકે.
પહેલી મુલાકાતે LFT, CBC, CRP, clotting, amylase અને lipase સાથે CA 19-9 પણ લેવાય છે — અને અહીં એક વાત વારંવાર ખોટી સમજાય છે. પિત્ત અટકે કે infection હોય ત્યારે પણ CA 19-9 ઊંચું આવે છે, એટલે કમળો કે infection વાળા દર્દીમાં ઊંચો આંકડો કશું સાબિત કરતો નથી. એને drainage પછી વાંચવાનું હોય છે, પહેલાં નહીં.
Caroli disease માં તપાસ જાણીજોઈને liver ની બહાર પણ જાય છે. Congenital hepatic fibrosis અને portal hypertension હોય તો એ Caroli syndrome બની જાય છે અને આખો plan બદલાય છે, એટલે બરોળ, platelet count અને varices જોવાય છે. Caroli disease સાથે autosomal recessive polycystic kidney disease પણ સંકળાયેલું છે, એટલે પહેલી જ તપાસમાં kidney function અને kidney imaging આવે છે. માત્ર liver તપાસવાથી અડધો રોગ છૂટી જાય છે.
Choledochal cyst ને એના સ્થાન પ્રમાણે Todani classification થી વહેંચાય છે. આ માત્ર ચોપડીનું નામકરણ નથી: type જ નક્કી કરે છે કે ઓપરેશન liver ની બહારની નળી કાઢવાનું છે, endoscopy થી પતશે, liver નો ભાગ કાઢવો પડશે, કે transplant ની તપાસ કરવી પડશે.
| Type | શું પહોળું છે | શું કરવામાં આવે છે |
|---|---|---|
| I — સૌથી સામાન્ય, ઘણા મોટા તફાવતથી | Liver ની બહારની પિત્તની નળી, ફુગ્ગા જેવી કે આખી લંબાઈમાં પહોળી | આખી cyst કાઢવી, સાથે પિત્તાશય પણ કાઢવું, અને Roux-en-Y hepaticojejunostomy |
| II | નળીની બાજુમાંથી નીકળેલી સાચી કોથળી | એ diverticulum કાઢીને નળી repair કરાય છે |
| III — choledochocele | Duodenum ની દીવાલની અંદર રહેલો નળીનો છેલ્લો ટૂંકો ભાગ | મોટે ભાગે endoscopy થી — sphincterotomy કે unroofing. મોટી કે dysplastic હોય તો transduodenal excision |
| IVa | Liver ની અંદર અને બહાર, બંને જગ્યાએ | Excision અને hepaticojejunostomy; liver ની અંદરનો રોગ એક જ lobe માં હોય કે કોઈ ભાગ સંકોચાયેલો હોય તો liver resection પણ ઉમેરાય |
| IVb | Liver ની બહાર એકથી વધુ cyst | Excision અને hepaticojejunostomy |
| V — Caroli disease, મર્યાદિત | માત્ર liver ની અંદર, એક segment કે lobe માં | Liver નો એ ભાગ કાઢવો — જે સંપૂર્ણ ઈલાજ બની શકે |
| V — Caroli આખા liver માં, કે Caroli syndrome | આખા liver માં, portal hypertension સાથે કે વગર | Hepatology અને transplant team સાથે મળીને liver transplantation ની તપાસ |
દાયકાઓ સુધી ઓપરેશન એ હતું કે cyst ને duodenum કે આંતરડાના loop સાથે જોડી દેવી અને cyst ને જ્યાં છે ત્યાં રહેવા દેવી. એ ઓપરેશન હવે જૂનું છે અને નુકસાનકારક ગણાય છે. એમાં અસામાન્ય પડ શરીરમાં જ રહી જાય છે — એના આખા cancer જોખમ સાથે — ઉપરથી reflux અને વારંવાર cholangitis ઉમેરાય છે, અને ત્રીસ-ચાળીસ વર્ષ પહેલાં એ ઓપરેશન કરાવેલા દર્દી આજે પણ bile duct cancer લઈને આવે છે.
આ વાત માત્ર ઇતિહાસની નથી, આપણા વિસ્તારની છે. ગુજરાત અને આસપાસના રાજ્યોમાં એવા લોકો છે જેમનું બાળપણમાં ઓપરેશન થયું અને કહેવાયું કે હવે બધું બરાબર છે. તમારા ઘરમાં કોઈનું વર્ષો પહેલાં પિત્તની નળીનું “drainage નું ઓપરેશન” થયું હોય અને પછી કોઈ તપાસ ન થઈ હોય, તો એ નિશ્ચિંત થવાનું નહીં પણ ફરી બતાવવાનું કારણ છે. ઘણી વાર બાકીની cyst કાઢી શકાય છે; ન કાઢી શકાય તો તપાસ વારંવાર અને કડક રાખવી પડે છે.
Choledochal cyst ને નાની કરે એવી કોઈ દવા નથી, એટલે type I અને type IV માટે સાચો જવાબ એ જ છે કે સર્જરી જ ઈલાજ છે. પણ ત્રણ સ્થિતિમાં cyst કાઢવાનું ઓપરેશન થતું નથી — અને તમારા કિસ્સામાં કઈ લાગુ પડે છે, એ જ પહેલી મુલાકાતનો મુખ્ય હેતુ છે.
Type III choledochocele duodenum ની દીવાલની અંદર હોય છે, બીજા type કરતાં એનું cancer જોખમ ઓછું છે, અને મોટે ભાગે ખુલ્લા ઓપરેશનને બદલે endoscopy થી પતે છે. આખા liver માં ફેલાયેલો Caroli disease કાપીને દૂર થઈ શકતો નથી; એમાં cholangitis ના હુમલા માટે antibiotic, liver ની અંદર પથરી બનતી હોય તો ursodeoxycholic acid, portal hypertension ની સારવાર, અને છેલ્લી ઘડીએ નહીં પણ યોગ્ય સમયે transplant ની તપાસ — એ રીત છે. અને જે દર્દી બીમાર હાલતમાં આવે તેનું એ જ અઠવાડિયે ઓપરેશન થતું નથી: પહેલાં cholangitis ની drainage અને સારવાર, clotting અને પોષણ સુધારવું, પિત્ત culture માટે મોકલવું — અને પછી તૈયાર દર્દી પર મુખ્ય ઓપરેશન. ચાલુ infection માં ઓપરેશન કરવાથી સારું ઓપરેશન પણ ખરાબ પરિણામ આપે છે.
Type I cyst માટે ઓપરેશન એટલે liver ની બહારની આખી પિત્તની નળી કાઢવી, એ જ ઓપરેશનમાં પિત્તાશય પણ કાઢવું, અને Roux-en-Y hepaticojejunostomy થી નવો રસ્તો બનાવવો — નાના આંતરડાનો એક loop ઉપર લાવીને liver પાસેની તંદુરસ્ત નળી સાથે સીધો જોડવો. Laparoscopic અને robotic બંને રીતે આ થાય છે અને અનુભવી હાથમાં બંને યોગ્ય છે, પણ મુદ્દો એ નથી. કેટલી સંપૂર્ણ નળી કાઢી અને સાંધો કેવો બન્યો — પરિણામ એ નક્કી કરે છે.
પહેલો નિર્ણય: નળી કેટલી નીચે સુધી કાઢવી. નળી નીચે જઈને pancreas ના માથામાં પાતળી થાય છે, અને ત્યાં જે અસામાન્ય પડ બાકી રહી જાય એમાં cancer થવાની શક્યતા એમની એમ રહે છે. એટલે સલામત રીતે જેટલું નીચે intrapancreatic ભાગ સુધી જઈ શકાય એટલું કાઢવામાં આવે છે. સામેનું જોખમ પણ સાચું છે — છેલ્લા થોડા millimetre પાછળ દોડવામાં pancreatic duct ને ઈજા થઈ શકે — અને આ બેની વચ્ચેનું સંતુલન એ જ surgeon નક્કી કરી શકે જે આ ઓપરેશન નિયમિત કરતો હોય. નીચે લાંબો ભાગ મૂકી દેવો એ સામાન્ય શોર્ટકટ છે, અને એની કિંમત દર્દી પાછળથી ચૂકવે છે.
બીજો નિર્ણય: સાંધો પોતે. એ પહોળો, ખેંચાણ વગરનો અને mucosa-to-mucosa, તંદુરસ્ત નળી પર બનાવાય છે. ખેંચાણમાં કે બગડેલી નળી પર બનેલો સાંધો વર્ષો જતાં સંકોચાય છે, અને સંકોચાયેલા સાંધાનો અર્થ છે વારંવાર cholangitis, એની ઉપર પથરી, અને ફરી ફરી procedures. Dysplasia કે cancer ની શંકા હોય ત્યાં ઓપરેશન દરમિયાન જ frozen section થી margin તપાસાય છે. કાઢેલી આખી tissue દરેક કિસ્સામાં histology માટે મોકલાય છે, કારણ કે મોટી ઉંમરની cyst માં ક્યારેક અણધાર્યું cancer નીકળે છે — અને એ નીકળે તો પછીનો આખો plan બદલાય છે.
આ ઓપરેશન પહેલાં Dr Harsh Shah જે ખાસ જોખમો નામ લઈને સમજાવે છે તે આ છે: dissection વખતે portal vein કે hepatic artery ને ઈજા — વર્ષોના infection પછી cyst ઘણી વાર ચુસ્ત ચોંટેલી હોય છે — નવા સાંધામાંથી bile leak, પેટની અંદર પરુ, અને નીચેના ભાગની dissection થી pancreas ને ઈજા કે pancreatitis. દરેકનું નામ લઈને વાત થાય છે, અને તમારા પોતાના કિસ્સાના આંકડા consent ની ચર્ચામાં અપાય છે, web page પર નહીં.
વગર તકલીફે થયેલા excision અને hepaticojejunostomy પછી મોટા ભાગના દર્દી એ જ દિવસે પલંગની બહાર બેસે છે, બીજા દિવસથી સહન થાય એમ ખાવાનું શરૂ કરે છે, અને પાંચમા થી આઠમા દિવસે ઘરે જાય છે. રજા તારીખ જોઈને નહીં અપાતી: drain માં પિત્ત ન હોય, bilirubin ઘટતું હોય, amylase normal હોય, અને histology કોઈ નામજોગ વ્યક્તિએ જોઈને sign કરી હોય — ત્યારે જ.
ઘરે જતાં પહેલાં બે વાત સમજાવાય છે, અને સારા ઓપરેશન અને સારા પરિણામ વચ્ચેનો ફરક એ જ બે વાત છે. પહેલી છે cholangitis — ધ્રુજારી સાથે તાવ અને પીળાશ એ ભવિષ્યમાં ગમે ત્યારે થાય તો emergency છે, સવાર સુધી રાહ જોવાની વસ્તુ નથી. બીજી છે તપાસ. Choledochal cyst એવો રોગ નથી જેમાં ઈલાજ પછી રજા આપી દેવાય. Pancreas ની અંદર રહેલા નાના બાકી ભાગમાં, સાંધા પર, અને liver ની અંદરની નળીઓમાં cancer હજી પણ થઈ શકે છે. એટલે ત્રણ અને છ મહિને, અને પછી જીવનભર દર વર્ષે તપાસ ચાલે છે — LFT, CA 19-9 અને વચ્ચે વચ્ચે imaging — સાંધો સંકોચાયો છે કે નહીં, liver માં પથરી બની છે કે નહીં, અને સૌથી અગત્યનું, cancer છે કે નહીં.
આ આયોજનપૂર્વકની સર્જરી છે, એટલે cashless pre-authorisation દાખલ થતાં પહેલાં Apollo Hospital, Bhat ની office પૂરું કરે છે; CGHS અને corporate panel પણ એ જ office થી ચાલે છે. તમે નક્કી કરો એ પહેલાં લેખિત વિગતવાર estimate અપાય છે. એ estimate ને બદલે છે Todani type, liver resection જોઈએ કે નહીં, room category, કેટલા દિવસ રોકાણ, પહેલાં ERCP કે EUS કરવું પડે કે નહીં, અને તમે cholangitis સાથે આવ્યા હો અને સર્જરી પહેલાં drainage જોઈએ કે નહીં — એટલે ફોન પર કોઈ એક આંકડો કહે, કોઈ પણ દર્દી માટે, તો એ અંદાજ જ છે.
★★★★★
“We consulted Dr Harsh shah for my Husband as having cyst . surgery was done by Doctor very successfully. today we got discharged. our experience with sir was very good . he is very cooperative, explained about diagnosis very calmly. well Experienced, good Doctor . also thanks to Roshani maam for good cooperation. Thanks sir Dr Priyanka Prajapati”
★★★★★
“Dr. Harsh Shah operated for a gall bladder tumour and the outcome was excellent. Very skilled surgeon, compassionate approach, and clear communication. Truly grateful. Highly recommended.”
★★★★★
“Dr. Harsh Shah operated my mother for gallbladder. The surgery went very well, and she has recovered nicely. We are truly grateful for his expertise and care throughout the treatment. Dr. Harsh Shah is one of the best gallbladder cancer surgeons in Ahmedabad. His approach is very professional, and he ensures that patients and their families feel confident and supported. Highly recommend him as one of the best cancer surgeons.”
— Priyanka Prajapati, Google review, Apollo Hospital, Bhat listing
— Sagar Parmar, Google review, Gota clinic listing
— sohani rana, Google review, Gota clinic listing
આ વારસાગત રોગ નથી અને ઘરના કોઈને થયું છે કે નહીં એના પરથી તમારું જોખમ નક્કી થતું નથી. જોખમ નળીની પોતાની બનાવટમાં છે — જન્મથી પહોળી નળી અને એમાં ઊલટો ચડતો pancreatic juice. એટલે કુટુંબનો ઇતિહાસ ન હોય તો પણ ઓપરેશનનું કારણ એમનું એમ રહે છે. હા, Caroli disease માં kidney ના રોગ માટે કુટુંબની તપાસ વિચારાય છે.
તકલીફ ન હોવી એ સારું છે, પણ એ cyst ને સલામત બનાવતું નથી. જેમને કંઈ જ તકલીફ નથી તેમનામાં પણ નળીનું એ જ પડ છે અને એ જ જોખમ છે — અને ઉંમર વધે તેમ જોખમ વધે છે. બીજી બાજુ, કોઈ તકલીફ ન હોય ત્યારે જ તૈયારી સાથે, infection વગર, શાંતિથી ઓપરેશન થઈ શકે છે. એટલે આ ઉતાવળનું નહીં પણ આયોજનનું કારણ છે.
હા, એક વાર બતાવવું જોઈએ. મહત્ત્વનું એ છે કે કયું ઓપરેશન થયું હતું. Cyst કાઢીને hepaticojejunostomy બનાવી હોય તો પણ જીવનભર વાર્ષિક તપાસ જરૂરી છે. અને જો cyst માત્ર drainage કરીને શરીરમાં જ રહેવા દીધી હોય, તો મૂળ cancer જોખમ હજી તમારી સાથે છે અને બાકીની cyst કાઢવા માટે મૂલ્યાંકન જોઈએ. Appointment પહેલાં જૂના ઓપરેશનના કાગળ શોધી રાખજો.
Laparoscopic અને robotic બંને રીતે આ ઓપરેશન થાય છે અને અનુભવી હાથમાં બંને યોગ્ય છે; કઈ રીત વાપરવી એ દરેક કિસ્સે નક્કી થાય છે — cyst કેટલી ચોંટેલી છે, liver resection જોઈએ છે કે નહીં, અને cancer ની શંકા છે કે નહીં.
ના. Excision અને hepaticojejunostomy પછી પિત્ત liver માંથી સીધું આંતરડામાં જાય છે, અને મોટા ભાગના દર્દી થોડા અઠવાડિયામાં સામાન્ય ખોરાક પર આવી જાય છે. કાયમી પરેજી નથી. જે કાયમી છે તે તપાસ છે — દર વર્ષે blood test અને imaging, અને તાવ-ધ્રુજારી-પીળાશ થાય તો તરત બતાવવું.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, Ahmedabad, Gujarat
Google rating 4.89 from 216 reviews
Dr Harsh Shah બે જગ્યાએ consultation કરે છે: Gota, Ahmedabad ની clinic અને Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
Report માં પિત્તની નળી પહોળી, choledochal cyst કે Caroli disease લખ્યું છે? માત્ર typed report નહીં, MRCP ની images જ મોકલો. Call +91-63555-64601 · WhatsApp Dr Harsh Shah ની office
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
