Skip to main contentઅમદાવાદ અને ગાંધીનગર · Dr Harsh Shah, Rectal Cancer Surgeon
નીચેના મળાશય (rectum) ના કેન્સર માટે જે દર્દી Dr Harsh Shah પાસે આવે છે, એ લગભગ બધા પહેલો સવાલ એક જ પૂછે છે — સાહેબ, કાયમ માટે કોથળી લગાવવી પડશે? ઘણા કિસ્સામાં જવાબ ના છે. Sphincter — એટલે મળ રોકી રાખતો સ્નાયુ — બચાવીને આંતરડું પાછું જોડી શકાય છે. તમારા કિસ્સામાં એ શક્ય છે કે નહીં એ એક જ વાત નક્કી કરે છે: ગાંઠ ગુદાના છેડાથી કેટલી દૂર છે, અને એ sphincter માં ઘૂસી ગઈ છે કે નહીં. એનો જવાબ pelvic MRI આપે છે — અને એ જવાબ આવ્યા પહેલાં કંઈ નક્કી કરવામાં આવતું નથી.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Harsh Shah
MS, MCh (Surgical Gastroenterology), DrNB (Surgical Gastroenterology)
Rectal Cancer Surgeon
· Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ
Surgical gastroenterology માં ઉચ્ચ સ્તરની training, આ જ speciality માં બે વાર qualified, અને એટલા વર્ષોની practice કે આ નિર્ણયોનું પરિણામ અઠવાડિયામાં નહીં પણ વર્ષોમાં જોયું હોય. Gota clinic પર Google rating 4.89, 216 reviews; Apollo, Bhat listing પર 4.94, 17 reviews.
નીચેનું મળાશય કેન્સર એટલે મળાશયના સૌથી નીચેના ભાગમાં — ગુદાના છેડાથી આશરે છ સેન્ટિમીટરની અંદર — બેઠેલી ગાંઠ. આ શબ્દ મહત્વનો છે કારણ કે એ રેખાની નીચે જે કંઈ છે એ sphincter ને અડીને છે. એટલે એ જ રોગ, થોડા સેન્ટિમીટર ઊંચે હોય, તો સાવ જુદું operation અને જુદું પરિણામ.
Surgeon લોકો મળાશયને ત્રણ ભાગમાં વહેંચે છે — ચોપડીની વાત નથી, કામની વાત છે. ઉપરના ભાગની ગાંઠ કાઢીને આંતરડું જોડી દેવાય, મળ રોકતા સ્નાયુને અડ્યા વગર. નીચેના ભાગની ગાંઠને એ જ રીતે નથી લઈ શકાતી — ગાંઠની નીચે જે તંદુરસ્ત ભાગ કાઢવો પડે એ સેન્ટિમીટરમાં મપાય છે, અને એટલી જગ્યા ઘણી વાર હોતી જ નથી.
એટલે Dr Harsh Shah આ અંતર બરાબર માપવાનો આગ્રહ રાખે છે — digital rectal examination માં, અને ફરી rigid sigmoidoscopy માં. Flexible scope હંમેશા ગાંઠ જેટલી ઊંચી હોય એથી ઊંચી બતાવે છે. જે ગાંઠ ભૂલથી “mid-rectal” લખાઈ જાય, એના માટે બનેલો plan શરીરની રચના સાથે બેસતો નથી.
એક surgeon તરીકે કહું — શૌચમાં લોહી એ સૌથી વધારે દર્દીને દવાખાને લાવતું લક્ષણ છે, અને સૌથી વધારે અવગણાતું પણ એ જ છે. મળ સાથે ભળેલું કાળું લોહી, લોહી સાથે ચીકણું પ્રવાહી, શૌચની આદત બદલાવી, ગયા પછી પણ “હજી બાકી છે” એવું લાગવું, વજન ઘટવું કે anaemia — આ બધામાં મળાશયની તપાસ કરાવવી જ જોઈએ. Dr Harsh Shah પાઇલ્સ, ફિશર કે ફિસ્ટુલાની સારવાર કરતા નથી — પણ મળાશયની તપાસ કર્યા વગર લોહીને “પાઇલ્સ” કહી દેવાયું હોય એનું પરિણામ એ રોજ જુએ છે.
મળાશયના કેન્સરમાં pelvic MRI એ પાયાની તપાસ છે, અને MRI આવ્યા પહેલાં સારવારનો કોઈ નિર્ણય લેવાતો નથી. આ રોગ MRI અને team પર ચાલે છે: chemotherapy પહેલાં આપવી કે નહીં, radiotherapy ઉમેરવી કે નહીં, sphincter બચાવી શકાશે કે નહીં — એ બધું scan નક્કી કરે છે, તપાસ વખતનો અંદાજ નહીં.
Dr Harsh Shah radiologist પાસેથી બંધાયેલો report માંગે છે, છૂટો પેરેગ્રાફ નહીં: ગાંઠ આંતરડાની દીવાલમાં કેટલી ઊંડી ગઈ છે, ગાંઠથી mesorectal fascia — જે પડ પર surgeon કાપે છે — સુધીનું અંતર, નસોમાં ગાંઠ ઘૂસી છે કે નહીં, lymph nodes ની સ્થિતિ, ગુદાના છેડાથી ઊંચાઈ, અને નીચેની ગાંઠ માટે ખાસ — sphincter કે levator સ્નાયુમાં ગાંઠ છે કે નહીં. જે report માં sphincter વિશે લખ્યું ન હોય એ પાછો મોકલાય છે. આખો plan એ એક વાક્ય પર ફરે છે.
| તપાસ | શું નક્કી કરે | ક્યારે |
|---|---|---|
| Digital rectal examination | ગુદાના છેડાથી અંતર, કઈ બાજુ, ગાંઠ ચીપકેલી છે કે નહીં, sphincter ને અડે છે કે નહીં | પહેલી visit માં, હંમેશા |
| Rigid કે flexible sigmoidoscopy સાથે biopsy | નિદાન પક્કું કરે; rigid scope પર સાચી ઊંચાઈ નોંધે | પહેલી visit કે તરત પછી |
| Pelvic MRI | પાયાની તપાસ — risk tier, margin નો ખતરો, sphincter, nodes | સારવારનો નિર્ણય લેવાય એ પહેલાં |
| આખું colonoscopy | મોટા આંતરડામાં ઉપર બીજું કેન્સર નથી એ ખાતરી | Operation પહેલાં, કે આંતરડું બંધ હોય તો પછી થોડા મહિનામાં |
| છાતી, પેટ અને pelvis નું CT scan | રોગ pelvis બહાર ફેલાયો છે કે નહીં | MRI સાથે |
| CEA blood test | પછી સરખાવવા માટેનો baseline | નિદાન વખતે |
| Biopsy પર MMR / MSI testing | Immunotherapy કામ કરે એવો ગ્રુપ ઓળખે | દરેક ગાંઠ પર, હંમેશા |
એમાં બે વાત સમયસર કરવાની હોય છે અને નિયમિત ભુલાય છે. પહેલી — બાળક થવાની ઉંમરના દર્દી સાથે fertility અને sperm કે egg preservation ની ચર્ચા, કારણ કે pelvic radiotherapy શરૂ થઈ ગયા પછી એ વાત કરવાનો સમય રહેતો નથી. બીજી — stoma nurse પાસે પેટ પર કોથળીની જગ્યા નિશાન કરાવવી, એવા દરેક operation પહેલાં જેમાં કોથળી આવી શકે. ખોટી જગ્યાએ મુકાયેલી કોથળી જીવનભરની તકલીફ છે, અને એ સાવ ટાળી શકાય એવી હતી.
દરેક મળાશય કેન્સરમાં operation પહેલાં સારવાર જરૂરી નથી, અને જેમાં જરૂરી છે એ બધામાં radiotherapy જરૂરી નથી. MRI દર્દીને ત્રણ ગ્રુપમાં વહેંચે છે. સાચી વાત એ છે કે આજની practice પહેલાં કરતાં ઓછી radiotherapy આપે છે, કારણ કે pelvic radiotherapy આંતરડાં, bladder, જાતીય ક્ષમતા અને સંતાનપ્રાપ્તિ પર લાંબા ગાળાની કિંમત વસૂલે છે.
ગાંઠ શરૂઆતની હોય અને MRI પર margin આરામથી છૂટા હોય, તો Dr Harsh Shah સીધા operation પર જાય છે — chemotherapy નહીં, radiotherapy નહીં. ગાંઠ થોડી આગળ વધેલી હોય પણ MRI પર જરૂરી margin ને ખતરો ન હોય, તો operation પહેલાં ફક્ત chemotherapy એ આજે માન્ય રસ્તો છે, અને radiotherapy એ દર્દી માટે રાખવામાં આવે છે જેમાં ગાંઠ જવાબ ન આપે. એથી radiotherapy ની લાંબા ગાળાની તકલીફો ટળે છે અને રોગ પર કાબૂ ગુમાવવો પડતો નથી. તમારા કિસ્સામાં આ લાગુ પડે છે કે નહીં એ પૂછવા જેવું છે.
ગાંઠ મોટી હોય, mesorectal fascia ને ખતરો હોય કે અડી ગઈ હોય, નસોમાં ઘૂસી હોય, કે એકદમ નીચે બેઠી હોય — તો બધું operation પહેલાં ખસે છે: આખી chemotherapy અને આખી radiotherapy પહેલાં, પછી operation. આ જાણી જોઈને કરાય છે. મોટા operation પહેલાં દર્દી chemotherapy સારી રીતે સહન કરે છે, અને ગાંઠ sphincter થી દૂર સંકોચાય એ જ sphincter બચાવવાનો દરવાજો ખોલે છે.
Radiotherapy પૂરી થયા પછી આશરે બે-ત્રણ મહિનાનો ગાળો રાખીને operation થાય છે. તાજી radiotherapy લીધેલા pelvis માં operation કરવાથી સાંધામાંથી leak થવાનું અને perineal ઘા ન રૂઝાવાનું જોખમ વધે છે. આ રાહ જોવી એ સારવારનો ભાગ છે, સારવારમાં વિલંબ નથી.
મળાશય કેન્સરનું operation એટલે total mesorectal excision: મળાશય એના ચરબીના આખા પડ સાથે, કુદરતી પ્લેન પર ધારદાર કાપીને, ચારે બાજુ છૂટા margin સાથે કાઢવામાં આવે છે. ગાંઠ ઊંચી હોય કે નીચી, કેન્સરનું ધોરણ બદલાતું નથી. બદલાય છે એ એટલું જ — પછી આંતરડું ગુદા સાથે જોડી શકાય કે sphincter પણ સાથે કાઢવો પડે.
Dr Harsh Shah માટે માપદંડ કાઢેલા ભાગની ગુણવત્તા છે, ચીરાની લંબાઈ નહીં. Pathologist નોંધે છે કે mesorectal પડ આખું નીકળ્યું કે નહીં અને margin છૂટો છે કે નહીં — અને એ જ નોંધ કહે છે કે કેન્સર pelvis માં પાછું આવશે કે નહીં. એ એને ફાઇલ કરવાનો report નહીં, પોતાના કામનો હિસાબ ગણે છે.
| સ્થિતિ | Operation | કોથળી |
|---|---|---|
| નીચેનું મળાશય, sphincter ને અડ્યું નથી | Low anterior resection સાથે total mesorectal excision, ગુદા સાથે સાંધો | હંગામી ileostomy, સામાન્યપણે પછી બંધ |
| નીચેની ગાંઠ, પહેલેથી control સારો, sphincter માં ઘૂસી નથી | Intersphincteric resection — અંદરનો sphincter કાઢી, બહારનો બચાવી | હંગામી ileostomy |
| એકદમ નીચેની ગાંઠ sphincter માં ઘૂસી ગઈ હોય, કે પહેલેથી control ખરાબ | Abdominoperineal excision — મળાશય અને ગુદા સાથે કાઢવાં | કાયમી colostomy |
| નાની, છીછરી, સારા લક્ષણવાળી ગાંઠ | ગુદા મારફતે local excision | કોઈ નહીં |
| Pelvis ના બીજા અંગને અડેલી ગાંઠ | અડેલા ભાગ એક જ block માં કાઢવા, team નક્કી કરે | શું કાઢ્યું એના પર |
આ વાતચીતનો સાચો ભાગ ત્રીજી લીટી છે. જ્યાં કેન્સર મળ રોકતા સ્નાયુમાં જ ઘૂસી ગયું હોય, ત્યાં sphincter કાઢવો એ ટેકનીકની કે હિંમતની હાર નથી — એ કેન્સર સાફ કરવાની રીત છે. જેમાં ગાંઠ હોય એવો sphincter બચાવવો એટલે ઈલાજ સામે એવી ક્ષમતાનો સોદો કરવો જે બચાવ્યા પછી પણ સરખી કામ કરવાની નથી. Dr Harsh Shah આ operation પહેલાં કહે છે, પછી નહીં.
બીજી એક વાત પણ ખુલ્લેઆમ કહેવાય છે — મોટું operation ટાળવા માટે એ ગાંઠને ચીપકેલા ભાગ પરથી છોડાવતા નથી. એ એક block માં નીકળે, નહીં તો plan બદલાય. અને operation કોઈ પણ રીતે શરૂ થયું હોય, પ્લેન હાથમાંથી જતો દેખાય તો ખચકાટ વગર બદલાય છે.
નીચેનો સાંધો હોય એવા લગભગ દરેક operation માં હંગામી ileostomy મુકાય છે. એ સાંધો leak થવાનું રોકતી નથી — એ જીવલેણ બની શકે એવા leak ને સંભાળી શકાય એવા leak માં બદલી નાખે છે. સામાન્યપણે થોડા મહિના પછી, chemotherapy પૂરી થાય અને contrast study માં સાંધો આખો દેખાય પછી, એ બંધ કરાય છે.
“કોથળી” સાંભળીને દર્દી આગળ સાંભળવાનું બંધ કરી દે છે, એટલે ચોખ્ખું કહેવું જરૂરી છે. નાના આંતરડાનો એક આંટો સાંધાની ઉપર ચામડી પર લાવવામાં આવે છે, જેથી સાંધો રૂઝાય ત્યાં સુધી મળ એમાંથી પસાર ન થાય. આંતરડાની સર્જરીમાં નીચેનો સાંધો સૌથી નાજુક સાંધો છે, અને ileostomy એની સામેનો વીમો છે — એટલે જ જે દર્દીમાં કોથળી મુકેલી હોય એનો leak સામાન્યપણે બીજું મોટું operation કર્યા વગર સંભાળાય છે.
કોથળી બંધ કરવાનું operation થોડા મહિના પછી, adjuvant chemotherapy હોય તો એ પૂરી થયા પછી, અને contrast study માં સાંધો રૂઝાયેલો દેખાય પછી જ ગોઠવાય છે. થોડા દર્દીમાં એ ક્યારેય બંધ થતી નથી — તંદુરસ્તીના કારણે, સાંધો રૂઝ્યો ન હોય એટલે, કે trial માં જણાયું હોય કે control સારો રહેશે નહીં. એ સંખ્યા નાની છે, પણ શૂન્ય નથી, અને Dr Harsh Shah એને પાદનોંધ નહીં પણ સાચી શક્યતા ગણીને પહેલેથી કહી દે છે.
ઘરે જવામાં અટકાવ લગભગ કદી પેટ નથી હોતું. અટકાવ કોથળી જાતે સંભાળવાનું શીખવું હોય છે — દર્દી કે ઘરનું કોઈ કોથળી જાતે બદલી શકે. એટલે જ શીખવવાનું operation પછીના બીજા દિવસથી શરૂ થાય છે.
બે વાતચીત operation પહેલાં થાય છે, પછી નહીં. પહેલી — કેટલાક દર્દીમાં chemotherapy અને radiotherapy પછી ગાંઠ ક્યાંય મળતી જ નથી, અને ત્યારે operation ન કરવું એ માન્ય વિકલ્પ બને છે. પણ એ કડક દેખરેખનો કાર્યક્રમ છે: દર ત્રણ-ચાર મહિને તપાસ, endoscopy અને MRI, અને ગાંઠ પાછી આવે તો operation સ્વીકારવાની તૈયારી. જે દર્દી એટલી નિયમિત follow-up માં આવી શકે એવું ન હોય, એને Dr Harsh Shah સ્પષ્ટ કહી દે છે કે આ વિકલ્પ તમારા માટે ખુલ્લો નથી.
Follow-up નો ક્રમ નક્કી છે: બે અઠવાડિયે histology ની ચર્ચા સાથે visit, પછી ત્રણ વર્ષ સુધી દર ત્રણ મહિને, પછી પાંચ વર્ષ સુધી દર છ મહિને, સાથે વર્ષે એક CT scan અને એક વર્ષે colonoscopy.
★★★★★
“We came from Udaipur, Rajasthan for my husband's rectal cancer surgery. Dr. Harsh Shah performed the operation with great expertise and care. He explained everything clearly and supported us throughout the treatment. The surgery was successful, and we are very grateful for the excellent care we received. Dr. Harsh Shah is one of the best rectal cancer surgeons. Highly recommended!" — Bhupendar Dave, 5 stars, Dr Harsh Shah – Robotic GI Surgeon, Apollo, Bhat”
★★★★★
“I underwent surgery for rectal cancer by Dr. Harsh Shah, and I am very satisfied with the entire experience. He is truly one of the best doctors for rectal cancer surgery. His expertise, care, and guidance made a big difference in my recovery. The surgery went smoothly, and I felt confident throughout the treatment process. Highly recommended for anyone looking for the best care in rectal cancer treatment." — Mamta Somar, 5 stars, Dr Harsh Shah, Gota, અમદાવાદ”
★★★★★
“I would like thanks Dr harsh shah operated my wife for rectal cancer . We discharged today. And she is good now. Thank u so much sir for everything. Best GI and Rectal cancer surgeon in ahmedabad." — Bajrang Singh, 5 stars, Dr Harsh Shah, Gota, અમદાવાદ”
આ Dr Harsh Shah ના listings પરથી લીધેલા, મળાશય કેન્સરની સારવાર લીધેલા દર્દીઓના Google reviews છે — જેમ લખાયા છે તેમ, શબ્દ બદલ્યા વગર.
પહેલી consultation થી પૂરી રીકવરી સુધી પાંચ પગથિયાં છે, અને દરેક પગથિયે તમને કહેવામાં આવે છે કે હવે પછી શું અને ક્યારે.
મળાશય કેન્સરનું operation મોટા ભાગની health insurance policy માં આવે છે, અને Apollo Hospital, Bhat પર cashless સુવિધા છે. અંદાજ કયું operation ધારેલું છે, કયો room category, કેટલા દિવસ રહેવાનું અને સારવારમાં chemotherapy કે radiotherapy છે કે નહીં — એના પર નક્કી થાય છે. એટલે અંદાજ તમારા કેસ માટે બનાવાય છે, કોઈ યાદીમાંથી બોલાતો નથી.
અંદાજ શું બદલે છે: કયું operation અને કઈ રીતે થયું; કોથળી મુકાઈ અને પછી બંધ કરવાની છે કે નહીં, કારણ કે એ બીજું admission છે; તમે પસંદ કરેલો room category; રહેવાના દિવસ, જે રીકવરીમાં તકલીફ પડે તો વધે; સારવારમાં chemotherapy કે radiotherapy સાથે છે કે નહીં; અને plan તથા follow-up માટે જરૂરી pathology અને imaging.
Insurance માટે office pre-authorisation ના કાગળ clinical કારણ સાથે તૈયાર કરે છે, અને policy માં શક્ય હોય ત્યાં admission પહેલાં cashless મંજૂરી લેવાય છે. તમારી policy, ID, અગાઉના hospital ના કાગળ, બધાં imaging — film અને disc બંને — અને biopsy report લઈ આવો. Policy કંઈ નકારે તો એનું કારણ તમને સમજાવાય છે, અને આધાર હોય તો appeal લખી અપાય છે.
જરૂરી નથી. કાયમી કોથળી ત્યારે જ જોઈએ જ્યારે કેન્સર sphincter સ્નાયુમાં જ ઘૂસી ગયું હોય, કે કેન્સર પહેલાંથી જ મળ પરનો control ખરાબ હોય. નીચેની ઘણી ગાંઠોમાં sphincter બચાવીને આંતરડું જોડી દેવાય છે, અને હંગામી ileostomy પછી બંધ કરાય છે. આ નક્કી તમારું pelvic MRI કરે છે.
હા, અને વહેલી ઉંમરે. ઘરમાં મોટા આંતરડા કે મળાશયના કેન્સરનો ઇતિહાસ હોય તો colonoscopy સામાન્ય ઉંમર કરતાં પહેલાં શરૂ કરાય છે. ક્યારે શરૂ કરવું એ કોને થયું હતું અને કઈ ઉંમરે થયું હતું એના પર છે — એ વિગત લઈને આવો, ક્રમ નક્કી કરી અપાશે.
ક્યારેક હા. MRI બતાવે કે જરૂરી margin ને ખતરો નથી, તો operation પહેલાં ફક્ત chemotherapy એ માન્ય રસ્તો છે, અને radiotherapy એ દર્દી માટે રખાય છે જેમાં જવાબ ન મળે. એથી pelvis ની લાંબા ગાળાની તકલીફો ટળે છે. જ્યાં margin ને ખતરો હોય કે અડી ગયું હોય, ત્યાં આ લાગુ પડતું નથી — એ ગાંઠોને radiotherapy જોઈએ.
તરત નહીં. નીચેનો સાંધો હોય પછી તાત્કાલિક જવું પડે, વારંવાર જવું પડે, એક પછી એક ઝાડા થાય અને ક્યારેક control ન રહે — એને low anterior resection syndrome કહેવાય છે. એક-બે વર્ષમાં સુધરે છે, અને એની સારવાર થાય છે: આંતરડાની retraining, દવા, pelvic floor physiotherapy અને જરૂર પડે તો irrigation.
રીત કરતાં કાઢેલા ભાગની ગુણવત્તા વધારે મહત્વની છે. Open, laparoscopic અને robotic total mesorectal excision — અનુભવી હાથમાં ત્રણેય માન્ય છે, અને સાંકડા pelvis માં robotic સાધનોને સગવડ મળે છે. Dr Harsh Shah દરેક pelvis જોઈને રીત પસંદ કરે છે, અને પ્લેન હાથમાંથી જતો દેખાય તો ખચકાટ વગર બદલે છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Gota, અમદાવાદ, ગુજરાત
Google rating 4.89, 216 reviews
Dr Harsh Shah અમદાવાદ–ગાંધીનગર વિસ્તારમાં બે જગ્યાએ consultation કરે છે: Gota, અમદાવાદ ની clinic, અને Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગર.
મળાશય કેન્સરના operation માટે દર્દી આખા ગુજરાતમાંથી આવે છે — ગાંધીનગર, રાજકોટ, સુરત, વડોદરા, ભાવનગર, જામનગર, જૂનાગઢ, મહેસાણા અને કચ્છ — અને રાજસ્થાન તથા મધ્ય પ્રદેશથી પણ. બહારગામથી આવવાનું હોય તો scans અને reports પહેલાં WhatsApp પર મોકલી દો, જેથી જે દિવસે આવો એ દિવસની consultation કામની બને.
આ ઓપરેશન આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જરીનો એક ભાગ છે. મોટા આંતરડા અને મળાશયની કઈ તકલીફમાં સર્જનને મળવું, અને પહેલી મુલાકાતમાં કયા રિપોર્ટ્સ લાવવા — વાંચો: અમદાવાદમાં આંતરડા (કોલોરેક્ટલ) સર્જન · Colorectal surgeon in Ahmedabad (English)
MRI લઈને આવો, સ્થિતિ સ્પષ્ટ કહી દેવાશે. નીચેના મળાશયના કેન્સરમાં second opinion operation પહેલાં લેવાનું હોય, પછી નહીં. ફોન +91-63555-64601 · WhatsApp કરો
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
